Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Gl 863/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił zażalenie N. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 2 marca 2017 r. o odrzuceniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 8 grudnia 2016 r. o zwolnieniu skarżącej z wpisu od skargi i oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), modyfikująca m.in. zasady rozpoznawania w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosków o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 2, w sprawach wszczętych po tej dacie, a taką bez wątpienia jest rozpoznawana sprawa, sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a więc wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia albo utrzymuje w mocy - art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia, których przedmiotem są kwestie określone w jego pkt 1-10. Postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu nie zostały ujęte w ww. katalogu. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia zażalenia (ani jakiegokolwiek innego środka zaskarżenia) na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy - wydane zarówno na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. o utrzymaniu w mocy postanowienia lub zarządzenia referendarza sądowego, jak i art. 259 § 2 p.p.s.a. Zarówno art. 194 § 1 p.p.s.a., ani żaden inny przepis p.p.s.a. nie przyznaje stronie możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu w opisanym przedmiocie, gdyż w tym zakresie jest to sąd orzekający w drugiej instancji.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła N. G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy.
W postanowieniu z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II OZ 1245/16 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, czy w aktualnym stanie prawnym, po wejściu w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje zażalenie. Przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 9 kwietnia 2015 r. zagadnienie to zostało rozstrzygnięte uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z dnia 30 listopada 2009 r., sygn. akt I GPS 1/09 (ONSAiWSA z 2010 r., z. 2, poz. 17). W uchwale tej zajęto stanowisko, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 259 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o odrzuceniu sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje zażalenie.
W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono, że podstawą zażalenia jest przepis art. 227 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych przysługuje zażalenie, zaś postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu jest postanowieniem w przedmiocie kosztów sądowych, co wynika chociażby z tego, że art. 259 § 2 znajduje się w rozdziale 3 działu V "Zwolnienie od kosztów sądowych. Stanowisko to jest aktualne także po zmianach ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dokonanych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r., która weszła w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Źródłem wątpliwości co do aktualności tego stanowiska mogły być zmiany wprowadzone w art. 258 p.p.s.a., a w szczególności nadanie nowego brzmienia art. 260 p.p.s.a., który inaczej reguluje rozpoznanie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia wydanego przez referendarza sądowego.
Zasadnicza treści art. 260 p.p.s.a. jest taka, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1) oraz że sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2), co oznacza, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane po rozpoznaniu sprzeciwu nie przysługuje zażalenie. Przepis ten wprowadza wyjątek od zasady, że na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, w przypadkach przewidzianych w ustawie, przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, co oznacza, że przepis ten musi być rozumiany ściśle i nie jest dopuszczalne stosowanie wykładni rozszerzającej znaczenie tego przepisu. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika wprost, że dotyczy on rozpoznania sprzeciwu i wydania przez sąd postanowienia, w którym zaskarżone sprzeciwem zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zostanie zmienione albo utrzymane w mocy.
Oznacza to, że przepis ten nie obejmuje postanowienia sądu o odrzuceniu sprzeciwu wydanego na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a. Z tych względów należy przyjąć, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a., o odrzuceniu sprzeciwu od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, przysługuje zażalenie".
Powyższy pogląd w pełni podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Mając powyższe na uwadze, należało uznać, że nie ma racji Sąd I instancji wskazując, że na rozstrzygnięcie odrzucające sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego nie przysługuje zażalenie, a zatem, że wystąpiły okoliczności o których mowa w art. 259 § 2 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.