Uzasadnienie
Starosta Tarnogórski (dalej: Starosta) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Marszałkiem Województwa Śląskiego (dalej: Marszałek) w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku A. z dnia 29 kwietnia 2025 r. o udzielenie zezwoleń na założenie szkoły i placówki publicznej.
W uzasadnieniu wniosku Starosta przedstawił stan faktyczny i prawny dotyczący powstałego sporu o właściwość. Podał, że w sprawie do Marszałka został złożony, przez podmiot pod nazwą A., wniosek z dnia 29 kwietnia 2025 r. o udzielenie zezwolenia na założenie publicznej szkoły podstawowej specjalnej oraz publicznego Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii (MOS). W dniu 16 lipca 2025 r. Marszałek w drodze decyzji administracyjnej uwzględnił ww. wniosek i wydał zezwolenie na założenie publicznej szkoły podstawowej specjalnej oraz Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii (MOS). Jednakże następnie, z urzędu, ale z inicjatywy Marszałka, zostało wszczęte przez Śląskiego Kuratora Oświaty postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tejże decyzji Marszałka udzielającej opisane powyżej zezwolenie.
Starosta wyjaśnił, że postępowanie to zostało wszczęte ze względu na brak właściwości Marszałka do wydania zezwolenia na założenie publicznego MOS w W. oraz publicznej szkoły w W. oraz dotowania ww. podmiotów, na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa. W dniu 4 listopada 2025 r. Śląski Kurator Oświaty wydał decyzję znak [...], w której stwierdził nieważność decyzji Marszałka Województwa Śląskiego nr [...] z dnia 16 lipca 2025 r. przychylając się do stanowiska Marszałka co do braku jego właściwości do rozpatrzenia wniosku wskazanego na wstępie podmiotu o udzielenie zezwoleń na założenie szkoły i placówki publicznej.
Następnie, na skutek odwołania wniesionego przez A., Minister Edukacji decyzją z dnia 9 lutego 2026 r. utrzymał w mocy decyzję Śląskiego Kuratora Oświaty.
Z kolei po wydaniu przez Ministra Edukacji ww., ostatecznej decyzji, Marszalek, działając na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dn. 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego przekazał Staroście Tarnogórskiemu według właściwości wniosek A. z dnia 29 kwietnia 2025 r.
Starosta stwierdził przy tym, że przepis art. 65 § 1 k.p.a. powinien znaleźć zastosowanie w fazie wstępnej postępowania oraz wówczas, gdy organ jakiemu sprawę przekazano jest właściwy do jej załatwienia.
W dalszej części wniosku Starosta przedstawił obszerne stanowisko, co do kierunku wykładni, przede wszystkim, przepisu art. 88 ust. 4 i art. 8 ust. 16 i ust. 22 ustawy z dnia z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043). W tym zakresie Starosta stwierdził, że użyte w obydwu przywołanych jednostkach redakcyjnych tego ostatniego przepisu sformułowania w brzmieniu, odpowiednio: "z wyjątkiem szkół i placówek o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym" oraz "o znaczeniu regionalnym lub ponadregionalnym" ustawowo przypisuje prowadzenie szkół i placówek o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym do właściwości samorządu województwa.
Starosta w uzupełnieniu tego stanowiska wskazał też, ze Marszałek już prowadzi placówki w postaci młodzieżowych ośrodków wychowawczych o charakterze regionalnym i ponadregionalnym i taki też charakter ma placówka wraz ze szkołą, na której prowadzenie wnioskodawca wystąpił o udzielenie zezwolenia.
Jednocześnie Starosta podkreślił, że spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół odpowiedzi na pytanie, czy placówki oświatowe, jakie zamierza założyć A., mają charakter regionalny czy też ponadregionalny, a następnie jaki organ (czy Starosta, czy Marszałek Województwa) powinien rozpoznać wniosek tego podmiotu złożony w trybie art. 88 ustawy Prawo oświatowe.
Zdaniem Starosty, jest to kwestia niezwykle istotna, gdyż determinuje to czy decyzja merytoryczna (np. uwzględniająca wniosek) będzie wolna od wady prawnej o istotnym charakterze. Co więcej, jak zaznaczył dalej Starosta, ze względu na stopień zawiłości sprawy oraz wątpliwości interpretacyjne droga postępowania sądowego, w którym tut. Sąd jednoznacznie rozstrzygnąłby kwestię właściwości organu do wydania decyzji w tej sprawie wydaje się celowa.
W odpowiedzi na wniosek Marszałek wystąpił o rozstrzygnięcie zaistniałego sporu o właściwość poprzez wskazanie Starosty jako organu właściwego w sprawie.
Marszałek potwierdził, że w sprawie wydano ostateczną decyzję stwierdzająca nieważność wydanego przez niego zezwolenia jako decyzji wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.).
W dalszej części pisma Marszałek przedstawił odmienną interpretację przepisów ustawy Prawo oświatowe, popierając dodatkowo swoje stanowisko treścią przepisów innej ustawy, a mianowicie ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 439).
Ponadto stwierdził, że wymienione przez Starostę placówki były prowadzone uprzednio przez właściwe powiaty i zostały przejęte do prowadzenia przez Województwo Śląskie na podstawie porozumień zawartych z właściwymi powiatami na podstawie art. 11 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 137 poz.1304). Jest to zatem odrębna sytuacja prawna od tej dotyczącej powstałego sporu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych jest objęte właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Ponadto, zgodnie z przepisem art. 15 § 2 p.p.s.a., do rozstrzygania sporów, o których mowa w art. 4, oraz do rozpoznawania innych spraw należących do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy odrębnych ustaw stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Spory, o których mowa w art. 4, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym.
Natomiast w myśl art. 64 § 3 p.p.s.a., do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy złożony wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość był wnioskiem niedopuszczalnym, co najmniej z dwóch przyczyn, a tym samym podlegał odrzuceniu.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w sprawie wydano ostateczną decyzje stwierdzającą nieważność decyzji Marszałka udzielającej zezwolenie na założenie publicznej szkoły podstawowej specjalnej oraz Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii (MOS) właśnie z powodu kwalifikowanej wady tej decyzji polegającej na naruszeniu przez Marszałka przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Okoliczność ta wynika bezspornie nie tylko z przedstawionych przez obydwa organy stanowisk procesowych, ale także z nadesłanych przez każdy z tych organów akt administracyjnych (ich kopii i odpisów). Wydana decyzja stwierdzająca nieważność decyzji Marszałka, wg stanu na dzień złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pozostaje zatem w obrocie prawnym, co w dalszej konsekwencji oznacza, że w takim stanie prawnym sprawy rozstrzygnięcie sporu o właściwość, z pominięciem tak ukształtowanej właściwości organu, było już na samym etapie złożenia wniosku o rozstrzygnięcie tego sporu prawnie niedopuszczalne.
Należy przy tym podkreślić, że przymiot ostateczności decyzji stwierdzającej nieważność wywołuje ten skutek, że także i tego rodzaju decyzja korzysta z ochrony, o której mowa w art. 16 § 1 k.p.a., tzn. może być wzruszona tylko w przypadkach określonych wyraźnie w przepisach, względnie wyeliminowana z obrotu prawnego przez sąd administracyjny, ale także w odpowiednim trybie i na odpowiednich zasadach (por. art. 16 § 1 i § 2 k.p.a. - zasada trwałości decyzji administracyjnych oraz art. 50 § 1 p.p.s.a. - zasada ogólna skargowości do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego). W rezultacie niedopuszczalne jest weryfikowanie takiej decyzji, choćby pośrednio, w trybie do tego nieprzewidzianym, a taki skutek miałoby w tej sytuacji i w tej konkretnie sprawie każde rozstrzygnięcie sporu o właściwość przez NSA.
W nawiązaniu do tej ostatniej uwagi trzeba też zauważyć, że według treści odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość udzielonej przez Marszałka, podmiot ubiegający się o uzyskanie zezwolenia zaskarżył wskazaną decyzję wydaną w trybie nadzwyczajnym do sądu administracyjnego, a tym samym kwestia właściwości organu będzie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, która to kontrola ma na celu całościową kontrolę jej legalności (będzie to całościowa kontrola zgodności tej decyzji administracyjnej z prawem). Kontrola tego rodzaju stanowi podstawowy tryb ochrony sądowoadministracyjnej w polskim porządku prawnym (por. art. 184 zd. 1 Konstytucji RP). Co równie istotne, tryb ten pozostaje trybem całkowicie odmiennym i odrębnym tak co do celu, jak też co do trybu (dwuinstancyjność) od trybu w jakim prowadzone są sprawy z wniosków o rozstrzygnięcie sporu o właściwość (jednoinstancyjne prawomocne rozstrzygnięcie sporu w celu umożliwienia rozpatrzenia sprawy). Co oczywiste, jednego trybu nie można zatem zastępować drugim.
Po drugie, Starosta, w końcowej części wniosku, uzasadnił konieczność rozstrzygnięcia sporu o właściwość także potrzebą usunięcia wątpliwości interpretacyjnych przepisów ustawy Prawo oświatowe.
Natomiast Naczelny Sad Administracyjny, rozpoznając spór o właściwość jest wyłącznie uprawniony do rozpoznania sporu na tle danej, konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej. W ramach rozpoznania sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego, Sąd ten nie może podejmować rozstrzygnięć o charakterze abstrakcyjnym, a więc nie może dokonać wykładni prawa oderwanej od konkretnej sprawy, która to wykładnia będzie miała wiążący charakter względem innych sądów i organów. Spór o właściwość nie może mieć charakteru abstrakcyjnego i dotyczyć interpretacji przepisów prawa (por. np. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt I OW 43/17, Legalis nr 1678825 oraz postanowienie NSA z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt III OW 105/21, Legalis nr 2693101).
Była to zatem druga – niezależna - przyczyna, która czyniła złożony wniosek Starosty wnioskiem niedopuszczalnym.
Mając powyższe na uwadze, wniosek należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a.
O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od wniosku orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji postanowienia).