Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 718/15, odmówił J. H. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskodawca oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą cierpiącą na szereg dolegliwości wymagających stałego leczenia, niepełnosprawną, nie osiągającą żadnych innych dochodów prócz emerytury w kwocie 1 320,25 złotych netto, zamieszkującą w domu o powierzchni 67 m2, który wynajmuje nie opłacając jednak z tego tytułu czynszu. Do stałych miesięcznych kosztów utrzymania skarżący zaliczył wydatki związane z opłatami za media – 350 złotych, zakupem węgla i drzewa na ogrzewanie oraz zapewnienie ciepłej wody – 800 złotych, kosztami leczenia – 200 złotych, bieżącymi remontami zamieszkiwanej nieruchomości – 100 złotych oraz spłatę pożyczki na zakup pompy ciepła – 300 złotych. Z emerytury skarżącego potrąceniu podlega kwota 573 złotych. Skarżący oświadczył również, że jego córka się uczy i wspomaga ją wówczas, gdy pozostaną mu jakieś środki finansowe. Podkreślił również, że nie stać go na jej utrzymanie.
Wezwaniem z dnia 24 czerwca 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego (np. faktur VAT, rachunków) za okres marzec, kwiecień i maj 2016 r.; aktualnego zaświadczenia z uczelni, w której studiuje córka stwierdzającego, że jest ona jej studentką oraz wskazującego na semestr i tryb studiów; oświadczenia wyjaśniającego jakiej wysokości koszty ponosi miesięcznie w związku ze studiami córki oraz umowy najmu mieszkania.
Skarżący w piśmie z dnia 13 lipca 2016 r. oświadczył, że córka nie jest na jego utrzymaniu, jedynie sporadycznie, co kilka miesięcy przekazuje jej kwotę około 100 złotych, zaświadczenia z uczelni córki nie może przedstawić, gdyż nie wie, gdzie zamieszkuje, umowy najmu nie przedstawi, gdyż takowej nie ma. Zajmowane przez skarżącego mieszkanie należy bowiem do jego siostry, nie płaci za jego najem, ponosząc jedynie opłaty eksploatacyjne, jak zaznaczył w znacznej wysokości. Zaznaczył, że podane przez niego wydatki są uśrednione. Oświadczył również, że nie może pracować, ma bowiem kłopoty z chodzeniem. Nie pracuje też na gospodarstwie rolnym o powierzchni 5,90 ha. Areał ten jest zarośnięty lasem od około 15 lat.
Dalej Sąd stwierdził, że wiadomo z urzędu, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,90 ha, na które składają się grunty orne, łąka i las, tworzonego przez działki nr ewid. 150/1 i 187 (sygn. akt I SA/Lu 381/16) oraz, że skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie 2 285,22 złotych brutto – 1 320,25 złotych netto, z której dokonywane są potrącenia komornicze (potwierdzenie wypłaty emerytury z czerwca 2016r. – sygn. akt II SAB/Lu 87/16), a nadto, że spłaca on zaciągnięty kredyt w ratach po 280,00 złotych miesięcznie (potwierdzenie wykonania wpłaty – sygn. akt II SAB/Lu 87/16).
W ocenie Sąd niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów w trybie powołanego art. 255 p.p.s.a., uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony.
Sąd zaznaczył, że niezrozumiałe są twierdzenia skarżącego, który wskazuje, że nie posiada żądanej dokumentacji dotyczącej wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżącego, koniecznej dla prawidłowej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sądowi jest wiadome z urzędu, że skarżącemu w ramach toczących się z jego inicjatywy postępowań sądowoadministracyjnych wielokrotnie zwracano uwagę na konieczność składania na żądanie dokumentów źródłowych wskazujących wysokość kosztów utrzymania koniecznego. Brak współdziałania ze strony skarżącego wskazuje, że lekceważy on obowiązek spoczywający na nim w myśl art. 246 § 1 i 2 i art. 255 p.p.s.a., w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem Sądu z powyższego wynika, że stanowisko wnioskodawcy co do braku środków finansowych na poniesienie – choćby w części – kosztów postępowania sądowego nie znajduje potwierdzenia w treści złożonych przez niego dokumentów.
Z tych wszystkich względów Sąd odmówił przyznania prawa pomocy.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a.") stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na stronie.
Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki zasadnie zobowiązał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżącego skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący powinien uzupełnić. Tymczasem skarżący, pomimo wezwania udzielił niepełnych wyjaśnień i nie złożył żądanych dokumentów, co skutkowało tym, że Sąd Wojewódzki nie mógł rzetelnie zweryfikować okoliczności wskazanych we wniosku w zakresie sytuacji majątkowej.
Zasadnicze znaczenie miało przy tym ustalenie Sądu wskazujące na to, że skarżący posiada stały dochód w postaci emerytury a ponadto jest właścicielem nieruchomości rolnej. Wskazać trzeba, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jego sytuacji dochodowej i majątkowej, co musiało skutkować dokonaną przez Sąd Wojewódzki odmową przyznania prawa pomocy.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.