Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 553/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w miejscowości D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy wydania zgody na realizację przedsięwzięcia.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem Stowarzyszenie nie wykazało, by zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.". W ocenie Sądu Stowarzyszenie nie wykazało, by zdobycie środków na poniesienie kosztów postępowania było obiektywnie niemożliwe. Z regulaminu Stowarzyszenia wynika niezbicie, iż członkowie zwyczajni zobowiązani są do regularnego opłacania składek członkowskich, a z wpływów z tego tytułu powstaje majątek Stowarzyszenia. Tymczasem Stowarzyszenie samo pozbawiło się możliwości finansowania swoich zadań, albowiem nie uzyskuje od swoich członków składek członkowskich. W tej sytuacji nieuprawnione jest przenoszenie ciężaru ponoszenia kosztów działalności takiego Stowarzyszenia na Skarb Państwa.
Sąd wskazał także, że zasadą jest, iż Stowarzyszenie koszty swojej działalności winno ponosić we własny zakresie. Inaczej należy zaś oceniać sytuację w której Stowarzyszenie nie jest w stanie we własnym zakresie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie.
Sąd rozpoznając przedmiotowy wniosek nie podzielił stanowiska strony skarżącej dotyczącego nierówności stron postępowania i charakteru sprawy. Prawo pomocy przyznawane jest w oparciu o kryterium finansowe, a nie kryterium słusznościowe czy celowościowe. Okoliczność, że członkowie Stowarzyszenia są zwykłymi mieszkańcami o ubogich dochodach i dotychczas zaniechano obciążania ich finansowo na rzecz Stowarzyszenia, nie może być argumentem przemawiającym za przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowieniem adwokata. Taką okolicznością nie jest także charakter i stopień skomplikowania sprawy, uzasadniający – zdaniem skarżącego Stowarzyszenia – ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, celem właściwego reprezentowania przed sądem.
W ocenie Sądu strona skarżąca nie podjęła jakichkolwiek kroków na pokrycie, chociażby w części, kosztów inicjowanego postępowania sądowego. Nie wykazała również, że ich zdobycie jest obiektywnie niemożliwe.
Wobec powyższego Sąd uznał, że Stowarzyszenie [...] w D. nie wykazało, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniosło skarżące Stowarzyszenie, domagając się jego zmiany poprzez przyznanie organizacji prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego podniesiono, że kwotę na wpis od skargi Stowarzyszenie zdołało pozyskać ze składek członkowskich – opłata została uiszczona, jednakże nie stać Stowarzyszenia na poniesienie znacznie większego kosztu jakim jest wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, którego przekracza możliwości zarówno Stowarzyszenia jak i jego członków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek środków na jakiekolwiek kosztów postępowania. Zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.).
Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23.01.2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 czy z dnia 26.01.2009 r., sygn. akt II OZ 28/09).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe.
Jak wynika z akt sprawy Stowarzyszenie powstało w 2011 r. i posiada 10 członków. § 10 pkt 4 regulaminu Stowarzyszenia zobowiązywał członków zwyczajnych do regularnego opłacania składek członkowskich. Jednakże z tej formy gromadzenia majątku na realizację swoich celów statutowych przynajmniej do maja 2014 r. Stowarzyszenie zrezygnowało, bowiem zaniechano poboru jakichkolwiek składek. Nie podejmowano również żadnych innych działań mających na celu gromadzenie środków finansowych. W związku z powyższym rację ma Sąd pierwszej instancji, że w ten sposób Stowarzyszenie samo pozbawiło się możliwości zgromadzenia środków na cele związane z uczestnictwem w postępowaniach sądowych. Zwrócić bowiem należy uwagę, co słusznie zaakcentował Sąd pierwszej instancji, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie.
Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Bowiem nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 9.06.2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z dnia 31.03.2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, postanowienie z dn. 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Co do zasady może się zdarzyć sytuacja, w której stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków może mieć faktyczne trudności w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone, jednakże musi liczyć się z taką sytuacją i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku.
Nadto dodać należy, że w niniejszej sprawie dopiero po wydaniu przez Sąd pierwszej instancji postanowienia z dnia 23 maja 2014 r. Stowarzyszenie dokonało poboru składek, z czego został opłacony wpis od skargi. Jednakże takie działanie nie uzasadnia twierdzenia, że Stowarzyszenie podjęło wszelkie możliwe kroki w celu pozyskania środków finansowych na prowadzenie swojej działalności statutowej, w ramach której przewidziano udział w postępowaniach administracyjnych w celu zapewnienia ochrony środowiska lokalnego i w związku z tym spełnia przesłankę do ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika z urzędu. W tej sytuacji twierdzenie Sądu pierwszej instancji, iż Stowarzyszenie nie spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, należy uznać za uzasadnione.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.