Uzasadnienie
Pismem z dnia 2 stycznia 2013 r. G. M. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że obecnie jest osobą chorą, nie mającą żadnych dochodów. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Pozostałych punktów w formularzu PPf tj. od pkt 7-13 wnioskodawca nie wypełnił. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku pismem z dnia 18 stycznia 2013 r. Sąd wezwał wnioskodawcę do podania gdzie zamieszkuje (dom, mieszkanie) oraz wskazania czy jest właścicielem, współwłaścicielem czy też najemcą, do podania wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę oraz wysokości stałych opłat związanych z utrzymaniem domu/lokalu ponoszonych przez wnioskodawcę lub przez małżonkę. Zobowiązano wnioskodawcę również do podania jakie ponosi miesięcznie koszty na leczenie oraz zakup leków oraz czy posiadają oszczędności pieniężne.
W odpowiedzi na wezwanie G. M. wyjaśnił, że zamieszkuje z żoną w mieszkaniu o pow. 89,2 m², które obciążone jest kredytem w wysokości 143 000,00 złotych. Wskazał, że obecnie spłacają odsetki od kredytu w wysokości 750.00 złotych. Podał, że opłaty związane z utrzymaniem mieszkania (tj. opłata za gaz, wodę, energię, kanalizację) wynoszą 1.500,00 złotych. Wnioskodawca dodał, że koszty zakupu lekarstw nie stanowią znaczącego wydatku w budżecie rodzinnym.
Zarządzeniem dnia 25 lutego 2013 r. ponownie Sąd wezwał wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez małżonkę z tytułu prowadzonej działalności usług edukacyjnych z trzech ostatnich miesięcy. Ponadto zwrócono się zapytaniem czy małżonka oprócz dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzenia działalności usług edukacyjnych uzyskuje inne dochody np. z tytułu umowy o dzieło, zlecenia, itp., jeśli tak należało podać z jakiego tytułu i podać ich wysokość.
W piśmie z dnia 13 marca 2013 r. (data wpływu do Sądu 20 marca 2013 r.) wnioskodawca wskazał, że w sprawie dochodów małżonki nie jest w stanie jednoznacznie się wypowiedzieć. Niemniej jednak podał, że podatek wynikający z karty podatkowej jest podatkiem na poziomie 700,00 złotych. Zaznaczył, że zdaniem banków jest to jedna piąta dochodów netto. Nadto wnioskodawca dodał, że małżonka jest autorką podręcznika dla dzieci i zarabia z tego tytułu rocznie ok. 5-7 tysięcy złotych w zależności od jakości kampanii marketingowej podejmowanej przez jej wydawnictwo. Nadmienił, że praca w obszarze edukacji językowej ma charakter sezonowy i tylko 9 z 12 miesięcy to miesiące przynoszące dochody.
W sprawie codziennych wydatków podał, że przeznaczają z żoną ok. 1.700,00 złotych miesięcznie. Odnośnie posiadanych oszczędności pieniężnych wnioskodawca oświadczył, że posiadają je z małżonką, nie wskazał jednak w jakiej wysokości. Dodał jednak, że, oszczędności jakie posiadają przeznaczone są na pokrycie bieżących potrzeb w okresach w których oboje nie posiadają żadnych dochodów. Nadmienił, że nie posiada dochodów z papierów wartościowych.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku G. M., postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 26 kwietnia 2013 r. G. M. i G. M. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2013 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r., na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił Grzegorzowi Malenata przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym przyznanie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że z podanych danych przez wnioskodawcę wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Obecnie pozostaje na utrzymaniu małżonki, która prowadzi działalność w zakresie usług edukacyjnych. Z informacji i dokumentów uzyskanych od wnioskodawcy wynika, że małżonka z tytułu prowadzenia ww. usług uzyskuje dochody w wysokości około 3.500,00 złotych miesięcznie.
Dodatkowo, małżonka uzyskuje dochody z tytułu praw autorskich w wysokości ok. 5-7 tys. rocznie. Powyższe znajduje potwierdzenie w zeznaniu o wysokości dochodów za 2011 r. G. M., z którego wynika, że osiągnęła z tytułu praw autorskich przychód w wysokości 6.660,92 złotych. Zdaniem Sądu wnioskodawca wprawdzie obecnie nie uzyskuje dochodów, ale pozostaje na utrzymaniu małżonki. Sąd podniósł również, że saldo końcowe na wspólnym rachunku bankowym wnioskodawcy i jego małżonki w dniu 28 lutego 2013 r. wynosiło 7.200,12 złotych. Z operacji bankowych wynika, że na ww. konto wpływają środki finansowe, które je zasilają. Powyższe okoliczności zdaniem Sądu wskazują, że wnioskodawca przy pomocy małżonki ma płynność finansową, zatem nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.
Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Warszawie z dnia 20 maja 2013 r. wnieśli G. i G. M. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. Jak zasadnie zauważył Sąd I instancji, ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń skarżącego wynika bowiem, że prowadzi on wraz z żoną wspólne gospodarstwo domowe, a stan majątkowy tego gospodarstwa domowego nie pozwala zaliczyć go wraz z rodziną do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Dodatkowo należy wskazać, że kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że strona nie wskazała, by miała problemy ze spłatą kredytu.
W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Jednoczenie odnosząc się do zażalenia G. M. należy zauważyć, że zgodnie z art. 252 § 3 p.p.s.a., postanowienie o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy doręcza się stronie, która złożyła wniosek. Natomiast zażalenie na to postanowienie przysługuje wyłącznie wnioskodawcy. A zatem z brzmienia powyższego przepisu wynika, że krąg stron w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ograniczono tylko do podmiotu występującego z takim wnioskiem, a ponadto prawo do zaskarżania orzeczeń dotyczących prawa pomocy przyznano tylko tym osobom, które z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpiły. Tym samym strona nie występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie ma legitymacji do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Zatem, w niniejszej sprawie wniesienie zażalenia przez G. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy G. M. w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest niedopuszczalne i podlegało odrzuceniu.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji; w pkt 2 sentencji orzeczono na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.