Uzasadnienie
wyroku z dnia 21 lipca 2026 roku co do punktów 2., 3. i 4.
Powódka Gmina Miasta H. wniosła pozew przeciwko J. T. (1) o nakazanie pozwanemu, aby opuścił, opróżnił z wszystkich rzeczy i wydał powódce (...) znajdujący się w budynku położonym w H. przy (...), orzeczenie o braku uprawnienia pozwanego do lokalu socjalnego, a także o zasądzenie zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że jest właścicielką ww. lokalu mieszkalnego, a strony łączyła umowa najmu zawarta w dniu 1 czerwca 1999 roku. Z uwagi na wielomiesięczne zaległości powódka wezwała pozwanego do uregulowania opłat, wyznaczając dodatkowy miesięczny termin na zapłatę oraz uprzedzając o zamiarze wypowiedzenia stosunku prawnego. Wezwanie należało uznać za doręczone z uwagi na treść art. 6g ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Wobec braku zapłaty, pismem z dnia 3 lutego 2025 roku powódka wypowiedziała pozwanemu umowę najmu i wezwała go do wydania lokalu. W chwili wypowiedzenia pozwany zalegał z zapłatą czynszu i innych opłat za używanie lokalu w wysokości znacznie przekraczającej trzy okresy płatności.
(pozew, k. 3-4, stanowisko końcowe, k. 79)
Pozwany nie złożył odpowiedzi na pozew.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny
Powódka Gmina Miasta H. jest właścicielką nieruchomości gruntowej położonej w H. przy (...), dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę (...) nr (...).
(okoliczność bezsporna ustalona w oparciu o wydruk z (...), k. 7)
Najemcą (...) znajdującego się w budynku położonym na przedmiotowej nieruchomości był pozwany J. T. (1) – na mocy umowy najmu zawartej w dniu 1 czerwca 1999 roku na czas nieokreślony.
(dowód: umowa najmu z dnia 1 czerwca 1999r., k. 8-12)
Pismem z dnia 6 grudnia 2024 roku powódka wezwała pozwanego do zapłaty zaległego czynszu najmu w kwocie 10.783,77 zł w terminie jednego miesiąca od dnia daty doręczenia wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy najmu i skierowania do sądu pozwu o wydanie lokalu. Wezwanie zostało skierowane na adres ww. lokalu i po dwukrotnym awizowaniu jako niepodjęte zostało zwrócone nadawcy.
(dowód: wezwanie do zapłaty i uprzedzenie o zamiarze wypowiedzenia umowy najmu lokalu mieszkalnego z dnia 6 grudnia 2024r., k. 13-13v wraz z kopią strony adresowej koperty, k. 14)
Wobec niezastosowania się do wyżej wskazanego wezwania, pismem z dnia 3 lutego 2025 roku powódka wypowiedziała pozwanemu umowę najmu na podstawie art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie praw lokatorów (…) z powodu posiadania zaległości czynszowo – eksploatacyjnych znacznie przekraczających trzy pełne okresy płatności. Wezwanie zostało skierowane na adres ww. lokalu i po dwukrotnym awizowaniu jako niepodjęte zostało zwrócone nadawcy.
(dowód: wypowiedzenie umowy najmu z dnia 3 lutego 2025 r., k. 15 wraz z kopią strony adresowej koperty, k. 16)
Pozwany J. T. (1) (ur. (...)) nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i poszukujących pracy prowadzonej przez Powiatowy Urząd Pracy w H.. W latach 2004-2023 korzystał ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa, bezrobocia, długotrwałej choroby oraz niepełnosprawności, w tym z zasiłków celowych na zakup dodatkowej żywności, dofinansowanie do zakupu leków oraz zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności. Pozwany utrzymuje się z emerytury w kwocie 2.493,03 zł brutto (1.645,41 zł netto).
Aktualnie, pozwany legitymuje się orzeczeniem z dnia 18 stycznia 2023 roku o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Pierwsze orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (lekkim) otrzymał w dniu 9 maja 2003 roku.
(dowód: informacja (...), k. 27, informacja MOPS, k. 28, informacja (...), k. 30, orzeczenia o niepełnosprawności, k. 48-58, informacja ZUS, k. 71)
Sąd zważył, co następuje
Wyrok w niniejszej sprawie ma charakter zaoczny, albowiem – mimo doręczenia pozwu per aviso za pośrednictwem komornika (k. 37-38) pozwany nie wniósł odpowiedzi na pozew (art. 339 § 1 k.p.c.). Doręczenie pozwu uznano za skuteczne w oparciu o informację Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdyni Iwony Miotk z dnia 22 grudnia 2025 roku (k. 38), która ustaliła, że pozwany zamieszkuje pod wskazanym przez powoda adresem.
Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 342 k.p.c. wyrok zaoczny sąd uzasadnia, gdy powództwo zostało oddalone w całości lub części, a powód zażądał uzasadnienia w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wyroku. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie powyższy przepis należy interpretować w ten sposób, że powód może wnieść o uzasadnienie wyroku w razie jego przynajmniej częściowego oddalenia, ale również, że w takim wypadku sporządzone przez Sąd uzasadnienie dotyczy wyłącznie tej części wyroku, w której powództwo zostało oddalone. W przeciwnym wypadku przepis ten byłby wewnętrznie sprzeczny.
Tym samym Sąd nie podziela poglądu części doktryny, iż w przypadku częściowego oddalenia powództwa uzasadnienie obejmuje całe rozstrzygnięcie. Zważywszy, iż Sąd uwzględnił powództwo eksmisyjne – wniosek o sporządzenie uzasadnienia punktu I. zawierającego rozstrzygnięcie w tym przedmiocie podlegał odrzuceniu.
Przechodząc natomiast do oceny wiarygodności zebranego w sprawie materiału dowodowego, należy wskazać, że Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania autentyczności i wiarygodności dokumentów związanych z rozwiązaniem stosunku prawnego najmu. Przedmiotowe dokumenty nie noszą bowiem żadnych śladów przerobienia, podrobienia, czy innej manipulacji, stąd nie ma żadnych podstaw, aby uznać, że zostały one stworzone wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. Ustalenia faktyczne Sąd poczynił również na podstawie informacji przedłożonych przez wezwane organy i instytucje (PUP, MOPS, ZUS, (...)), gdyż jako pochodzące od organów państwowych i samorządowych nie budzą żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności.
Podstawę prawną roszczenia powódki Gminy Miasta H. o wydanie przedmiotowego lokalu stanowi przepis art. 222 § 1 k.c., zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby, która włada jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela prawo do władania rzeczą. W świetle powołanego przepisu przesłankami roszczenia windykacyjnego są:
- 1) własność podmiotu podnoszącego roszczenie;
- 2) faktyczne władanie rzeczą przez podmiot, przeciwko któremu kierowane jest roszczenie;
- 3) brak skutecznego względem właściciela uprawnienia do władania rzeczą, które przysługiwałoby osobie, która rzeczą faktycznie włada (por. M. Gutowski (red.) Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz. Art. 1-449¹¹, wyd. 1, 2016).
w zakresie punktu 2:
Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725) w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy. Obowiązek zapewnienia najmu socjalnego lokalu ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu. Przepis art. 14 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733) ma zastosowanie w sprawach o opróżnienie lokalu przeciwko osobom, które były lokatorami w rozumieniu ustawy (zob. uchwała SN z dnia 15 listopada 2001r., III CZP 66/01, Legalis).
Bez wątpienia, jako były najemca lokalu, pozwany posiada status lokatora w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów (…), co implikowało konieczność rozważenia jego prawa do lokalu socjalnego. Zgodnie bowiem z dyspozycją przepisu art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego, Sąd zobowiązany jest z urzędu badać przesłanki w zakresie orzeczenia o uprawnieniu do lokalu socjalnego wobec osób których dotyczy nakaz opróżnienia lokalu. Przepis art. 14 ust. 4 ustawy stanowi, że Sąd nie może orzec o braku uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu wobec:
- 1) kobiety w ciąży,
- 2) małoletniego, osoby niepełnosprawnej w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 100, 173 i 240) lub ubezwłasnowolnionego oraz osoby sprawującej nad nim opiekę i wspólnie z nim zamieszkałej,
- 3) obłożnie chorego,
- 4) emeryta lub rencisty spełniającego kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej,
- 5) osoby posiadającej status bezrobotnego,
- 6) osoby spełniającej przesłanki określone przez radę gminy w drodze uchwały
- - chyba że osoby te mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany lub ich sytuacja materialna pozwala na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie.
W świetle zebranego materiału dowodowego należało uznać, że pozwany spełnia przesłankę określoną w art. 14 ust. 4 pkt 2 powołanej powyżej ustawy. Zważyć należy, iż z dniem 21 kwietnia 2019 r. wprowadzono zmianę odesłania zawartego w art. 14 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie praw lokatorów (…), który obecnie definiuje "osobę niepełnosprawną" odsyłając do przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Osobą niepełnosprawną w rozumieniu art. 14 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie praw lokatorów (…) jest zatem osoba posiadająca orzeczenie ustalające jakikolwiek stopień niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany albo lekki, zdefiniowany w art. 4 ust. 1-3 RehZawU). W myśl art. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przedmiotowa ustawa dotyczy m.in. osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art. 3. W myśl art. 3 ustala się trzy stopnie niepełnosprawności, które stosuje się do realizacji celów określonych ustawą: znaczny, umiarkowany i lekki.
Wedle art. 4 ust. 2 do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Pozwany J. T. (1) legitymuje się orzeczeniem z dnia 18 stycznia 2023 roku o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Jak wskazuje się w doktrynie w razie stwierdzenia w postępowaniu o opróżnienie lokalu, że nakaz jego opróżnienia miałby zostać orzeczony wobec osoby należącej do kategorii wymienionych taksatywnie w art. 14 ust. 4 OchrLokU, sąd ma obowiązek orzec o uprawnieniu takiej osoby do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu (zob. B. Lackoroński (red.), Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Komentarz, wyd. 13, 2024). Strona powodowa nie wykazała, aby wobec pozwanej zachodziła przesłanka negatywna określona w art. 14 ust. 4 in fine.
Nie ma bowiem żadnych dowodów, że pozwany posiada tytuł prawny do innej nieruchomości, bądź też, że sytuacja materialna pozwala mu na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. W konsekwencji Sąd był zobligowany do ustalenia, że przysługuje mu prawo do lokalu socjalnego.
w zakresie punktu 3:
Na podstawie art. 14 ust. 6 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego, Sąd nakazał wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia pozwanemu przez Gminę Miasta H. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Podkreślić należy, iż wstrzymanie w orzeczeniu eksmisyjnym wykonania nakazu opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę uprawnionemu oferty zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu jest obligatoryjnym elementem orzeczenia, w którym sąd przyznał eksmitowanemu uprawnienie do najmu socjalnego. Celem takiej regulacji jest zapewnienie uprawnionemu realnej możliwości skorzystania z uprawnienia do najmu socjalnego. Obowiązek zawarcia w orzeczeniu o eksmisji postanowienia o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu istnieje w każdym przypadku, niezależnie od tego, czy uprawniony do najmu socjalnego rzeczywiście przebywa w lokalu, z którego ma zostać eksmitowany.
Artykuł art. 14 ust. 6 OchrLokU jest bowiem sformułowany kategorycznie i nie powinien budzić wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyrok SO w Gdańsku z 7 grudnia 2011 r., III Ca 1037/11, niepubl.; B. Lackoroński (red.), Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Komentarz, wyd. 13, 2024).
w zakresie punktu 4:
Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania pozwanego kosztami procesu. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 102 k.p.c. urzeczywistnia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Zważyć jednak należy, iż nieskonkretyzowanie w tym przepisie „wypadków szczególnie uzasadnionych” oznacza, że to sądowi rozstrzygającemu sprawę została pozostawiona ocena, czy całokształt okoliczności pozwala na uznanie, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, przemawiający za nieobciążaniem strony przegrywającej spór kosztami procesu w całości lub w części. Takie stanowisko znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z dnia 2 października 2015r. I ACa 2058/14 LEX nr 1820933 Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdził, że sposób skorzystania z przepisu art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór.
Ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą "wypadki szczególnie uzasadnione", ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z dnia 22 lutego 2011r. II PZ 1/11 trudna sytuacja życiowa, majątkowa, zdrowotna, osobista, która uniemożliwia pokrycie przez stronę kosztów procesu należnych przeciwnikowi, należy do okoliczności uzasadniających odstąpienie od zasady wyrażonej w art. 98 § 1 k.p.c. Dokonując tej oceny sąd orzekający winien kierować się własnym poczuciem sprawiedliwości, a podważenie oceny tego sądu wymaga wykazania że jest ona wadliwa.
Nadto, należy zwrócić uwagę, że zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. nie wymaga osobnego wniosku od strony przegrywającej. Powinno ono być ocenione w całokształcie okoliczności konkretnego przypadku, z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego do kręgu tych okoliczności zalicza się między innymi ciężką sytuację strony przegrywającej (zob. wyrok SN z dnia 17 listopada 1972r., I PR 423/72, OSNC 1973, Nr 7-8, poz. 138).
W okolicznościach niniejszej sprawy obciążenie pozwanego kosztami procesu byłoby nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego. Sąd miał na względzie, że pozwany utrzymuje się z niskiej emerytury – wedle informacji ZUS – wynoszącej obecnie 1.645 zł. Kierując się doświadczeniem życiowym należało stwierdzić, że tak niskie świadczenie pozwala na zaspokojenie jedynie najpilniejszych potrzeb egzystencjonalnych. Zważyć przy tym należy, iż przed uzyskaniem prawa do świadczenia emerytalnego przez okres blisko 20 lat pozwany utrzymywał się ze świadczeń z pomocy społecznej. Okoliczności te jednoznacznie wskazują, że pozwany jest osobą ubogą. Nie bez znaczenia pozostaje również, że pozwany jest osobą niepełnosprawną. Z treści aktualnego orzeczenia wynika, że wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie, a także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Stąd, jest wysoce prawdopodobne, że z uwagi na stan zdrowia pozwany ponosi dodatkowe wydatki.