Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 897/13, po rozpoznaniu wniosku Szpitala [...] w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, odmówił przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu Sąd podał, że w skardze kasacyjnej pełnomocnik Szpitala wniósł o przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, ponieważ działalność Szpitala w 2013 r. zamknęła się stratą w wysokości 1.440.973,81 zł. W dalszej części urzędowego formularza strona wykazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 18.726.370,38 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 52.449.129,69 zł. Strona ujawniła, iż posiada dwa rachunki bankowe. Na pierwszym z nich stan konta na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku był ujemny i wynosił – 2.823.405,21 zł, na drugim był dodatni i wynosił 504.480,57 zł.
Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił Szpitalowi przyznania prawa pomocy.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia podniesiono, że nie ma znaczenia dla sprawy posiadanie na rachunku bankowym środków w kwocie 504.480,57 zł, bowiem na drugim rachunku stan konta na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku był ujemny i wynosił – 2.823.405,21 zł. Pełnomocnik Szpitala wskazał również, że forma prowadzonej działalności znacznie ogranicza możliwość pozyskania środków finansowych, zaś wpływy z Narodowego Funduszu Zdrowia nie wystarczają na bieżące funkcjonowanie Szpitala.
W ocenie Sądu strona nie spełniła przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Szpital [...] SPZOZ w L. jest jednostką sektora finansów publicznych. W orzecznictwie przyjęto, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., l FZ 567/06, postanowienie NSA z 26 września 2012 r., II GZ 326/12, postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II GZ 211/13, postanowienie NSA z 13 listopada 2013 r., II GZ 648/13).
Biorąc udział w postępowaniu sądowym strona powinna liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa. Ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia jednostek sektora finansów publicznych od kosztów sądowych, zatem jednostki te obowiązane są przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków.
Sąd stwierdził, że za zwolnieniem strony od kosztów sądowych nie przemawiają również argumenty, iż Szpital poniósł stratę. Wpis od skargi kasacyjnej wynosi 100 zł. Powyższe pozwala przyjąć, że mimo wskazanych trudności, Szpital jest w stanie uiścić należny wpis sądowy (w szczególności mając na uwadze stan środków zgromadzonych na rachunku bankowym).
Z powyższych względów oraz na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, Sąd odmówił przyznania prawa pomocy.
Szpital w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz błąd w ustaleniach faktycznych.
W zażaleniu podkreślono, że działalność Szpitala w 2013r. zamknęła się stratą w wysokości aż 1.440.973,81 zł. Szpital nie dysponuje środkami finansowymi niezbędnymi do uiszczenia kosztów sądowych w tym wpisu od skargi kasacyjnej. Bez znaczenia dla przedmiotowego rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że kapitał zakładowy wynosi 18.726.370,38 zł, a wartość środków trwałych wynosi 52.449.129,69 zł. Istotnym jest fakt, że działalność skarżącego Szpitala zamknęła się stratą w wysokości aż 1.440.973,81 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podkreśla, że stan środków zgromadzonych na rachunku bankowym wskazuje na to, że Szpital jest w stanie uiścić należny wpis sądowy, nie biorąc natomiast pod uwagę tego, że na drugim rachunku bankowym znajduje się kwota ujemna w wysokości aż 2.823.405,21 zł.
Ponadto należy wskazać, że forma prowadzonej działalności - samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej - znacznie ogranicza możliwość pozyskania środków finansowych, zaś wpływy z Narodowego Funduszu Zdrowia nie wystarczają na bieżące funkcjonowanie Szpitala. Narodowy Fundusz Zdrowia odmawia finansowania świadczeń ponadlimitowych, zaś Szpital nie może odmówić świadczeń na ratowanie życia lub zdrowia. Co za tym idzie, świadczenia ponadlimitowe finansuje samodzielnie.
W przypadku szpitala publicznego warunki przyznania prawa pomocy osobie prawnej powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem charakteru prowadzonej przez nią działalności. Celem Szpitala jest udzielenia świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych osobom ubezpieczonym oraz innym uprawnionym do tych świadczeń, nieodpłatnie, za częściową lub całkowitą odpłatnością, zgodnie z uprawnieniami tych osób i obowiązującymi w tym względzie przepisami, a także działanie na rzecz promocji zdrowia i realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocja zdrowia, w tym wdrażaniem nowych technologii medycznych oraz metod leczenia. Ponadto wbrew twierdzeniom Sądu, Szpital nie ma obowiązku gromadzenia środków finansowych na ewentualne przyszłe spory sądowe
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 dalej "p.p.s.a."), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Zgodnie z treścią wyżej wskazanych przepisów to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie.
Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków.
Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 84 Konstytucji RP każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04).
Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonego przez Szpital formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sprawdza się do badania wzajemnej relacji pomiędzy aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega, a kosztami sądowymi, od których poniesienia w danym postępowaniu uzależniona jest realizacja prawa do sądu, polegające na rozpoznaniu wniesionego środka zaskarżenia na rozstrzygnięcie organu. Na obecnym etapie postępowania w sprawie koszty sądowe obejmują kwotę 100 zł wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.
Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim jej oświadczenie o posiadaniu na rachunkach bankowych, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, kwoty 504.480,57 zł, która stanowi wielokrotność wpisu sądowego od skargi kasacyjnej Szpitala oraz wykazana wartość środków trwałych (52.449.129,69 zł.). Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała posiadanie kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Oświadczenie wnioskodawcy w wyżej wskazanym zakresie świadczy bowiem, że posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. Stanowiska w powyższej kwestii nie zmienia ilość oraz wysokość posiadanych zobowiązań finansowych, ujemny bilans za ostatni rok obrotowy czy też ujemny stan drugiego konta.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego placówka dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.