Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 28 maja 2004 r., II SA/Lu 728/03 oddalił skargę Jana B. na decyzję Wojewody L. z dnia 20 maja 2003 r. (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni 749 m2, obecnie część działki nr 220/04, obręb 6 - C., arkusz mapy 11
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że z uzasadnienia decyzji Wojewody L., o której wyżej mowa wynika, że w przedmiotowej sprawie toczyło się już postępowanie administracyjne zakończone decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia 25 stycznia 2001 r. (...), utrzymaną w mocy decyzją Wojewody L. z dnia 23 maja 2001 r. (...). Jan B. zaskarżył tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie, który wyrokiem z dnia 19 listopada 2002 r., II SA/Lu 937/01 skargę oddalił. W dniu 21 listopada 2002 r. Jan B. ponownie złożył do Prezydenta Miasta L. wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości o pow. 749 m2 /aktualnie działki nr 220/4/. Organ II instancji stwierdził wobec tego, iż ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie w tej samej sprawie nowej decyzji bez uchylenia poprzedniej spowodowałoby naruszenie zasady trwałości decyzji ostatecznej, a w konsekwencji prowadziłoby do nieważności decyzji /art. 156 par. 1 pkt 3 Kpa/.
Powyższą decyzję zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie Jan B. Wskazał on, iż o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpił dnia 20 listopada 1997 r., ponieważ od wydania decyzji o wywłaszczeniu nic się na tych działkach nie działo. Podniósł też, że co do działki przekazanej Spółdzielni Mieszkaniowej "R." nie wnosi żadnych żądań, zaś, co do działki o pow. 749 m2, będącej w posiadaniu Gminy L. żąda jej zwrotu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie uwzględnił skargi.
W ocenie Sądu organy obu instancji słusznie stwierdziły, że postępowanie w sprawie wszczętej przez Jana B. w dniu 21 listopada 2002 r. podlega umorzeniu ze względu na okoliczność, iż w sprawie tej została wydana już ostateczna decyzja, która podlegała kontroli sądu administracyjnego. Ponadto skarżący nie podaje jakichkolwiek nowych okoliczności faktycznych czy prawnych, które skutkowałyby ponownym rozpoznaniem jego sprawy przez organy administracji publicznej. W oparciu zaś o przepis art. 16 par. 1 Kpa uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie lub ustawach szczególnych. Na gruncie niniejszej sprawy takie przypadki nie występują. Wobec tego postępowanie stało się bezprzedmiotowe i zgodnie z przepisem art. 105 par. 1 Kpa podlegało umorzeniu. Niezasadny jest też, zdaniem Sądu, zarzut skarżącego, iż wniosek jego w tej sprawie został złożony w dniu 20 listopada 1997 r. Wniosek ten, bowiem odnosi się do sprawy już rozstrzygniętej, co do istoty decyzją ostateczną. Zaś wniosek z dnia 21 listopada 2002 r. odnosi się, pomimo jego ograniczenia, tylko do jednej działki, do poprzedniego postępowania. Tak, więc, nie ma żadnego prawnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie ograniczenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy wchodzi to w zakres zakończonego prawomocnym rozstrzygnięciem postępowania.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Jan B., reprezentowany przez adwokata Konstantego S., zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1/ prawa materialnego, a to art. 136 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez ich niezastosowanie, oraz 2/ naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności przez zaniechanie po myśli art. 89 par. 1 Kpa przeprowadzenia rozprawy z rygorem i skutkiem nieważności decyzji wydanej /"art. 156 par. 1 ust. 2 Kpa"/ w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a także przez: a/ nie spowodowanie dołączenia do akt dokumentacji z postępowania wywłaszczeniowego, która to dokumentacja konieczna jest w niniejszej sprawie, celem porównania pod względem faktycznym i prawnym z okresu przed wywłaszczeniem z obecnym takim stanem, a to wszystko dla oceny spełnienia warunków usprawiedliwionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w całości lub części, b/ naruszenia art. 19 i 24 pkt 4 i 7 Kpa przez nie wyłączenie z postępowania, jako organu, Prezydenta Miasta L., który w sprawie występuje w podwójnej, wykluczającej się roli, jako umocowany przedstawiciel zadań zleconych Wojewody L. oraz jako organ samorządowy, z racji rozstrzygania sprawy dotyczącej nieruchomości należącej do Gminy L., co w konsekwencji skutkuje, na podstawie art. 156 par. 1 pkt 1, 2 i 7 Kpa o nieważności decyzji organu I i II instancji, c/ nie udzielenie skarżącemu, działającemu bez adwokata i nieporadnemu po myśli art. 7 i 9 Kpa niezbędnych i koniecznych wskazówek, co do przygotowania materiału dowodowego /art. 7 Kpa i art. 59 ustawy o NSA/.
W związku z powyższym wnoszący skargę kasacyjną domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji organów I i II instancji administracji publicznej oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji w innym składzie. Skarżący podniósł w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym orzeczenie będące wyrokiem rozstrzygnęło sprawę "w granicach danej sprawy" i "na podstawie akt sprawy". Jaka część akt przy wydaniu wyroku miała decydujące znaczenie to już z orzeczenia nie wynika, a które miałyby świadczyć o bezprzedmiotowości postępowania. Z uzasadnienia wyroku wynika, że akta sprawy dotyczą, co najmniej dwóch postępowań. Jedno dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia 23 września 1978 r. w sprawie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o pow. 1.077 m2, składającej się z dwóch działek nr 144 i 145 stanowiącej własność Ireny P. i in. Drugie postępowanie to właśnie te zakreślone granicami żądania Jana B. o zwrot nieruchomości. Organ administracji publicznej przeciągając sprawę o unieważnienie decyzji o wywłaszczeniu, doprowadził do tego, że w ostatnim dniu 1999 r., tj. dnia 31 grudnia tego roku przekazał w "dożywotnie użytkowanie" części działki wydzielonej jako nr 220/5 o pow. 328 m2 Spółdzielni Mieszkaniowej "R.". Żądanie zwrotu pozostałej części działki nadal jest aktualne, bowiem co do tej części o pow. 749 m2 oznaczonej nr 220/6, po skomunalizowaniu weszła ona w skład większej działki należącej do Gminy L. Po negatywnym dla Jana B. rozstrzygnięciu ostateczną decyzją, co do zwrotu części działki o pow. 328 m2, nie cofnął on żądania do pozostałej części działki. Przeciwnie dalej ponaglał i ponownie przypomniał o konieczności zwrócenia mu pozostałej części działki. Ta okoliczność wynika z decyzji Prezydenta Miasta z dnia 17 marca 2003 r., a przede wszystkim z pisma skarżącego z dnia 21 grudnia 2002 r. Takie działanie skarżącego nie może być uznane za cofnięcie żądania, a jedynie za modyfikację pierwotnego żądania. Jest to, więc żądanie precyzujące aktualny zakres sprawy podlegający rozstrzygnięciu po zbadaniu materialnoprawnych przesłanek.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, co następuje:
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Jana B. skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 28 maja 2004 r. stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Z dokumentacji sprawy wynika, że Jan B. wystąpił dnia 29 listopada 1997 r. do Kierownika Urzędu Rejonowego w L. o zwrot wywłaszczonej w 1978 r. nieruchomości położonej w L. przy ul. O. stanowiącej działki 144 i 145 o powierzchni 1.077 m2 Wniosek ten zgodnie z art. 61 par. 3 Kpa wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Początkowo postępowanie toczyło się pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, a następnie od dnia 1 stycznia 1998, po uchyleniu tej ustawy przez ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ zgodnie z art. 233 ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami postępowanie prowadzone było na podstawie jej przepisów. Tak, więc organy administracji publicznej rozpoznające wniosek skarżącego w przedmiocie zwrotu nieruchomości dokonały jego oceny na podstawie przepisów omawianej ustawy regulujących zwrot wywłaszczonych nieruchomości w tym przypadku art. 136 i art. 137 ustawy. Prezydent Miasta L. decyzją z dnia 25 stycznia orzekł o: 1/ umorzeniu postępowania w zakresie żądania zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr 220/5 o pow. 328 m2 /oddanej w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "R."/, 2/ odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka nr 220/6 o pow. 749 m2 /która została według organu w całości zagospodarowana na cel wywłaszczenia/. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody L. z dnia 23 maja 2001 r. a skargę Jana B. na nią Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie oddalił wyrokiem z dnia 19 października 2002 r., II SA/Lu 937/01. To zaś oznacza, że decyzje rozstrzygające w przedmiocie zwrotu wnioskowanej nieruchomości były zgodne z prawem, a podstawy przewidziane prawem /ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami/ do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tym przypadku nie istniały. Jan B. dnia 21 listopada 2002 r. wystąpił ponownie do organu administracyjnego z wnioskiem opartym na art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami o zwrot tym razem części wywłaszczonej nieruchomości o pow. 749 m2, to jest tej, której zwrotu jako działki nr 220/6 odmówiono mu prawomocnymi decyzjami z 2001 r. W sytuacji, kiedy w obrocie prawnym pozostają decyzję, którymi na podstawie przepisów ustawy w oparciu, o które skarżący wnioskował o zwrot wzmiankowanej części nieruchomości, odmówiono mu już ostatecznie zwrotu tej części nieruchomości, organ administracji publicznej właściwy do orzekania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie może prowadzić ponownie postępowania w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej odnośnie zwrotu nieruchomości. W tym przypadku uznać należy postępowanie wszczęte ponownie w sprawie zwrotu nieruchomości za bezprzedmiotowe i stąd prawidłowe jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że organ orzekający w przedmiocie zwrotu nieruchomości postąpił zgodnie z prawem umarzając to postępowanie. Za chybiony, zatem należy uznać zarzut skargi o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 136 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez ich niezastosowanie w sprawie. Nie jest również zasadna druga z zamieszczonych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych zarzucająca wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, ponieważ wymienionych w tym zarzucie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego Sąd dokonując oceny zaskarżonych decyzji nie stosował, ani też nie mógł stosować, tym samym nie mógł ich naruszyć. Do czasu obowiązywania ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, tj. do 31 grudnia 2003 r. w postępowaniu sądowoadministracyjnym miały odpowiednie zastosowanie przepisy Kpa oraz Kpc. Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, w miejsce uchylonej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA, której przepisy regulują postępowanie przed sądami administracyjnymi. Stąd też stawiając zaskarżonemu wyrokowi zarzut naruszenia przepisów postępowania należało wskazać konkretny przepis powyższej ustawy. W tej sprawie tego nie uczyniono. Na marginesie należy zwrócić uwagę, że Prezydent Miasta L. wydający decyzję w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości działał nie jako organ wykonawczy gminy, lecz jako organ wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej. Nie było, zatem podstaw do wyłączenia go od rozpoznania podmiotowej sprawy.
Powyższe prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna Jana B. nie mogła zostać uwzględniona i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.