Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 822/12

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 września 2011 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 979/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi: I. J. i małoletniego P. J. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego I. J., na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wojewoda Mazowiecki, decyzją z dnia [...] 2010 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 2010 r. znak: [...], orzekającą o wymeldowaniu I. J. wraz z małoletnim synem P. J, z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. J. na powołaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2010 r., wyrokiem z dnia 22 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1084/10 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie ustalił należycie stanu faktycznego sprawy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera koniecznej oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji powinien w szczególności wyjaśnić, które dowody i ustalone na ich podstawie okoliczności przemawiają - bądź nie - za spełnieniem przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to jest trwałości i dobrowolności opuszczenia przez I. J. wraz z małoletnim synem P. spornego lokalu.

Sąd podkreślił także, że przedmiotem analizy organu odwoławczego powinien być cały materiał dowodowy, zatem w uzasadnieniu decyzji powinny znaleźć odzwierciedlenie także przyczyny, dla których organ nie przyznał waloru wiarygodności określonym dowodom.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] 2011 r. znak: [...] ponownie utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]z dnia [...] 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie wymeldowania zostało wszczęte w dniu 20 listopada 2009 r. na wniosek H. J. Wnioskodawca wskazał, że I. J. wraz z małoletnim synem P. J. od dnia 5 sierpnia 2009 r. nie zamieszkują stale w lokalu nr [...] w tym bowiem dniu dobrowolnie opuścili ten lokal i zamieszkali wraz z rodzicami I. J. w budynku nr [...]. H. J. oświadczył ponadto, że wyprowadzając się z przedmiotowego lokalu I. J. zabrała ze sobą wszystkie swoje i dziecka rzeczy osobiste, zabawki, a także meble. Na rozprawie przed Sądem Rejonowym w Legionowie w dniu 3 września 2009 r. sama przyznała również, iż z dniem 5 sierpnia 2009 r. wyprowadziła się wraz z synem z przedmiotowego lokalu. Na dowód swoich twierdzeń wnioskodawca złożył do akt sprawy protokół rozprawy przed Sądem Rejonowym w Legionowie w sprawie z wniosku A. J. z udziałem I. J. o ustalenie kontaktów z małoletnim P. J. Organ odwoławczy zauważył, że również z treści wyjaśnień składanych podczas rozprawy w dniu 3 września 2009 r. przez A. J. (męża I. J.) wynika, że wymieniona nosiła się już wcześniej z zamiarem opuszczenia wraz z małoletnim synem miejsca, gdzie są zameldowani na pobyt stały.

Pierwszy raz wyprowadziła się bowiem już w dniu 9 maja 2009 r., po czym powróciła dnia 31 maja 2009 r. i przebywała w spornym lokalu z różną częstotliwością, by ostatecznie opuścić go dnia 5 sierpnia 2009 r.

Organ odwoławczy wywiódł, że H. J. również potwierdził, iż I. J. w okresie od maja 2009 r. do sierpnia 2009 r. bywała w przedmiotowym lokalu jedynie sporadycznie, zabierając powoli swoje i dziecka rzeczy. Trwale i ostateczne opuściła go natomiast w dniu 5 sierpnia 2009 r. Jak zauważył Wojewoda z oświadczeń składanych przez wymienionego wynika, iż wyprowadzka I. J. miała charakter dobrowolny. Wnioskodawca wskazał bowiem, że wymieniona nigdy nie miała utrudnionego dostępu do spornego lokalu, posiadała bowiem klucze do drzwi wejściowych i miała do lokalu swobodny dostęp. Gdy dnia 31 maja 2009 r. zostały zmienione zamki, I. J. otrzymała nowy komplet kluczy. Dodatkowo H. J. zwrócił uwagę na fakt, że od momentu, kiedy wymieniona zabrała wszystkie swoje i syna rzeczy z przedmiotowego lokali, tj. od dnia 16 października 2009 r., nie pojawiła się tam ani razu.

W dalszej kolejności organ odwoławczy przedstawił okoliczności ustalone na podstawie zeznań przesłuchanych w toku postępowania świadków: [...]. Z zeznań tej ostatniej wynika, że strona świadomie podjęła decyzję o opuszczeniu miejsca pobytu stałego, a od dnia 5 sierpnia 2009 r. mieszka z synem u matki przy ul. [...]. M. J. potwierdziła też, że I. J. ze spornego lokalu zabrała swoje rzeczy, rzeczy dziecka, a także meble. Dodała, że z informacji, jakie powzięła od córki, wynika, iż opuszczenie przedmiotowego lokalu nie było dobrowolne. Organ przytoczył także treść zeznań M. J. - brata skarżącej, który potwierdził, że w połowie października 2009 r. pomagał wywieźć z przedmiotowego lokalu rzeczy I. J. i małoletniego P. J. - w tym meble.

Organ przytoczył również treść zeznać świadków [...]. Dalej wskazał, że z informacji posiadanych przez A. G. (siostrę strony) wynika zaś, że I. J. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania z powodu konfliktu, jaki istnieje między nią a jej mężem. Jak zeznała wymieniona, jej siostra opuściła miejsce stałego zameldowania chwilowo, ze względu na zachowanie męża.

Jak dalej wywiódł organ odwoławczy, również przeprowadzone w lokalu nr [...] dwie kontrole meldunkowe potwierdziły, że I. J. opuściła go trwale, ze świadomym zamiarem założenia nowego ośrodka koncentracji swoich i małoletniego syna spraw w innym miejscu.

Organ odwoławczy nadmienił także, że strona w dniu 7 czerwca 2010 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w Legionowie z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, jednakże do dnia zakończenia postępowania sprawa ta nie została zakończona prawomocnym wyrokiem.

Mając na uwadze, że w toku postępowania przed organem pierwszej instancji I. J. dowodziła, iż miejsce stałego zameldowania opuściła na skutek nagannego zachowania H. J. i A. J., Wojewoda ustalił, że sprawy z jej wniosków o wszczęcie dochodzenia co do czynów z art. 207 k.k. zostały umorzone z powodu braku ustawowych znamion przestępstwa, co zdaniem organu odwoławczego świadczy o tym, iż nie wykazano sytuacji, w której doszło do przymusu w opuszczeniu miejsca stałego pobytu przez stronę. Wojewoda powołał się w tym względzie na szereg złożonych do akt sprawy przez pełnomocnika H. J. postanowień Sądu Rejonowego oraz postanowienie Prokuratury Rejonowej w Legionowie z dnia 30 listopada 2009 r. Wskazał ponadto, że z informacji Policji wynika, iż w lokalu nr [...] do interwencji dochodziło zarówno na podstawie zgłoszeń I. J., jak i A. J.. Stwierdził, że wedle oświadczenia pełnomocnika obecnie nie toczą się jakiekolwiek sprawy z zawiadomień I. J. lub A. J. Wojewoda [...] podniósł również, że także złożenie przez A. J. w dniu 15 czerwca 2009 r. wniosku o ustalenie kontaktów z małoletnim P. J. świadczy o tym, iż już wtedy I. J. wraz z synem nie przebywała pod adresem stałego zameldowania.

Odnosząc się do wniosków I. J. o wystąpienie do Pogotowia Niebieskiej Linii o udostępnienie jej karty, zebranie notatek o interwencjach policji w lokalu nr [...], przesłuchanie funkcjonariuszy policji na okoliczność niewpuszczenia jej do przedmiotowego lokalu oraz utrudnianie przebywania w nim, a także o przesłuchanie innych osób na okoliczność tego, że miejsca stałego zamieszkania nie opuściła dobrowolnie, organ odwoławczy wskazał, że wnioski te uznał za niezasadne, ponieważ na podstawie analizy akt sprawy bezspornie wykazano, że strona wielokrotnie zgłaszała w policji i w prokuraturze zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez A. J., a jak już wzmiankowano sprawy te zostały zakończone poprzez umorzenie postępowań.

Wojewoda uznał, że choć strona wielokrotnie podnosiła, iż ma utrudniony dostęp do przedmiotowego lokalu, to jej twierdzenia, jakoby w grudniu 2009 r. nie mogła wejść do lokalu z powodu wymienionych zamków, nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Zdarzenia takiego strona nie zgłosiła ani na policji, ani w prokuraturze. Z akt sprawy wynika natomiast bezspornie, że zamki w lokalu wymieniane były dwukrotnie: w dniu 31 maja 2009 r. (przy czym nowy komplet kluczy został wydany I. J. niezwłocznie po zakończeniu leczenia przez A. J.) oraz w marcu 2010 r. (przy czym o fakcie wymiany zamków H. J. poinformował policję w...).

W ocenie organu odwoławczego od wyprowadzki w sierpniu 2009 r. do wymiany zamków w marcu 2010 r. strona miała zatem swobodny dostęp do lokalu, jednakże do niego nie powróciła. Powództwo o przywrócenie posiadania złożyła natomiast dopiero w czerwcu 2010 r. w związku z prowadzonym postępowaniem w przedmiocie wymeldowania.

Dostrzegając, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż między I. J. a A. J. istnieje silny konflikt, w który uwikłana jest także najbliższa rodzina wymienionych, Wojewoda wskazał, że wydaną przez siebie decyzję oparł o bezstronny materiał dowodowy, tzn. notatki funkcjonariuszy policji, rozstrzygnięcia wydane przez Prokuraturę w Legionowie i Sąd Rejonowy w Legionowie, dwukrotną kontrolę meldunkową oraz zeznania bezstronnych świadków. Dowody te w ocenie organu odwoławczego stanowią spójny, logiczny, a przez to wiarygodny materiał dowodowy, na podstawie którego stwierdzono, że I. J.wraz z małoletnim synem opuściła miejsce stałego zameldowania trwale i dobrowolnie.

Wojewoda zaznaczył, że jeżeli I. J. uzyska prawomocne rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie przywrócenia naruszonego posiadania i ponownie zamieszka w lokalu nr [...], to zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa będzie mogła się tam ponownie zameldować na pobyt stały lub czasowy, zgodnie z charakterem pobytu.

1. I. J., działając w imieniu własnym oraz małoletniego syna P. J., zaskarżyła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. 1) art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, polegające na niesłusznym oddaleniu jej wniosków dowodowych, motywowanym uznaniem, że zebrany materiał dowodowy uzasadnia zajęte przez organ administracji stanowisko w sprawie,
2. 2) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uchylenie się od oceny licznych dowodów i okoliczność, jak również zaniechanie ustalenia istotnych faktów, pod kątem dobrowolności i trwałości wyprowadzenia się przez skarżących z mieszkania, a to: faktu wszczęcia przez skarżącą postępowania cywilnego o przywrócenie posiadania mieszkania, przyczyn, dla których A. J. i H. J. wymienili zamki w drzwiach przedmiotowego mieszkania, niepoddanie analizie zagadnienia motywacji, dla której skarżąca miałaby razem z dzieckiem dobrowolnie i trwale wyprowadzić się z mieszkania (albowiem nie miała motywacji opartej o swobodny wybór), w szczególności w kontekście:
3. – faktu trwania małżeństwa skarżącej i A. J.,
4. – braku innego, własnego miejsca zamieszkania (w sensie miejsca zamieszkania nie u kogoś) - skarżąca przypomniała, że obecnie mieszka u rodziców,
5. – dążenia skarżącej do zapewnienia synowi kontynuacji rozwoju w miejscu, z którym był od urodzenia związany,
6. – faktu licznych interwencji policji w mieszkaniu z wniosków skarżącej (których zaistnienie odniesione zostało tylko do okoliczności prawno-karnych),
7. 3) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wadliwą - w szczególności nieodpowiadającą logice i przekraczającą zasadę swobody orzekania - ocenę licznych dowodów i ujawnionych okoliczności, a to: błędne wywiedzenie z faktu umorzenia postępowań karnych w sprawie znęcania się przez A.J. nad skarżącymi, oraz innych dowodów wskazanych przez organ, że wyprowadzenie się z mieszania było dobrowolne i trwałe,
8. 4) art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegające na błędnej interpretacji okoliczności "miejsca koncentracji interesów życiowych", oparte na uznaniu, że "miejsce" to wynika z aktualnego, faktycznego miejsca pobytu, bez uwzględnienia przyczyn tego stanu rzeczy,
9. 5) art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez nieklarowne ustalenie i niewystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego, polegające na wymieszaniu ustaleń faktycznych z przytaczaniem stanowisk i dążeń innych stron, a nawet wzięcie za podstawę ustaleń pisemnych wywodów pełnomocnika drugiej strony,
10. 6) uchylenie się od wykonania wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyłożonych w wyroku z dnia 22 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1084/10, głównie w przedmiocie konieczności zachowania należytej konstrukcji uzasadnienia decyzji - zgodnie z art. 107 k.p.a. - opartej o omówienie całości dowodów, bez pomijania dowodów istotnych, wskazania motywów przyznania lub odmowy wiarygodności poszczególnym dowodom.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o:

1. 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,
2. 2) zasądzenie od Wojewody [...] na ich rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

W odpowiedzi na skargi organ administracji wniósł o ich oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że podstawę materialnoprawną decyzji o wymeldowaniu skarżących z lokalu nr [...] stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm., dalej: ustawy meldunkowej), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy meldunkowej). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu omawianego wyżej art. 15 ust. 2 jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.

Orzeczenie o wymeldowaniu w trybie administracyjnym wymaga zatem ustalenia, że doszło do opuszczenia miejsca pobytu.

Wskazując na poglądy prezentowane w orzecznictwie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że stałe przebywanie oznacza skoncentrowanie w danym miejscu swoich interesów osobistych i majątkowych, a więc ulokowanie w nim swego centrum życiowego. Przyjmuje się także, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmując wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można natomiast mówić, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów.

Należy przy tym mieć na uwadze, iż spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały, a nie wynika z bezprawnych działań lub zachowań innych osób.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący opuścili przedmiotowy lokal w dniu 5 sierpnia 2009 r. Kwestią zatem zasadniczą jest ustalenie, czy opuszczenie spornego lokalu było dobrowolnym opuszczeniem lokalu, w myśl art. 15 ust. 2 cyt. ustawy oraz czy miało charakter trwały.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca z małoletnim synem opuścili lokal nr [...] w dniu 5 sierpnia 2009 r. Tego dnia w lokalu miały miejsce dwie interwencje policji – jedna na wniosek skarżącej, druga na wniosek jej męża A. J. W ocenie Sądu można przyjąć, że tego dnia skarżąca działała pod presją sytuacji. Natomiast jej zachowanie w następnych dniach i miesiącach świadczy o tym, że w rezultacie opuszczenie przez nią i dziecko lokalu nr [...] stało się trwałe. Po dniu 5 sierpnia 2009 r. skarżąca z dzieckiem nie próbowała powrócić do lokalu i zamieszkać w nim ponownie – przy czym nie miała utrudnionego do niego dostępu. Skarżąca przychodziła do lokalu i zabierała z niego swoje i dziecka rzeczy. Świadek [...], gospodarz domu, zeznała, iż po opuszczeniu lokalu przez skarżącą widywała ją jeszcze sporadycznie jak wynosiła z niego jakieś drobiazgi w torbie. W dniu 16 października 2009 r. z własnej inicjatywy skarżąca zabrała z lokalu wszystkie swoje rzeczy, w tym meble, żyrandol.

Wizje lokalne w lokalu potwierdziły, że pokój, który zajmowała skarżąca jest pusty. To, że skarżąca zabrała z lokalu swoje i dziecka rzeczy osobiste, wynika z faktu, iż potrzebowała tych rzeczy do codziennego życia. Natomiast zabranie całego wyposażenia pokoju (szaf, żyrandola) świadczy o zamiarze opuszczenia lokalu. Nie były to rzeczy potrzebne skarżącej do codziennego życia. Jednocześnie, jak sama ujawniła, przechowuje je w garażu u rodziców. Nieprzekonywujące jest twierdzenie skarżącej, że zabrała te rzeczy z powodu obawy przed ich zniszczeniem.

W ocenie Sądu zabranie w dniu 16 października 2009 r. przez skarżącą z lokalu wszystkich swoich i dziecka rzeczy wraz z wyposażeniem zajmowanego pokoju świadczy o tym, że skarżąca nie miała zamiaru powrócić do lokalu i ponownie w nim zamieszkać. Po tym dniu skarżąca nie przychodziła już do tego lokalu.

W tych okolicznościach sprawy Sąd wojewódzki uznał, że opuszczenie przez skarżącą z synem lokalu nr [...] nabrało cech trwałości i dobrowolności.

Organy, wbrew twierdzeniom skarżącej, zebrały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący i dokonały właściwej jego oceny.

Bezsporne jest, że pomiędzy skarżącą i jej mężem dochodziło do licznych nieporozumień i kłótni w czasie ich wspólnego zamieszkiwania. Dochodziło do wielokrotnych interwencji policji. Jednakże żaden z czynów, które wzajemnie sobie zarzucali małżonkowie, nie dał podstaw do wszczęcia postępowania karnego z oskarżenia publicznego. Nie wykazano również, żeby toczyło się postępowanie karne z oskarżenia prywatnego. Świadczy to o tym, że skarżąca wyprowadzając się z lokalu nie była do tego przymuszona działaniem męża, czy teścia. Wyprowadzała się jedynie w atmosferze konfliktu istniejącego między małżonkami, w który zaangażowani zostali rodzice obu małżonków i wzajemnych kłótni. Po dniu 5 sierpnia 2009 r. skarżąca mogła zmienić zdanie i wrócić do spornego lokalu celem ponownego zamieszkania w nim, jednakże tego nie uczyniła, co świadczy o trwałości jego opuszczenia i w konsekwencji dobrowolności.

Organ prowadząc postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania obowiązany jest samodzielnie dokonać ustaleń, czy osoba, której dotyczy postępowanie, faktycznie opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dlatego wystąpienie przez skarżącą z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania spornego lokalu pozostaje bez wpływu na rozstrzygniecie przedmiotowego postępowania administracyjnego. Organy w oparciu o zebrany materiał dowodowy przyjęły, iż skarżąca z dzieckiem opuściła lokalu w dniu 5 sierpnia 2009 r. Miała możliwość swobodnego dostępu do niego do marca 2010 r., kiedy zostały zmienione zamki. Jednakże skarżąca w okresie od dnia 5 sierpnia 2009 r. do marca 2010 r. nie wyraziła faktycznej chęci ponownego zamieszkania w lokalu. Jeżeli skarżąca uzyska wyrok nakazujący przywrócenie jej posiadania lokalu, w następstwie którego w nim zamieszka, wystąpi podstawa do ponownego jej i dziecka zameldowania w lokalu.

Wnioski dowodowe zgłoszone przez skarżącą na etapie postępowania odwoławczego nie dotyczyły nowych okoliczności faktycznych w sprawie i organ oddalając je miał prawo uznać, że dotyczą one faktów wyjaśnionych w sprawie już w sposób dostateczny.

Zaskarżona decyzja została wydana w następstwie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2010 r. sygn. akt IVSA/Wa 1084/10. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym wyroku są wiążące dla organu i sądu w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji dostosował się do wskazań zawartych w tym wyroku i w konsekwencji uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów Sąd, oceniając, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

I.J. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 2011 r. zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. I. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na:
2. 1) niewykazaniu w ramach przedstawienia stanu sprawy, skąd wynika, że po dniu 5 sierpnia 2009 r. skarżąca "nie miała utrudnionego dostępu" do mieszkania, w sytuacji, gdy zarazem Sąd ustalił, że opuściła je "pod presją" ze strony męża i teścia,
3. 2) bezpodstawnym przyjęciu, że opisana wyżej "presja" ustała po dniu 5 sierpnia 2009 r.
4. II) Z ostrożności procesowej zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku stwierdzeń sprzecznie opisujących fakt opuszczenia przez skarżącą mieszkania w dniu 5 sierpnia 2009 r., a mianowicie czy nastąpiło to w sposób dobrowolny i trwały, czy też nie (nie — s. 5 i częściowo s. 6; tak — częściowo s. 6 uzasadnienia wyroku),
5. III) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy, tj. pominięcia znajdującej się w tych aktach fotografii mebla mającego ślady zniszczenia, skutkiem czego doszło do uznania słuszności decyzji Wojewody Mazowieckiego, choć naruszyła ona przepis art. 77 § 1 k.p.a., co zarzucono w pkt 3e petitum skargi na tę decyzję,
6. IV) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy — tj. uchylenie się od oceny faktu wytoczenia przez skarżącą przeciwko mężowi i teściowi powództwa o ochronę posiadania przedmiotowego mieszkania – skutkiem czego doszło uznania słuszności decyzji Wojewody [...], choć naruszyła ona przepisy art. 77 § 1 i 80 k.p.a., co zarzucono w pkt 2a petitum skargi na tą decyzję,
7. V) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. z uwagi na nieuwzględnienie skargi na decyzję administracyjną, chociaż decyzja ta naruszała art. 77 § 1 i 80 K.p.a., poprzez:
8. 1) uchylenie się od oceny licznych dowodów i okoliczności, jak również zaniechanie ustalenia istotnych faktów, pod kątem dobrowolności i trwałości wyprowadzenia się przez skarżącą i jej syna z mieszkania, a to:
9. a) przyczyn, dla których A.J. i H.J. wymienili zamki w drzwiach przedmiotowego mieszkania,
10. b) niepoddanie analizie zagadnienia motywacji, dla której skarżąca miałaby razem z dzieckiem dobrowolnie i trwale wyprowadzić się z mieszkania,
11. 2) wadliwą – w szczególności nieodpowiadającą logice i przekraczającą zasadę swobody orzekania — ocenę licznych dowodów i ujawnionych okoliczności, a to:
12. a) błędne wywiedzenie z faktu umorzenia postępowań karnych w sprawie znęcania się przez A. J. nad skarżącą i jej synem, że wyprowadzenie się z mieszkania było dobrowolne i trwałe,
13. b) błędne wywiedzenie z protokołu przesłuchania skarżącej na rozprawie przed Sądem Rejonowym w Legionowie w sprawie o sygn. akt III Nsm 160/09, gdzie znajduje się stwierdzenie o "wyprowadzeniu się", jakoby wyprowadzenie to było dobrowolne i trwałe,
14. c) przyjęcie bez uzasadnionych podstaw dowodowych, jakoby — po stronie skarżącej i jej i syna — "brak było zamiaru stałego pobytu w przedmiotowym lokalu",
15. d) błędne wywiedzenie swobody i trwałości wyprowadzenia się z zeznań świadka [...], który nie był obecny w trakcie konfliktów stron i w czasie opuszczania mieszkania przez skarżącą i jej syna, a swoją wiedzę oparł na zapewnieniach A. J.,
16. e) błędne wywiedzenie z faktu, iż A. J. wniósł do sądu opiekuńczego w dniu 15 czerwca 2009 r. o ustalenie kontaktów z synem, tego, że w czasie tym skarżąca nie mieszkała już w przedmiotowym mieszkaniu, albowiem A.J. składał wiele wniosków w sposób nieracjonalny (14 czerwca 2009 r. nie wpuścił skarżącej do mieszkania, gdy wracała z dzieckiem z urlopu, a kolejnego dnia wniósł ów wniosek),
17. f) uchylenie się od obowiązku zachowania samodzielności orzeczniczej, poprzez wskazanie wprost, że skarżona decyzja zapadła "w oparciu o bezstronny materiał dowodowy", w tym "rozstrzygnięcia wydane przez Prokuraturę Rejonową w Legionowie i Sąd Rejonowy w Legionowie", podczas gdy w tym zakresie organ nie pozostawał związany innymi orzeczeniami,
18. g) uchylenie się od oceny zeznań skarżącej, jej matki, brata i siostry, w których wyraźnie wskazywano na niedobrowolność opuszczenia mieszkania i nagłość zdarzeń, a także, że na skarżącą stale naciskano na opuszczenie mieszkania, tworząc presję, której w tamtym czasie uległa,
19. VI) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 134 §1 p.p.s.a., który obliguje Sąd do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze, co nastąpiło poprzez nie ustosunkowanie się do zarzutów przytoczonych powyżej w pkt V, choć zarzuty te nie dotyczą ani kwestii niezwiązanych z okolicznościami mającymi znaczenie dla sprawy, ani nie są związane z okolicznościami dla wyniku sprawy drugorzędnymi.

Powołując się na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o

1. 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
2. 2. zasądzenie od Wojewody [...] na rzecz I. J. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przypisanych.

Na rozprawie dnia 30 sierpnia 2013 r. uczestnik postępowania H. J. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ww. ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też przy rozpoznawaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu podlega oddaleniu.

Nie można podzielić stanowiska skarżącej kasacyjnie co do tego, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przepis ten, normując treść uzasadnienia wyroku, stanowi na gruncie Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odzwierciedlenie wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady budowania zaufania do organów państwa. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego Sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Zarzut naruszenia tego przepisu mógłby być skuteczny wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2005 roku, sygn. akt I FSK 299/05, publ. Lex, nr 187709)

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał podstawę prawną wyroku (art. 151 p.p.s.a.) i wyjaśnił przyczyny podjętego rozstrzygnięcia, przedstawił stan sprawy, istotę zarzutów skargi i ocenił zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił w sposób jasny i wyczerpujący, dlaczego zaskarżona decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia 11 kwietnia 2011 r. nie narusza prawa, a w konsekwencji - skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.

Wbrew podniesionym zarzutom Sąd pierwszej instancji uzasadnił przyjęte stanowisko co do tego, że skarżąca nie miała utrudnionego dostępu do mieszkania. Wskazał bowiem, iż I. J. przychodziła do lokalu, zabierała z niego rzeczy, w tym "rożne drobiazgi w torbie". Sąd ocenił też – za prawidłowo dokonanymi przez organy administracji ustaleniami, że skarżąca posiadała klucze do przedmiotowego lokalu i nie było przeszkód, aby korzystając z nich weszła do lokalu. Jedynie na marginesie wskazać należy, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, który uzasadniałby przeciwną tezę.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje natomiast pewna wadliwość uzasadnienia przejawiająca się w braku szczegółowego odniesienia się do wszystkich dowodów zgromadzonych i ocenionych przez organ administracji. Rację ma wprawdzie skarżąca, że zarówno organ administracji jak i Sąd wojewódzki nie oceniły dowodu w postaci "fotografii mebla mającego ślady zniszczenia" (dowód ten miał uzasadniać słuszność twierdzeń skarżącej co do tego, że zabrała meble z mieszkania z uwagi na obawę ich zniszczenia), jednakże powyższa wadliwość nie mogła stanowić dla Sądu pierwszej instancji podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Nie dokonanie przez organy administracji oceny tego dowodu nie oznacza bowiem samo przez się, że decyzja, która została wydana z naruszeniem art. 80 k.p.a. i mimo tej wadliwości skarga została oddalona. Do naruszenia tego przepisu w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy może dojść jedynie w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie organu nosi cechy dowolności.

Biorąc pod uwagę, że Wojewoda [...] wskazał, w oparciu o jakie dowody poczynił ustalenia faktyczne, a Sąd pierwszej instancji ocenił powyższe ustalenia jako prawidłowe, należało uznać, że powyższe uchybienie nie mogło skutkować uchylenia decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił również stanowiska skarżącej kasacyjnie, że brak oceny ww. dowodu skutkował wydaniem decyzji z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. Sąd wojewódzki prawidłowo uznał, że sprawa została należycie wyjaśniona, a przeprowadzone dowody w sposób niewątpliwy świadczą o tym, że wyprowadzenie skarżącej miało charakter dobrowolny. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd poddał analizie zebrane przez organy administracji dowody i prawidłowo uznał, że skarżąca po dniu 5 sierpnia 2009 r. mogła wrócić do lokalu. Niewątpliwym jest, iż pomiędzy nią a jej mężem A.J. jak i teściem H.J. istnieje konflikt, który był bezpośrednią przyczyną opuszczenia lokalu, ale okoliczność ta nie uzasadnia twierdzenia, że po ww. dacie nie mogła wrócić do lokalu.

Tym samym jako nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 §1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 tej ustawy i 77 § 1 oraz 80 k.p.a.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej prawidłowo również Sąd pierwszej instancji ocenił fakt wytoczenia przez skarżąca kasacyjnie powództwa o ochronę naruszonego posiadania mieszkania. Zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie stanowiskiem, które w pełni podziela również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, ocena przyczyn wyprowadzenia się z lokalu należy do organu orzekającego w przedmiocie wymeldowania, który oceny tej dokonuje we własnym zakresie. Przyjmuje się przy tym w orzecznictwie, że ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu nie może być kwalifikowane jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r.w sprawie II OSK 1181/10, LEX nr 1083568).

W konsekwencji zatem brak jest podstaw do uznawania zasadności zarzutu wskazanego w pkt IV skargi kasacyjnej.

Nie znajduje również prawnego uzasadnienia zarzut niewłaściwej oceny wiarygodności zeznań świadka [...] oraz A. J. oraz znaczenia umorzenia postępowań karnych. Trafnie Sąd pierwszej instancji za Wojewodą [...] ocenił moc dowodową tych dowodów.

W konsekwencji stwierdzić należało, iż słusznie zaskarżonym wyrokiem oddalono skargę na decyzję Wojewody [...], a zarzuty skargi kasacyjnej nie zawierają usprawiedliwionych podstaw. Jedynie na marginesie dodać należy, że uszło uwadze skarżącej kasacyjnie, iż Sąd wojewódzki oddalił zarówno jej skargę, jak i jej syna, w którego imieniu działała. Skoro skarżąca – co niewątpliwie wynika z treści skargi kasacyjnej – wywiodła skargę kasacyjna jedynie we własnym imieniu, to nie posiada legitymacji do wywiedzenia skargi kasacyjnej od całego rozstrzygnięcia, a jedynie tej części, w której oddalono jej skargę.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.