Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 503/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.Z. (dalej: "skarżący") na orzeczenie nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. (dalej: "KWP") z dnia [...] września 2020 r. w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku – uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie nr [...] Komendanta Miejskiego Policji we W. (dalej: "KMP" lub "organ I instancji") z dnia [...] czerwca 2020 r.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. KMP wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu, referentowi Zespołu Patrolowo - Interwencyjnego Ogniwa Prewencji Komisariatu Policji w K. i przedstawił zarzuty następującej treści:
- I. W dniu [...] grudnia 2018 r. w B. jako funkcjonariusz Wydziału Prewencji i Patrolowego KMP we W., będąc zobowiązany do postępowania w sposób, który powinien być przykładem praworządności i prowadzić do pogłębiania społecznego zaufania do Policji, popełnił przewinienie dyscyplinarne, polegające na naruszeniu zasad etyki zawodowej policjanta w ten sposób, że zacierał ślady przestępstwa i udaremniał postępowanie karne, prowadzone przez Prokuraturę Rejonową dla W. w sprawie o sygn. akt [...] przeciwko M.B., pomagając sprawcy uniknąć odpowiedzialności karnej w zakresie popełnienia przestępstwa z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, przez niedopełnienie obowiązków w ten sposób, że zaniechał procesowego zabezpieczenia rzeczy stanowiącej dowód w sprawie w postaci zawiniątka z suszem roślinnym koloru brunatno- zielonego, a następnie ww. przedmiot zniszczył przez zdeptanie oraz pominął to zdarzenie w sporządzonej notatce urzędowej z interwencji, tj. o czyn z art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 161 z późn. zm.) w zw. z § 2 załącznika do zarządzenia 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie zasad etyki zawodowej policjanta.
- II. W dniu [...] grudnia 2018 r. we W. w Komisariacie Policji W., jako funkcjonariusz Wydziału Prewencji i Patrolowego KMP we W., będąc zobowiązany do postępowania w sposób, który powinien być przykładem praworządności i prowadzić do pogłębiania społecznego zaufania do Policji, popełnił przewinienie dyscyplinarne, polegające na naruszeniu zasad etyki zawodowej policjanta w ten sposób, że w toku postępowania w sprawie o sygn. akt [...] prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową dla W., będąc uprzedzony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, z obawy przed odpowiedzialnością karną złożył zeznania mające służyć za dowód w sprawie, podając niezgodnie z prawdą okoliczności zabezpieczenia rzeczy stanowiącej dowód w sprawie w postaci zawiniątka z suszem roślinnym koloru brunatno- zielonego, gdy w rzeczywistości zaniechał procesowego zabezpieczenia ww. rzeczy, tj. o czyn z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. z § 2 załącznika do zarządzenia 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie zasad etyki zawodowej policjanta.
- III. W dniu [...] września 2019 r. we W. dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej w ten sposób, że będąc zobowiązanym do powiadomienia przełożonego właściwego w sprawach osobowych o wszczęciu przeciwko niemu postępowania karnego, nie później niż w terminie 7 dni od dnia przedstawienia zarzutów, sporządził pisemny raport na powyższą okoliczność w dniu [...] października 2019 r., tj. o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji w zw. z § 13 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów.
Po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego przez Rzecznika Dyscyplinarnego, orzeczeniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. KMP uznał skarżącego winnym zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego określonego w zarzutach I i II i wymierzył skarżącemu karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku oraz uniewinnił skarżącego w zakresie czynu określonego w zarzucie III.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, orzeczeniem nr [...] z dnia [...] marca 2020 r. KWP uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez przełożonego dyscyplinarnego.
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. KMP zmienił zarzut nr I w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko skarżącemu i przedstawił zarzut następującej treści:
- I. W dniu [...] grudnia 2018 r. w B. jako funkcjonariusz Wydziału Prewencji i Patrolowego KMP we W., będąc zobowiązany do postępowania w sposób, który powinien być przykładem praworządności i prowadzić do pogłębiania społecznego zaufania do Policji, popełnił przewinienie dyscyplinarne, polegające na naruszeniu zasad etyki zawodowej policjanta w ten sposób, że nie zareagował na zachowanie sierżanta sztabowego W.S., który zacierał ślady przestępstwa przez zaniechanie procesowego zabezpieczenia rzeczy, stanowiącej dowód w sprawie w postaci zawiniątka z suszem roślinnym koloru brunatno - zielonego, a następnie ww. przedmiot zniszczył zadeptując oraz pomijając to zdarzenie w sporządzanej notatce urzędowej z interwencji, przez co udaremniał postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Rejonową dla W. w sprawie o sygn. akt [...] przeciwko M.B., pomagając w ten sposób sprawcy uniknąć odpowiedzialności karnej w zakresie popełnienia przestępstwa z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, przez niedopełnienie obowiązków, tj. o czyn z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. z § 2 i § 24 załącznika do zarządzenia 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie zasad etyki zawodowej policjanta.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, orzeczeniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. KMP uznał skarżącego winnym zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego określonego w zarzutach I i II i wymierzył karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku oraz uniewinnił skarżącego w zakresie czynu określonego w zarzucie III.
W uzasadnieniu orzeczenia KMP stwierdził, że skarżący zamiast dbać o pozytywny wizerunek Policji jako formacji, w której pełni służbę, nie podjął działań służących do budowania zaufania do niej, a przez swoje naganne zachowanie podważył pozytywną opinię społeczną dotyczącą zaangażowania oraz poprawnego wykonywania czynności służbowych przez innych funkcjonariuszy Policji. W ocenie KMP materiał dowodowy zebrany w toku postępowania dyscyplinarnego w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości dowodzi o sprawstwie przewinienia dyscyplinarnego. Natomiast stopień zawinienia wskazuje, że skarżący w sposób umyślny dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego.
KMP wyjaśnił, że ustalenia postępowania oparto zarówno na materiałach uzyskanych przez Prokuraturę Rejonową w ramach postępowania prowadzonego przeciwko funkcjonariuszom, jak również na materiale dowodowym w postaci zeznań świadków: W.S., R.B1., B.B., M.Z., M.S., M.K., a także na dokumentach wytworzonych przez pracowników firmy A. i ich zeznaniach. Zeznania te organ uznał za spójne i logiczne, rozwiewające wszelkie wątpliwości. Ponadto KMP uznał, że zeznania M.K. korelują z wyjaśnieniami M.B., złożonymi w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową.
Zdaniem KMP, wymierzenie kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby za czyny ujęte w zarzutach I i II jest adekwatne do rodzaju i okoliczności zarzucanych przewinień dyscyplinarnych, a ponadto spełni swój cel zapobiegawczy i wychowawczy. Natomiast KMP uznał, że skarżący nie dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego opisanego jako III czyn.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, KWP orzeczeniem nr [...] z dnia [...] września 2020 r. - utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
Zdaniem KWP, organ I instancji dokonał prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie i wyciągnął prawidłowe wnioski co do przebiegu zdarzeń związanych z zarzutami dyscyplinarnymi. Skarżący w trakcie postępowania nie przejawił żadnej inicjatywy dowodowej i nie złożył żadnego wniosku dowodowego.
KWP uznał, że organ I instancji ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, wskazał dowody, którym dał wiarę - zeznaniom świadków, przytaczając ich treść i używając zwrotu "przebieg zdarzenia podobnie przedstawia przesłuchiwany pracownik ochrony" oraz wskazał dowody, którym odmówił tego waloru - wyjaśnieniom skarżącego. Zdaniem KWP, organ I instancji dokonał jednak nadinterpretacji zeznań świadka M.B. co do rozpoznania przez niego osób na okazanych mu tablicach poglądowych. KWP dał natomiast wiarę zeznaniom złożonym przez M.B. w zakresie zniszczenia suszu roślinnego przez jednego z funkcjonariuszy, gdyż te zeznania korelują z innymi zeznaniami świadków. Świadkowie P.S. i D.R. zeznali, że susz roślinny został zabrany przez jednego z funkcjonariuszy. Natomiast M.K. wyjaśniła, że woreczek z suszem pozostał przy ujętym pracowniku.
KWP stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zachowanie skarżącego w czasie popełnienia przewinienia dyscyplinarnego wyczerpuje znamiona winy umyślnej. Wymierzona skarżącemu kara uwzględnia rodzaj winy, stopień szkodliwości przewinienia dyscyplinarnego dla służby, a także dotychczasowy przebieg służby skarżącego i opinię służbową o skarżącym.
W skardze do WSA skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie:
- - art. 135f ust. 7 w zw. z art. 135g ustawy o Policji przez jego nieuzasadnione zastosowanie przy braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i odmowy przeprowadzenia dalszych niezbędnych czynności,
- - art. 135l ust. 1 ustawy o Policji przez wydanie orzeczenia bez uzupełnienia materiału dowodowego,
- - art. 135e ust. 9 w zw. z art. 135e ust. 1 ustawy o Policji przez niezwrócenie się do Prokuratora Rejonowego w S. o udostępnienie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy o sygn. [...] według stanu na dzień wydania zaskarżonego orzeczenia,
- - art. 135g ust. 2 ustawy o Policji przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że skarżący był kierowcą i dopuścił się zarzucanego czynu, podczas gdy obydwaj funkcjonariusze mogli wówczas kierować pojazdem, a fakt bycia dowódcą patrolu nie przesądza o braku możliwości bycia kierowcą radiowozu,
- - art. 135h ust. 3 ustawy o Policji przez niezawieszenie postępowania dyscyplinarnego do czasu przeprowadzenia czynności z udziałem świadka, tj. okoliczności tożsamej z podstawą zawieszenia śledztwa.
W odpowiedzi na skargę KWP wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA uchylił zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie organu I instancji.
W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, że KMP w uzasadnieniu orzeczenia nie przedstawił stanu faktycznego, nie wskazał okoliczności faktycznych, które uznał za udowodnione i które stanowiły podstawę orzekania w sprawie. WSA wskazał, że w uzasadnieniu orzeczenia KMP przytoczył na wstępie zarzuty przedstawione skarżącemu, następnie przytoczył wybraną treść: wyjaśnień skarżącego, zeznań drugiego obwinionego funkcjonariusza W.S., zeznań aspiranta sztabowego R.B1., sierżanta sztabowego B.B., aspiranta M.Z., M.S., M.K., J.W., komisarza R.B2., M.T., uzupełniających wyjaśnień skarżącego. Zamieścił również informację o włączeniu do akt sprawy materiałów z postępowania prowadzonego w Prokuraturze Rejonowej w S. oraz o zmianie zarzutu nr I w dniu [...] kwietnia 2020 r. W ocenie WSA, KMP generalnie nie wskazał dowodów, którym dał wiarę i na których się oparł, jak również przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, z wyjątkiem wyjaśnień skarżącego.
W uzasadnieniu orzeczenia KMP przytoczył szerokie fragmenty wyjaśnień skarżącego po czym organ wskazał, że nie daje wiary tym wyjaśnieniom. KMP jednak nie wyjaśnił, z jakich uregulowań miałby wynikać obowiązek funkcjonariuszy zapisywania w notatnikach służbowych zmiany osoby kierującej radiowozem. WSA wskazał, że jak zasadnie zauważył skarżący, KMP błędnie podał, że M.B. rozpoznał wśród okazanych mu wizerunków funkcjonariuszy, policjantów którzy podejmowali wobec niego czynności na terenie firmy w dniu [...] grudnia 2018 r. WSA zauważył, że M.B. w dniu [...] sierpnia 2019 r. stwierdził, że na okazanej mu tablicy poglądowej numer 1 nie rozpoznał żadnej z osób jako policjanta, który zatrzymał go w dniu [...] grudnia 2018 r. (tablica ta zawierała wizerunek skarżącego).
Natomiast na okazanej mu tablicy poglądowej numer 2 rozpoznał mężczyznę na zdjęciu numer 1 (tablica ta zawierała wizerunek drugiego funkcjonariusza), zaznaczając, że mężczyzna ten jest podobny do policjanta, który zniszczył woreczek z suszem. KMP przytoczył również szerokie fragmenty wyjaśnień drugiego funkcjonariusza, bez wskazania, czy organ dał wiarę wyjaśnieniom drugiego funkcjonariusza, a jeśli nie, to z jakich względów. W ocenie WSA uzasadnienie orzeczenia organu I instancji stanowi sprawozdanie z przebiegu przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego i nie odpowiada wymaganiom art. 135j ust. 2 pkt 6 oraz art. 1351 ust. 1 ustawy o Policji. Stan faktyczny przyjęty za podstawę orzekania został ustalony dopiero przez KWP (s. 4 - 5 orzeczenia KWP), wbrew uregulowaniom art. 135l ust. 1 ustawy o Policji.
WSA wskazał, że organy dyscyplinarne stwierdziły, że zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza nieprzestrzeganie przez skarżącego zasad etyki zawodowej i uznały skarżącego winnym zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego, oznaczonego nr I i II. W ocenie WSA taki wniosek jest przedwczesny, gdyż organy należycie nie wyjaśniły wszelkich okoliczności sprawy i nie uzasadniły prawidłowo, dlaczego nie dały wiary wyjaśnieniom skarżącego, a także zeznaniom drugiego obwinionego funkcjonariusza.
WSA zwrócił również uwagę, że jak zarzuca skarżący, organy nie wyjaśniły, który z policjantów wysiadł z radiowozu i zniszczył woreczek z zawartością, o czym zeznał M.B. Organy nie dokonały również oceny wiarygodności zeznań złożonych w postępowaniu przygotowawczym przez świadka M.B., który wskazał na fakt zniszczenia przez jednego z funkcjonariuszy woreczka wraz z zawartością. W ocenie WSA, istotne jest dla tej oceny, że prokurator prowadzący śledztwo przeciwko skarżącemu i drugiemu funkcjonariuszowi postanowił osobiście przesłuchać M.B. z udziałem biegłego z zakresu psychologii na okoliczność zniszczenia zawartości woreczka, jako jedynego bezpośredniego świadka zdarzenia. Świadek M.B. zeznał też, że policjanci odebrali od pilnującego go w osobnym pomieszczeniu ochroniarza kartkę z jego oświadczeniem dotyczącym posiadania marihuany oraz woreczek z marihuaną. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że woreczek z suszem roślinnym przekazał w Komendzie W. M.S., składający zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa.
Ponadto organy powołały się na zeznania świadka M.K., dowódcy zmiany ochrony zakładu pracy. W dniu [...] grudnia 2019 r. świadek zeznała, że była "na recepcji, kiedy policjanci wyprowadzali zatrzymanego i wtedy wywiązała się taka rozmowa, a w zasadzie chyba to było zaraz na początku, kiedy policjanci przyjechali. (...) Jeden z nich, nie pamiętam jego wyglądu, wziął to do ręki i stwierdził właściwie, że za taką ilość, to ten zatrzymany nic nie będzie miał". Również w dniu [...] marca 2020 r. świadek zeznała, że "nie pamiętam tego na sto procent, ale generalnie to ja musiałam zanieść woreczek do pomieszczenia numer 8. (...) Pamiętam, że po jakimś czasie policjanci wracali z pomieszczenia numer 8 i przyszli do recepcji. Policjanci prowadzili ze sobą pracownika ujętego na kradzieży, z tego co pamiętam był skuty kajdankami. Pamiętam, że jeden z policjantów podniósł mi tak jakby do góry trzymany w swojej dłoni woreczek foliowy z zawartością substancji i tak jakby pokazał mi ten woreczek.
Pamiętam, że ten policjant zwrócił się do mnie w związku z tym woreczkiem z zapytaniem, czy na pewno to zgłaszamy, ponieważ za taką małą ilość substancji, to ten pracownik i tak nie poniesie konsekwencji". Świadek zeznała także: "Pamiętam, że tamtego dnia pracowałam na zmianie dziennej, czyli od godziny 6.30 rano do godziny 18.30 po południu." WSA wskazał, że z materiału dowodowego sprawy wynika jednak, że funkcjonariusze przybyli do zakładu pracy na miejsce kradzieży ok. godziny 20.15 (notatniki służbowe funkcjonariuszy, zapisy z systemu SWD). Te sprzeczności w zeznaniach świadka nie zostały jednak wyjaśnione i nie ustalono, czy istotnie świadek M.K. była obecna w recepcji zakładu pracy w momencie przybycia funkcjonariuszy, czy też w momencie wyprowadzania przez funkcjonariuszy osoby zatrzymanej i mogła widzieć w recepcji wychodzących z zakładu pracy funkcjonariuszy z przekazanym im woreczkiem z substancją.
WSA stwierdził ponadto, że organy nie wyjaśniły w sposób przekonujący, czy istotnie woreczek z suszem roślinnym faktycznie znalazł się w pomieszczeniu numer 8, w którym został zatrzymany M.B. W dniu [...] marca 2020 r. świadek M.K. zeznała, że "pracownik ujęty na kradzieży został odesłany do pomieszczenia numer 8 wraz z pracownikiem ochrony i w zasadzie ja udałam się tam razem z nimi. Ja też poszłam z nimi do tego pomieszczenia razem z ujawnionym woreczkiem foliowym z substancją. (...). Jak zeznałam, nie pamiętam tego na sto procent, ale generalnie to ja musiałam zanieść woreczek do pomieszczenia numer 8". Pracownikiem ochrony, który prowadził ujętego na kradzieży pracownika był J.W., który w dniu [...] grudnia 2019 r. zeznał, że "pani M. zrobiła zdjęcia tych ujawnionych przedmiotów, a zatrzymany został zaprowadzony do specjalnego pomieszczenia i tam oczekiwał na patrol Policji. Ja sam tam z godzinę z nim siedziałem.
Wszystkie przedmioty zostały u dowódcy. (...) Ja nie wiem, co się stało dalej z tą marihuaną." Natomiast w dniu [...] marca 2020 r. świadek ten zeznał: "nie wiem co konkretnie stało się z woreczkiem foliowym z zawartością suszu przypominającego herbatę. Ja wiem, że ten woreczek został przekazany Pani M.K. jako dowódcy zmiany, nie wiem jak potem został ten woreczek zadysponowany".
Zdaniem WSA, skarżący słusznie również wskazuje na niezgodności pomiędzy zapisami w protokole kradzieży z dnia [...] grudnia 2018 r., sporządzonym przez M.K. - godzina wykrycia zdarzenia 16.10, a raportem z dnia [...] grudnia 2018 r., sporządzonym przez M.K. - godzina zdarzenia 13.40. Ponadto w aktach postępowania dyscyplinarnego, brak jest protokołu z zeznaniami M.K. z dnia [...] marca 2020 r. Protokół ten został natomiast dołączony do akt postępowania dyscyplinarnego W.S.
W ocenie WSA, postępowanie dyscyplinarne zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 135e ust. 1, art. 135l ust. 1 oraz art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji.
WSA nakazał, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględnił powyższe rozważania, w szczególności w postępowaniu dyscyplinarnym ustalił stan faktyczny, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Organ winien również wskazać, którym dowodom dał wiarę, a którym odmówił wiarygodności i z jakich przyczyn, a także wyjaśnić rozbieżności w zeznaniach świadka.
KWP wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając to orzeczenie w całości.
KWP zarzucił naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uwzględnienie skargi w sytuacji, w której zaskarżone orzeczenie nr [...] z dnia [...] września 2020 r. nie naruszało, w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, przepisów postępowania, tj. art. 135e ust. 1, art. 135l ust. 1 oraz art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji.
Wobec powyższego KWP wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpatrzenie skargi i jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej KWP stwierdził, że zdarzenie, którego skutkiem było wymierzenie skarżącemu kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, zostało opisane szczegółowo w treści przedstawionych skarżącemu zarzutów naruszenia dyscypliny służbowej. Ustalenie w postępowaniu dyscyplinarnym, że skarżący, któremu zarzucono popełnienie w/w czynów, istotnie czyny te popełnił, nastąpiło po przeprowadzeniu przez rzecznika dyscyplinarnego niezbędnych czynności wyjaśniających, zebraniu obszernego materiału dowodowego, w tym przesłuchaniu świadków - zgodnie z art. 135e ust. 1 ustawy o Policji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (s. 11-12) WSA potwierdził fakt zgromadzenia materiału dowodowego, który posłużył też KWP - do rozpoznania sprawy, w tym potwierdzenia ustaleń stanu faktycznego dokonanych przez KMP - w myśl art. 135l ust. 1 ustawy o Policji.
Zdaniem KWP, uzasadnienia orzeczeń organów obu instancji zawierają obszerne wywody w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego i poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych. Co istotne, żaden przepis prawa (w tym art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji) nie określa szczegółowych wymogów/elementów uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego - w zakresie przedstawienia przez organ poczynionych ustaleń faktycznych. W ogólnym wzorze orzeczenia dyscyplinarnego, który stanowi załącznik nr 33 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 13 lutego 2014 r. w sprawne szczegółowego trybu wykonywania czynności związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów - w części obejmującej uzasadnienie znajduje się wyłącznie adnotacja w nawiasie, cyt.: "(uzasadnienie faktyczne i prawne)" bez szczegółowego omówienia sposobu sformułowania takowego uzasadnienia. Skoro prawodawca w żadnym z w/w przepisów nie określił szczegółowych wymagań w kwestii sposobu przedstawienia stanu faktycznego i prawnego w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego, to KWP nie zgadza się z WSA, że uzasadnienie orzeczenia organu I instancji stanowi sprawozdanie z przebiegu przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego i nie odpowiada wymaganiom art. 135j ust. 2 pkt 6 oraz art. 135l ust. 1 ustawy o Policji.
Zdaniem KWP, gdyby nawet przyjąć założenie, że uzasadnienie orzeczenia KMP zostało sformułowane niedostatecznie precyzyjnie, to ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę orzeczenia organu I instancji zostały w sposób prawidłowy usystematyzowane w orzeczeniu organu II instancji (co wynika wprost z wyroku WSA).
KWP podkreślił, że w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wzruszenie orzeczeń dyscyplinarnych organów obu instancji mogło mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy naruszenie prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi tu o naruszenie, które skutkuje przyjęciem, że bez jego popełnienia nie doszłoby do wydania rozstrzygnięcia określonej treści. Zdaniem KWP, w niniejszej sprawie ewentualne "uchybienia" w zakresie sposobu przedstawienia stanu faktycznego w uzasadnieniu rozstrzygnięcia KMP nie miały wpływu na treść orzeczenia dyscyplinarnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na prawidłowe wydanie orzeczenia. KWP wskazał, że nie wymagały szczegółowego wyjaśnienia okoliczności nie mające istotnego znaczenia w kontekście postawionych skarżącemu zarzutów w postępowaniu dyscyplinarnym.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, które okazały się niezasadne.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej sformułowano wyłącznie jeden zarzut: naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uwzględnienie skargi w sytuacji, w której zaskarżone orzeczenie nr [...] z dnia [...] września 2020 r. nie naruszało, w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, przepisów postępowania, tj. art. 135e ust. 1, art. 135l ust. 1 oraz art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji.
W pierwszej kolejności należy podać, że konstrukcja zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135e ust. 1, art. 135l ust. 1 oraz art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji jest wadliwa. Formułowanie podstawy kasacyjnej w taki sposób, że jeden zarzut obejmuje niespójny zestaw przepisów - szeregu norm prawnych, które miał naruszyć Sąd pierwszej instancji, bez wskazania konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe - pogląd ten wielokrotnie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny - np. w wyrokach z 26 stycznia 2021 r., III OSK 2765/21, 18 października 2011 r., II FSK 797/10; 13 września 2011 r., II FSK 593/10; 18 maja 2011 r., II FSK 62/10).
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że ogólną intencją jej autora było podważenie oceny Sądu pierwszej instancji w przedmiocie deficytowości postępowania wyjaśniającego. Tak wywiedzionego zarzutu podzielić nie można.
Celem postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec policjanta jest rozstrzygnięcie, czy ponosi on odpowiedzialność za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej – art. 132 ust. 1 ustawy o Policji. Sformułowanie ostatecznych ocen w tym przedmiocie wymaga zebrania materiału dowodowego, w oparciu o który będzie możliwe odtworzenie stanu faktycznego obejmującego weryfikowane zachowania policjanta – art. 135e ust. 1 ustawy o Policji. Przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny są obowiązani badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego – art. 135g ust. 1 ustawy o Policji. Podstawą wydanego orzeczenia dyscyplinarnego jest cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie – art. 135j ust. 1 ustawy o Policji.
Art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji stanowi, że orzeczenie dyscyplinarne powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Pomimo, że art. 135j ust. 2 pkt 6 nie określa konkretnych elementów uzasadnienia faktycznego i prawnego orzeczenia, przyjąć należy, że powinno ono zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Powinny być w nim również podane motywy działania organu co do oceny całokształtu sprawy, jak również motywy jego działań procesowych, podjętych w trakcie zbierania materiału dowodowego.
Uzasadnienie orzeczenia w przedmiocie wymierzenia policjantowi kary dyscyplinarnej powinno odzwierciedlać logiczny proces rozumowania, który doprowadził organ do wniosku o winie lub niewinności obwinionego. Niedopuszczalne jest ogólne powoływanie się przez organ na przeprowadzone dowody, niezbędne jest bowiem ustalenie zależności każdego z nich, w całości lub w konkretnym fragmencie, od poszczególnych okoliczności faktycznych, które w sprawie wymagają udowodnienia i uzasadnienia. W razie istnienia pomiędzy dowodami sprzeczności organ w uzasadnieniu orzeczenia powinien wyjaśnić, na których z nich się oparł i dlaczego oraz z jakich powodów innych nie uwzględnił – tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 stycznia 2017 r., I OSK 2574/15.
Należy podzielić ocenę Sądu pierwszej instancji, że orzeczenie Komendanta Miejskiego właściwie w ogóle nie zawiera ustaleń dotyczących popełnionego przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego. Ustalenia koncentrują się na okolicznościach popełnienia czynu zabronionego przez M.B., natomiast nie obejmują faktów dotyczących zniszczenia zawiniątka z suszem. Komendant Miejski nie wyjaśnia czy i w jaki sposób ów susz znalazł się w posiadaniu st. sierżanta W.S., w jakich okolicznościach został przez niego zniszczony i czy skarżący był tego świadkiem i mógł na takie działania zareagować.
Uchybienia te próbował konwalidować Komendant Wojewódzki, który przedstawił odmienny stan faktyczny od organu pierwszej instancji. Powołał się na zeznania świadków P.S. oraz D.R., które nie stanowiły podstawy ustaleń Komendanta Miejskiego. Ocena Sądu pierwszej instancji, że takie postępowanie naruszenia art. 135l ust. 1 ustawy o Policji jest trafna. Stosownie do treści powołanego przepisu w postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy następuje na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu dyscyplinarnym. Jeżeli jest to potrzebne do prawidłowego wydania orzeczenia, wyższy przełożony dyscyplinarny może uzupełnić materiał dowodowy, zlecając rzecznikowi dyscyplinarnemu prowadzącemu postępowanie dyscyplinarne wykonanie czynności dowodowych, określając ich zakres. Cytowany przepis jest jednoznaczny. Ustalenia faktyczne miarodajne dla rozstrzygania o odpowiedzialności dyscyplinarnej policjanta powinny być poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Jedynie posiłkowo, wyższy przełożony dyscyplinarny może uzupełnić materiał dowodowy, i to nie samodzielnie, ale wyłącznie poprzez zlecenie rzecznikowi dyscyplinarnemu prowadzącemu postępowanie dyscyplinarne wykonanie określonych czynności dowodowych. Potwierdzeniem tej tezy jest art. 135n ust. 4 pkt 3 ustawy o Policji, który stanowi, że wyższy przełożony dyscyplinarny może zaskarżone orzeczenie uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez przełożonego dyscyplinarnego, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia czynności dowodowych w całości lub w znacznej części. Innymi słowy, wyższy rzecznik dyscyplinarny nie ma możliwości czynienia ustaleń kluczowych dla weryfikacji podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej policjanta.
Na gruncie niniejszej sprawy okoliczności faktyczne dotyczące wejścia w posiadanie suszu przez st. sierżanta W.S. oraz jego zniszczenia, jak również okoliczności dotyczące obecności skarżącego przy tych wydarzeniach zostały po raz pierwszy ujawnione w orzeczeniu organu II instancji – Komendanta Wojewódzkiego. Zasadniczo wywiedziono je z zeznań świadków P.S., D.R. (pracowników firmy A.) oraz M.B. (podejrzanego o kradzież w firmie A.). Zeznania tych świadków nie były powołane jako podstawa ustaleń w orzeczeniu Komendanta Miejskiego. W takim układzie stanowisko Sądu pierwszej instancji co do naruszenia art. 135l ust. 1 ustawy o Policji jest prawidłowe.
Należy podzielić ocenę WSA, że uzasadnienie kwestionowanego orzeczenia nie ujawnia, z jakich powodów nie dano wiary wyjaśnieniom skarżącego oraz st. sierżanta W.S., natomiast uwzględniono zeznania P.S., D.R. oraz M.B. W kontekście wymogów sformułowanych w art. 135e ust. 7 pkt 6 ustawy o Policji jest to uchybienie o zasadniczym znaczeniu, które niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należyte skonfrontowanie dowodów, w oparciu o które można odtworzyć dwie alternatywne wersje weryfikowanego stanu faktycznego, z których wyłącznie jedna może uzasadniać pociągnięcie policjanta do odpowiedzialności dyscyplinarnej jest procesowo niezbędne. Zasada swobodnej oceny dowodów, którą kierują się organy w postępowaniu dyscyplinarnym zobowiązuje do wszechstronnego wyjaśnienia, jaki stan faktyczny przyjęto za ustalony i w oparciu o jakie dowody oraz z jakich przyczyn nie uwzględniono dowodów, które tych ustaleń nie potwierdzają.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo zwrócił uwagę, że zeznania złożone przez pozostałych świadków, w szczególności M.K. są w pewnych kwestiach niespójne i wymagają uściślenia. Sąd wyeksponował również, że nie oceniono prawidłowo zeznań świadka M.B. Nie można na ich podstawie jednoznacznie stwierdzić, który funkcjonariusz w ocenie świadka dokonał zniszczenia suszu. Wytknięte przez Sąd pierwszej instancji wątpliwości potwierdza okoliczność, że prokurator prowadzący postępowanie przeciwko skarżącemu i st. sierżantowi W.S. postanowił przesłuchać świadka M.B. osobiście w obecności psychologa.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do negatywnej weryfikacji wyroku WSA w Warszawie. Wyrażone w jego uzasadnieniu oceny prawne oraz wskazania co do dalszego postępowania pozostają dla organów wiążące.
Ponieważ pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.