Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 lutego 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Stowarzyszeniu [...] w sprawie ze skargi tegoż Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2008 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] lipca 2008 r. o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie zespołu budynków biurowych z usługami, dojazdami, parkingami oraz infrastrukturą techniczną, jak również na adaptacji, przebudowie i modernizacji zabytkowego budynku Garbarni na funkcje biurowo - usługowe, położonych przy ul. [...] i [...] w W..
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od tegoż postanowienia Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, podnosząc, iż jego działalność polega na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki. Nadto wskazało, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie posiada majątku ani nie generuje żadnych przychodów.
W uzasadnieniu postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż strona może być zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych tylko wyjątkowo. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. W efekcie prawo pomocy może być zastosowane w przypadku, gdy strona wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwaną- p.p.s.a.).
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji z przedłożonego urzędowego formularza wynika, iż Stowarzyszenie prowadzi działalność na rzecz m. in. ochrony istniejących obiektów historycznych oraz podejmuje działania mające na celu zachowanie walorów architektoniczno-urbanistycznych m. st. Warszawy. Jego działalność związana jest więc z udziałem w postępowaniach sądowych i winno się liczyć z koniecznością pokrycia kosztów tegoż postępowania, a co za tym idzie powinno gromadzić na cele ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych odpowiednie środki. W ocenie Sądu pierwszej instancji przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku, na co wskazuje art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.).
W związku z powyższym w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego brak było podstaw do przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy, skoro ono samo nie wykorzystało przewidzianych prawnie możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych na prowadzenie swej działalności. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 254 § 1 p.p.s.a. Sąd odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniosło Stowarzyszenie [...] zaskarżając go w całości i zarzucając mu rażące naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadną odmowę zwolnienia Stowarzyszenia z kosztów sądowych.
W związku z powyższym skarżące Stowarzyszenie wniosło o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wniesionego zażalenia podniesiono, że działalność Stowarzyszenia polega na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury urbanistyki, nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Prowadzi ono działalność korzystną dla ogółu mieszkańców Warszawy i dąży do zapewnienia ładu architektoniczno- urbanistycznego, realizując cele istotne dla całej społeczności. Pomimo, iż statut Stowarzyszenia przewiduje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, to w ocenie skarżącego nie ma ono zamiaru podejmować tego typu działalności.
W ocenie Stowarzyszenia zostały spełnione przesłanki uzasadniające zwolnienie go od kosztów sądowych. Ponadto w szeregu innych spraw Wojewódzkie Sądy Administracyjne zwalniały je od kosztów sądowych, na potwierdzenie czego załączono do zażalenia kopię jednego z nich.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji skupił się na trafnym wskazaniu, iż wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem. Należy wskazać, że wymienione w art. 246 § 2 p.p.s.a. podmioty obowiązane są wykazać brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.
W tym względzie zażalenie strony skarżącej nie przedstawia żadnych okoliczności, które świadczyłyby o braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego.
Zawarte w zażaleniu stwierdzenie, iż działalność Stowarzyszenia nie wymaga żadnych środków oraz że jest realizowana społecznie przez jego członków prowadzi do wniosku, iż obciążenia wynikające z realizacji statutowych celów organizacji mogą ponosić jego członkowie. Stowarzyszenie musi mieć bowiem świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, członkowie Stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 271/08, II OZ 266/08 - oba niepublikowane, z dnia 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 360/08 - niepublikowane; z dnia 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt II OZ 816/08 - niepublikowane).
Również w piśmiennictwie przyjmuje się, iż osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2006 r., str. 504).
Należy także podkreślić, iż to, że Stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2006r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 263/08 - oba niepublikowane). Fakt, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza tym samym, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski.
Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach).
Ponadto nie ma znaczenia dla sprawy fakt, iż Stowarzyszeniu w innych postępowaniach przyznawano zwolnienie od kosztów sądowych. Nie oznacza bowiem to, że prawo pomocy zostanie mu przyznane w kolejnych postępowaniach sądowych, co sam skarżący zdaje się zauważać. Dla przeciwwagi należy jednak wskazać, iż w wielu innych postępowaniach Wojewódzki Sąd Administracyjny wielokrotnie odmawiał przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy, a wnoszone przez Stowarzyszenie zażalenia były oddalane (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 239/08, z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 266/08, z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 308/08, z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OZ 843/08, z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt II OZ 908/08, z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt II OZ 1157/08, z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1295/08, z dnia 16 grudnia 2008 r., II OZ 1296/08, z dnia 23 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1330/08, sygn. akt II OZ 1332/08, z dnia 21 stycznia 2009 r., II OZ 13/09, z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 66/09, z dnia 13 lutego 2009 r.).
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.