Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 27 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1188/15

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 17 września 2015 r. J.W. zwróciła się o wyłączenie sędziego WSA Marka Leszczyńskiego od orzekania w niniejszej sprawie. Jako podstawę prawną wskazała art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Skarżąca wskazała na następujące okoliczności, które wywołały jej wątpliwość co do braku bezstronności sędziego w tej sprawie:

1. - orzekając w sprawie II SA/Bk 6/13, jako sędzia sprawozdawca i przewodniczący składu orzekającego, bezpodstawnie oddalił skargę o wznowienie postępowania w sprawie II SA/Bk 32/12 dotyczącej decyzji wydanej w sprawie umorzenia postępowania przed organem I instancji z wniosku o rozbiórkę zbiornika na gnojowicę, z powodu nie uznania skarżącej jako strony postępowania. Skarżąca wskazała, że sędzia naraził ją na koszty sporządzenia kasacji od tego wyroku;
2. - w sprawie II SA/Bk 138/12 sędzia uznał, że Dyrektor Podlaskiego Oddziału ARiMR w Łomży wykonał wyrok WSA w Białymstoku z dnia 1 grudnia 2011 r. II SAB/Bk 46/11 w sprawie udostępnienia informacji publicznej. Zdaniem skarżącej Sąd nie wskazał żadnego przepisu prawa, że umowa o dofinansowaniu podlega informacji publicznej. Sędzia nie dostrzegł, że wyrok nie został wykonany;
3. - w wyniku rozpoznania skargi na niewłaściwie wykonanie wyroku przez Wojewodę Podlaskiego, Sąd pod przewodnictwem sędziego Marka Leszczyńskiego, będącego sprawozdawcą, wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2013 r. II SA/Bk 20/12 oddalił skargę. Zdaniem skarżącej Sąd nie skontrolował sprawy w zakresie jej przedmiotu.

Powyższe świadczy w ocenie skarżącej, że sędzia Marek Leszczyński naruszył jej konstytucyjne prawo, określone w art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 EKPCz, przez niesprawiedliwe osądzenie jej spraw. Strona podniosła ponadto, że sędzia Marek Leszczyński był już siedmiokrotnie wyłączany od orzekania w jej sprawach.

Z kolei we wniosku z dnia 21 września 2015 r. o wyłączenie sędziego Mieczysława Markowskiego skarżąca wskazała na następujące okoliczności, które wywołały jej wątpliwość co do braku bezstronności tego sędziego w niniejszej sprawie:

1. - orzekając jako przewodniczący składu w sprawie II SA/Bk 649/11 wyrokiem z dnia 22 lutego 2012 r. bezpodstawnie oddalił skargę;
2. - w sprawie II SA/Bk 6/13 sędzia wydał zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu, działając ewidentnie na niekorzyść skarżącej. Zarządzenie to zostało uchylone;
3. - w dniu 9 stycznia 2013 r. sędzia wystosował wezwanie o nadesłanie 3 odpisów skargi. Przekazane odpisy leżały w aktach sądowych luzem przez okres prawie 6 miesięcy. Sędzia nie nadał biegu pismu procesowemu przez ten okres mimo, że wyznaczono termin rozprawy na 3 września 2013 r. W efekcie naruszono procedurę stanowiącą o przewlekłości postępowania;
4. - przedstawił mijające się z prawdą oświadczenie, że wniosek o wyłączenie sędziego Jacka Pruszyńskiego od orzekania w sprawie II SAB/Bk 8/12 został rozpoznany negatywnie wraz z instancją odwoławczą, podczas gdy NSA rozpoznał zażalenie pozytywnie. Stanowisko swoje sędzia zataił przed skarżącą bowiem nie zostało jej doręczone. Ewidentnie zatem działał na jej szkodę;
5. - w sprawie II SAB/Bk 56/13 działając jako Przewodniczący Wydziału błędnie określił przedmiot zaskarżenia, a po prawidłowym oznaczeniu tego przedmiotu poinformował pełnomocnika skarżącej, że to skarżąca sprostowała przedmiot zaskarżenia. Zdaniem skarżącej niekompetencja własna i błędy zostały scedowane na nią. Skarżąca twierdzi, że sędzia działa wbrew jej interesowi prawnemu i potrafi tworzyć wyroki oparte na nieprawdziwych faktach. Strona podniosła ponadto, że sędzia Mieczysław Markowski był już dwukrotnie wyłączany od orzekania w jej sprawach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zaskarżonym postanowieniem oddalił ww. wnioski. W ocenie Sądu skarżąca nie uprawdopodobniła wystąpienia przesłanek wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. W uzasadnieniu obydwu wniosków powołuje się na własne, subiektywne przekonanie o niesłuszności podjętych przez Sąd rozstrzygnięć w wymienionych przez nią sprawach oraz rzekomych błędach sędziego świadczących o negatywnym nastawieniu do jej osoby. Podkreślenia jednak wymaga, że nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego sama okoliczność, że brał on udział w wydanych wcześniej orzeczeniach niezgodnych z oczekiwaniami strony. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia sprawy, czy też ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty te strona może podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń Sądu I instancji. Skarżąca nie uprawdopodobniła, że niekorzystne dla niej rozstrzygnięcia wynikały z braku obiektywizmu sędziego i okoliczność ta nadal obiektywnie istnieje, mogąc wpłynąć na wynik postępowania sądowego w przedmiotowej sprawie.

Okoliczność, że sędzia został wyłączony od orzekania w innych sprawach skarżącej również nie może sama w sobie podważać jego bezstronności w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że sędzia Marek Leszczyński oraz sędzia Mieczysław Markowski złożyli pisemne oświadczenia, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w niniejszej sprawie. Przedmiotowe oświadczenia korzystają z domniemania wiarygodności ze względu na autorytet sprawowanego urzędu, którego to domniemania wnioskodawczyni w żaden sposób nie obaliła.

Sąd nie stwierdził również, aby w sprawie wystąpiły przesłanki stanowiące podstawę do wyłączenia sędziego z mocy ustawy (art. 18 § 1 pkt 1 - 7 p.p.s.a.). Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosków skarżącej Sąd wojewódzki oddalił wnioski skarżącej na podstawie art. 19 oraz art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J.W. Postanowienie zaskarżono w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca, składając zażalenie, w dalszym ciągu podnosi argumenty związane z własną subiektywną oceną pracy sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie (błędy w orzekaniu w sprawach skarżącej).

Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w art. 19 p.p.s.a. określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia spoczywa na stronie wnioskującej o wyłączenie sędziego. Powinny to być takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w danych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny. Żądając wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. nie wystarczy powołać się na "złą pracę" sędziów w innych sprawach strony skarżącej, która to praca w przekonaniu wnioskodawcy daje podstawę do wyłączenia sędziego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że niezadowolenie strony, odnoszące się do sposobu prowadzenia innych spraw sądowych, nie stanowi automatycznie podstawy do wyłączenia sędziów wcześniej orzekających w tych sprawach. Do wyłączenia sędziego nie wystarczy bowiem subiektywne przekonanie, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane faktem, że sędzia ten orzekał już kiedyś w innej sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla danej strony orzeczenie. Innymi słowy, brak zaufania do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. Tego rodzaju argumenty powinny być oceniane w przypadku wniesienia właściwych środków zaskarżenia (skargi kasacyjnej, zażalenia itd.), a nie w ramach postępowania o wyłączenie sędziego (por. postanowienie NSA z 4 marca 2014 r., I OZ 138/14).

Zresztą, formułując wniosek, skarżąca przywołała m.in. orzeczenia WSA w Białymstoku wydane z udziałem ww. sędziego, jednak w części orzeczenia te stały się prawomocne (sprawy o sygn. akt II SA/Bk 20/12, II SA/Bk 138/13) albo skarżąca wniosła skargę kasacyjną (w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 6/13).

Nie można zatem w sposób jednoznaczny stwierdzić przy uwzględnieniu innych orzeczeń także niekorzystnych dla skarżącej, że sędziowie objęci przedmiotowymi wnioskami w sprawach skarżącej nie kierowali się bezstronnością. To oznacza, że nie można w sposób obiektywny stwierdzić aby ww. sędziowie byli uprzedzeni, czy też wydawali lub mieli wydawać wyłącznie wadliwe orzeczenia w sprawach skarżącej, skoro istnieją i takie ich orzeczenia, które nie zostały zakwestionowane przez skarżącą przez właściwy środek zaskarżenia. Taka ocena w pełni odpowiada treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04 (publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134), w którego uzasadnieniu wskazano m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, "aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony (na co wskazuje orzecznictwo), to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego".

Według wyroku gwarancje bezstronności sędziowskiej nie mogą być ograniczone "jedynie do stworzenia możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie bezpośrednich relacji o charakterze osobistym, ale muszą być pojmowane szerzej – jako umożliwiające wyłączenie w wypadku okoliczności (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych), które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach".

Strona skarżąca powinna mieć na względzie, że instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 20 maja 2014 r., I OZ 342/14). O wyłączeniu sędziego nie może decydować także subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości oraz o wadliwym sposobie orzekania. Tego rodzaju okoliczności jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego (por. postanowienia NSA: z 11 kwietnia 2014 r., II OZ 382/14; z 6 maja 2014 r., I OZ 336/14). Sama podejrzliwość strony, brak zaufania do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny, nie może stanowić podstawy wyłączenia sędziego stosownie do art. 19 p.p.s.a. Oceny tej nie zmienia fakt, że w innych sprawach sędziowie objęci przedmiotowymi wnioskami byli wyłączani na podstawie art. 19 p.p.s.a. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że te same okoliczności jakie stanowiły przesłankę do wyłączenia w sprawach o sygn. akt II SAB/Bk 6/12, II SAB/Bk 5/12 zaistniały także w niniejszej sprawie, tym bardziej, że sędziowie objęci wnioskami złożyli stosowne oświadczenia, wskazując w nich, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności.

Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.