Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 180/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu.
Sąd wskazał, że skarżące Stowarzyszenie, reprezentowane przez radcę prawnego, zwróciło się na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Stowarzyszenie podało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a swą działalność opiera na społecznej pracy członków. Prowadząc działalność, strona wszystkie dochody przeznacza na cel statutowy. Dochodami Stowarzyszenia są np. składki członkowskie, darowizny. Stowarzyszenie nie posiada majątku trwałego.
W części wniosku obejmującego dane o posiadanych środkach na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, Stowarzyszenie wskazało, że na dzień 13 czerwca 2013 r., na koncie bankowym dysponuje kwotą 1. 405, 35 zł.
Przechodząc do oceny zasadności wniosku skarżącego Stowarzyszenia [...], Sąd wskazał, że należy uwzględnić charakter podmiotu, który podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Sąd podkreślił, że prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem, jak wynika z treści formularza PPPr skarżące Stowarzyszenie, dysponuje aktualnie kwotą 1.405,35 zł.
Biorąc pod uwagę takie aspekty, jak podstawowe cele statutowe deklarowane przez stronę, w tym upowszechnianie i ochrona wolności, praw człowieka i swobód obywatelskich i innych statutowych celów działania, winna liczyć się z koniecznością realizacji swych celów poprzez występowanie na drogę sądową. Kierując się odpowiednią starannością w kwestii zarządzania środkami przeznaczonymi na cele statutowe, Stowarzyszenie winno przede wszystkim ramach posiadanych środków i możliwości ich zdobycia, a takie bez wątpienia wynikają z jej rachunku bankowego, zapewnić samodzielne finansowanie prowadzenia przedmiotowego postępowania sądowego.
Sąd uznał, że uwzględniając wysokość ewentualnych kosztów sądowych, jakie strona skarżąca będzie musiała ponieść w przedmiotowej sprawie oraz posiadane przez nią aktualnie środki pieniężne, nie sposób uznać, że wnioskodawca nie dysponuje środkami, pozwalającymi na opłacenie tychże kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Z tych też względów, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., postanowił orzec, jak na wstępie.
Na powyższe postanowienie skarżące Stowarzyszenie wniosło zażalenie, podnosząc, iż stanowisko Sądu I instancji jest nieprawidłowe, albowiem nie uwzględnia specyfiki funkcjonowania stowarzyszeń. Stowarzyszenie wskazało, że otrzymuje środki m.in. z darowizn na organizację i realizację określonych działań, więc środków tych nie może wydawać na dowolnie wybrane cele, zatem żądanie przez Sąd od Stowarzyszenia, aby przeznaczyło posiadane na rachunku bankowym środki na inny cel statutowy niż wcześniej ustalony jest niezasadne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, oznacza to, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania.
Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (zob.: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851).
Podkreślenia także wymaga, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.
W rozpoznawanej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Dopiero bowiem, gdyby kroki te okazały się niewystarczające, Stowarzyszenie mogłoby skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczności tej skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, choćby poprzez uwidocznienie, że otrzymywane środki są niewystarczające, a podejmowane działania w celu pozyskania dodatkowych środków nie przyniosły rezultatu. Stowarzyszenie, którego cele statutowe obejmują m. in. działania na rzecz ekologii, ochrony dziedzictwa przyrodniczego i zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego obywateli, powinno liczyć się z koniecznością realizacji swych celów poprzez występowanie na drogę sądową, co wiąże się także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego.
Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Stowarzyszenie podnosi, że zgromadzone na rachunku bankowym środki pochodzące z darowizn przeznaczane są na określone, wybrane przez darczyńcę cele. Jednakże darowizny nie stanowią jedynego źródła dochodu Stowarzyszenia. Stowarzyszenie nie wykazało, aby niemożliwe było zapewnienie niezbędnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych np. z pobranych składek. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.