Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata i odmówił zwolnienia od kosztów sądowych.
Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i wyjaśnień strony wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w kwocie [...]zł netto (brutto-2.285,22 zł). Nie posiada żadnego majątku, ani przedmiotów wartościowych. Dom, w którym zamieszkuje jest własnością jego siostry. Za mieszkanie nie uiszcza czynszu, ponosząc jedynie koszty związane z eksploatacją domu (miesięcznie: media – około [...] zł, niezbędne remonty – około [...] zł). Ponadto poniósł wydatek na zakup węgla i drzewa z dowozem– około [...] zł.. Wskazał, że posiadane przez niego grunty rolne o powierzchni około 5,90 ha nie są przez nikogo użytkowane, są zarośnięte samosiejkami. Dodał, że na zakup leków i leczenie się przeznacza kwotę około [...] zł miesięcznie oraz, że spłaca również pożyczkę zaciągniętą na zakup pompy ciepła w kwocie [...]zł, a także, że część środków zabiera mu komornik sądowy w ramach prowadzonej egzekucji (około [...] zł).
Przyznając skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika referendarz sądowy uzasadniał, że na obecnym etapie postępowania opłaty sądowe sprowadzają się wyłącznie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, a pozostałe ewentualne koszty sądowe nigdy nie przekroczą jednorazowo tej kwoty. W jego ocenie sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego jest ustabilizowana i pozwala na uiszczenie mogących wystąpić w sprawie kosztów sądowych, natomiast już poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru byłoby dla skarżącego niemożliwym do uniesienia ciężarem.
W sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy zwolnienie od kosztów sądowych z uzasadnieniem, że takie rozstrzygnięcia stanowi rażące naruszenie prawa - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."). Brak jest bowiem przepisu, który pozwalałby na przyznanie stronie pełnomocnika bez zwolnienia od kosztów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 P.p.s.a. w nowym brzmieniu.
W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.).
Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.
W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Pamiętając, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacji, gdy strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, wskazać wnioskodawcy należy, że w sytuacji, gdy strona dysponuje stałym (nawet niewysokim) dochodem, który pozwala na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych, nie ponosi opłat czynszowych za mieszkanie, a ponadto posiada grunty rolne, które mogą stanowić dodatkowe źródło dochodu, to nie sposób przyjąć, że znajduje się w sytuacji o jakiej mowa w powołanym przepisie.
Pomoc prawna w zakresie całkowitym, jak słusznie podkreśla referendarz sądowy, skierowana jest tylko do takiej grupy osób, które nie mają jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie należności sądowych, a nie do takich, dla których pokrycie tych kosztów wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, LEX nr 1640590).
Także posiadanie majątku zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Istotne jest przy tym, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, a niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się dodatkowych finansowych środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II [...], LEX nr 1530778). W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał dlaczego posiadane przez niego grunty rolne o powierzchni prawie 6 ha nie są użytkowane i jakie są tego obiektywne przyczyny.
Dlatego też, w okolicznościach analizowanej sprawy, zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy umożliwia mu poniesienie kosztów postępowania sądowego, które w tej sprawie każdorazowo nie przekroczą kwoty [...]zł. Dodać również należy, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1468/14, LEX nr 1549447).
Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wskazuje jednak, że jakkolwiek jest on w stanie ponieść koszty postępowania, to już poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru byłoby dla niego nadmiernym obciążeniem, zwłaszcza mając na względzie, że w chwili obecnej w Wydziale I toczą się 4 postępowania zainicjowane skargami wnioskodawcy. Dlatego też zasadna jest ocena referendarza, że wniosek strony zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Nie ma przy tym racji skarżący, gdy wywodzi, że niemożliwym jest przyznanie stronie prawa pomocy tylko w zakresie ustanowienia pełnomocnika bez zwolnienia od kosztów. Możliwość podjęcia rozstrzygnięcia takiego, jak w postanowieniu referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 sierpnia 2016r., od którego wniesiono sprzeciw, wynika wprost z regulacji art. 245 § 3 P.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Rozwiązanie przyjęte w analizowanym artykule P.p.s.a., odmiennie niż w procedurze cywilnej, w okresie do dnia 19 kwietnia 2010 r. (zob. art. 117 § 1 k.p.c. przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz.
- 45) nie wiąże możliwości ustanowienia pełnomocnika z uprzednim zwolnieniem od kosztów sądowych w całości lub w części.
Wobec powyższego, nie znajdując podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo, Sąd działając na podstawie art. 260 § 1- 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.