Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 lutego 2021 r. (data nadania) K.J. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, zakwestionowała zgodność:
- – art. 258 § 1 oraz art. 260 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
3 – art. 175 § 1 p.p.s.a. z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
- – art. 398 23 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.) w zakresie zwrotu „jako sąd drugiej instancji”, z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
5 – art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) „w zakresie, w jakim stosuje się na jego podstawie do rozpoznania wniosku o którym mowa w przepisie ustawę Kodeks Postępowania Cywilnego oraz ustawę o kosztach sądowych w sprawach cywilnych”, z art. 7; art. 7 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1; art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji.
2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 10 sierpnia 2021 r. (doręczonym 24 sierpnia 2021 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi, do czego odniosła się pismem z 1 września 2021 r. (data nadania). Natomiast zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 3 listopada 2021 r. (doręczonym 10 listopada 2021 r.) wezwana została m.in. do wskazania sposobu naruszenia jej konstytucyjnych wolności lub praw oraz do uzasadnienia niezgodności zakwestionowanych w skardze norm z tymi wolnościami lub prawami. Pismem z 16 listopada 2021 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do tego zarządzenia.
3. Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 16 lutego 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 2 marca 2022 r.) skardze odmówiono nadania dalszego biegu. W uzasadnieniu wskazano, że skarga w części, w jakiej kwestionuje konstytucyjność art. 258 § 1, art. 260 § 2 zdanie drugie oraz art. 175 § 1 p.p.s.a., a także art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK z uwagi na to, że – zdaniem skarżącej – stanowiły podstawę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]), nie spełnia wymogu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż wniesiona została z uchybieniem terminu. Natomiast w części, w jakiej kwestionuje konstytucyjność art. 398 23 k.p.c. oraz art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK z uwagi na to, że stanowiły – zdaniem skarżącej – podstawę postanowienia Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r. (sygn. akt […]), Trybunał uznał, że skarga nie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2-3 u.o.t.p.TK, albowiem nie wskazuje wolności lub praw skarżącej i sposobu w jaki jej zdaniem, zostały one naruszone oraz nie zawiera uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
4. Pismem z 7 marca 2022 r. (data nadania) skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie Trybunału, zaskarżając je w całości i domagając się nadania skardze dalszego biegu. W zażaleniu, odnosząc się do pierwszej podstawy odmowy, skarżąca wskazała, że z treści art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK nie wynika, by wniosek o ustanowienie i wyznaczenie dla skarżącego pełnomocnika z urzędu podlegać miał badaniu przez Sąd Rejonowy, a termin wniesienia skargi konstytucyjnej przez pełnomocnika z urzędu miał być liczony na zasadach określonych przepisami postępowania cywilnego. Odnosząc się natomiast do drugiej podstawy odmowy, skarżąca wskazała, że określone w ustawie (u.o.t.p.TK) wymogi skargi konstytucyjnej nie nakazują uprawdopodobnienia lub wykazania przez skarżącego niekonstytucyjności przepisów. Skarżąca wyjaśniała także znaczenie oczywistej bezzasadności roszczenia.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał w składzie trzech sędziów rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK).
Badana skarga wniesiona została w konsekwencji dwóch orzeczeń wydanych w związku z dwoma, związanymi ze sobą postępowaniami sądowymi. Pierwszym orzeczeniem jest postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2019 r. (sygn. akt […];
dalej: postanowienie NSA). Drugim natomiast postanowienie Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r. (sygn. akt […]; dalej:
postanowienie Sądu Rejonowego).
W części, w jakiej kwestionowane przepisy stanowiły podstawę postanowienia NSA, skarga została wniesiona z uchybieniem terminu.
Złożone zażalenie nie podważyło tego ustalenia. Skarżąca nie odniosła się bowiem do wskazanych w zaskarżonym postanowieniu reguł liczenia terminu wniesienia skargi konstytucyjnej przez pełnomocnika z urzędu. Wskazała natomiast, że ustanowienie i wyznaczenie dla skarżącego pełnomocnika z urzędu podlegało badaniu przez Sąd Rejonowy. Do liczenia terminu wniesienia skargi konstytucyjnej przez pełnomocnika z urzędu istotne są daty: 1) doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, 2) złożenia wniosku o ustanowienie i wyznaczenie dla siebie pełnomocnika z urzędu, 3) doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego albo uprawomocnienia się postanowienia sądu o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, albo doręczenia skarżącemu postanowienia oddalającego zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (z zastrzeżeniem okoliczności zwolnienia pełnomocnika z wykonywania tego obowiązku, o czym szerzej mowa w uzasadnieniu postanowienia TK z 26 października 2021 r., sygn. SK 84/20, OTK ZU A/2021, poz. 58), a także 4) wniesienia skargi konstytucyjnej.
Bliżej nieokreślone w zażaleniu okoliczności badania przez Sąd Rejonowy wniosku o ustanowienie i wyznaczenie pełnomocnika z urzędu nie stanowiły podstawy odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Również za chybiony należało uznać, podniesiony w zażaleniu zarzut, iż z treści art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK nie wynika możliwość liczenia terminu wniesienia skargi konstytucyjnej na zasadach określonych przepisami postępowania cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 36 u.o.t.p.TK, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.). Zasada ta nie odnosi się jedynie do reguł liczenia terminu wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK), lecz do całej ustawy (u.o.t.p.TK). Zgodnie z zasadami wykładni prawa, odpowiednie zastosowanie przepisu może polegać na jego zastosowaniu wprost, zastosowaniu z odpowiednimi modyfikacjami lub na odmowie jego zastosowania ze względu na określone różnice (zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 244).
Dlatego z powodu braku odrębnej regulacji w u.o.t.p.TK, w myśl art. 36 u.o.t.p.TK, termin wniesienia skargi oblicza się zgodnie z przepisami k.p.c., a wobec odesłania wynikającego z art. 165 § 1 k.p.c. – według przepisów prawa cywilnego, co szerzej wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Okoliczność, że zasada odpowiedniego zastosowania przepisów k.p.c. w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym nie wynika wprost z art. 44 ust. 1 lecz z art. 36 u.o.t.p.TK, powoduje, iż podniesiony w zażaleniu argument nie podważa podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu.
W części, w jakiej kwestionowane przepisy stanowiły podstawę postanowienia Sądu Rejonowego, skarga nie spełnia natomiast wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2-3 u.o.t.p.TK. Złożone zażalenie nie podważyło tego ustalenia. Oceny tej nie podważa bowiem, wskazane w zażaleniu wyjaśnienie, że określone w ustawie (u.o.t.p.TK) wymogi skargi konstytucyjnej nie nakazują uprawdopodobnienia ani wykazania przez skarżącego niekonstytucyjności przepisów. Odmowa nadania skardze dalszego biegu nie opierała się bowiem na takiej ocenie. Argumenty zażalenia nie odnoszą się również do uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, zgodnie z którym skarga nie wskazuje wolności lub praw skarżącej i sposobu w jaki jej zdaniem, zostały one naruszone oraz nie zawiera uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
Nie zmieniają tego ustalenia, zaprezentowane w zażaleniu definicje „oczywistej bezzasadności roszczenia”. Podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu nie stanowiła bowiem okoliczność zaklasyfikowania badanej skargi jako oczywiście bezzasadnej w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK, lecz ocena, że nie spełnia ona wymagań określonych w ustawie (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).
Ciężar uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem spoczywa na skarżącym (zob.: art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK oraz postanowienie pełnego składu TK z 22 lipca 2015 r., sygn. SK 20/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 115), a Trybunał orzekając związany jest wskazanym w skardze zakresem zaskarżenia (art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK). Dlatego zarządzeniem sędziego Trybunału z 3 listopada 2021 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. przez wskazanie, w jaki sposób konstytucyjne wolności lub prawa skarżącej, wynikające ze wskazanych przepisów Konstytucji, zostały jej zdaniem naruszone oraz uzasadnienie niezgodności zakwestionowanych w skardze norm z tymi wolnościami lub prawami. Pismo skarżącej z 16 listopada 2021 r. (data nadania), stanowiące odpowiedź na otrzymane zarządzenie, nie doprowadziło jednak do usunięcia wskazanych braków. Z tego względu wydane zostało postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, a wniesione zażalenie nie podważyło podstaw tej odmowy.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 16 lutego 2022 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.J. w sprawie zgodności:
- 1) art. 258 § 1 oraz art. 260 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.) z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 175 § 1 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
- 3) art. 398 23 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.) w zakresie zwrotu „jako sąd drugiej instancji”, z art. 10 ust. 2; art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
- 4) art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) „w zakresie, w jakim stosuje się na jego podstawie do rozpoznania wniosku o którym mowa w przepisie ustawę Kodeks Postępowania Cywilnego oraz ustawę o kosztach sądowych w sprawach cywilnych”, z art. 7; art. 7 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1; art. 79 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 lutego 2021 r. (data nadania) K.J. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
1.1. Decyzją Prezydenta Miasta T. z 5 kwietnia 2017 r. (znak: […]) skarżącej odmówiono przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 22 maja 2017 r. (sygn. […]), od którego skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. (dalej: WSA) z 5 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]) skargę oddalono.
Postanowieniem starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w G. z 10 maja 2018 r. (sygn. akt jw.) oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA z 19 czerwca 2018 r. (sygn. akt jw.), od którego skarżąca wniosła zażalenie. Zostało ono odrzucone postanowieniem WSA z 19 lipca 2018 r. (sygn. akt jw.), od którego skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Postanowieniem WSA z 14 sierpnia 2018 r. (sygn. akt jw.) skarga kasacyjna została odrzucona.
Postanowieniem starszego referendarza sądowego w WSA z 10 stycznia 2019 r. (sygn. akt jw.) odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Od tego orzeczenia skarżąca wniosła sprzeciw.
Postanowieniem WSA z 25 lutego 2019 r. (sygn. akt jw.) zaskarżone orzeczenie zostało utrzymane w mocy. Od tego postanowienia skarżąca wniosła zażalenie.
Postanowieniem WSA z 8 kwietnia 2019 r. (sygn. akt jw.) wniesione zażalenie zostało odrzucone. Na to orzeczenie skarżąca wniosła zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]), wskazanym w skardze jako „pierwsze ostateczne orzeczenie wydane w sprawie” w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).
1.2. Postanowieniem Sądu Rejonowego w T. (dalej: Sąd Rejonowy) z 28 sierpnia 2019 r. (sygn. akt […]), po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej, zawierającego wniosek o wyłączenie wskazanych referendarzy sądowych, umorzono postępowanie w sprawie wyłączenia dwóch referendarzy i oddalono wniosek w pozostałym zakresie. Natomiast postanowieniem Sądu Rejonowego z 14 października 2019 r. (sygn. akt jw.) zwolniono skarżącą od opłaty sądowej od zażalenia na postanowienie tego sądu z 28 sierpnia 2019 r. Postanowieniem Sądu Okręgowego z 9 stycznia 2020 r. (sygn. akt […]) zażalenie to zostało oddalone.
Postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym z 20 lipca 2020 r. (sygn. akt […]) oddalono wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej. Na to orzeczenie skarżąca wniosła skargę. Zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r. (sygn. akt […]; dalej:
postanowienie Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r.), które wskazano w skardze konstytucyjnej jako „drugie ostateczne orzeczenie wydane w sprawie” w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
Postanowieniem Sądu Rejonowego z 29 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie z 29 grudnia 2020 r.) skarżącą zwolniono od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od wniosku o doręczenie postanowienia z 6 października 2020 r. wraz z uzasadnieniem.
Sentencję tego postanowienia doręczono skarżącej 4 listopada 2020 r., natomiast postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczono jej 4 stycznia 2021 r. wraz z postanowieniem z 29 grudnia 2020 r. 9
2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 10 sierpnia 2021 r. (doręczonym 24 sierpnia 2021 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi przez doręczenie wymienionych tam orzeczeń i dokumentów oraz poinformowanie, czy od każdego z ostatecznych rozstrzygnięć wskazanych w skardze został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. Pismem z 1 września 2021 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do tego zarządzenia.
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 3 listopada 2021 r. (doręczonym 10 listopada 2021 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: „1) udokumentowanie daty doręczenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2019 r. wraz z uzasadnieniem (sygn. akt […]); 2) udokumentowanie daty doręczenia postanowienia Sądu Rejonowego w T. I Wydział Cywilny z 6 października 2020 r. wraz z uzasadnieniem (sygn. akt […]); 3) wskazanie, w jaki sposób konstytucyjne wolności lub prawa skarżącej, wynikające z przepisów Konstytucji określonych jako wzorzec kontroli, zostały naruszone przez oparcie postanowienia, o którym mowa w punkcie pierwszym niniejszego zarządzenia na kwestionowanych w skardze przepisach; 4) wskazanie, w jaki sposób konstytucyjne wolności lub prawa skarżącej, wynikające z przepisów Konstytucji określonych jako wzorzec kontroli, zostały naruszone przez oparcie postanowienia, o którym mowa w punkcie drugim niniejszego zarządzenia na kwestionowanych w skardze przepisach; 5) uzasadnienie niezgodności kwestionowanych w skardze przepisów z konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącej, wskazanymi w skardze jako wzorzec kontroli”. Pismem z 16 listopada 2021 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do otrzymanego zarządzenia.
3. Skarżąca zarzuciła niekonstytucyjność: po pierwsze – art. 258 § 1, art. 260 § 2 zdanie drugie oraz art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.; obecnie:
Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), a także art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, gdyż – zdaniem skarżącej – doprowadziły do naruszenia jej konstytucyjnych wolności lub praw, stanowiąc podstawę postanowienia NSA z 14 czerwca 2019 r. i po drugie – art. 398 23 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) oraz art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, gdyż – zdaniem skarżącej – doprowadziły do naruszenia jej konstytucyjnych wolności lub praw, stanowiąc podstawę postanowienia Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r. 12
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie jej braków nie jest możliwe, gdy braki te nie zostały usunięte w terminie albo gdy skarga jest oczywiście bezzasadna.
2. Badana skarga wniesiona została w konsekwencji dwóch orzeczeń wydanych w związku z dwoma, związanymi z sobą postępowaniami sądowymi (por. postanowienie TK z 6 czerwca 2018 r., sygn. SK 44/15, OTK ZU A/2018, poz. 37).
2.1. Skarga w części, w jakiej kwestionuje konstytucyjność art. 258 § 1, art. 260 § 2 zdanie drugie oraz art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.; obecnie:
Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), a także art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK z uwagi na to, że – zdaniem skarżącej – stanowiły podstawę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OZ 528/19; dalej: postanowienie NSA z 14 czerwca 2019 r.), nie spełnia wymogu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
Ustawowy termin wniesienia skargi wynosi 3 miesiące, licząc od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK). Z powodu braku odrębnej regulacji w u.o.t.p.TK, zgodnie z art. 36 u.o.t.p.TK, termin ten oblicza się zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej:
k.p.c., a wobec odesłania wynikającego z art. 165 § 1 k.p.c. – według przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c.). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału (np. postanowienia z: 24 września 2013 r., sygn. Ts 137/13, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 614; 2 grudnia 2014 r., sygn. Ts 178/14, OTK ZU 6/B/2014, poz. 626; 6 lipca 2016 r., sygn. Ts 102/16, OTK ZU B/2016, poz. 448; 9 października 2019 r., sygn. Ts 64/18, OTK ZU B/2020, poz. 12), termin ten liczy się na zasadzie określonej w art. 112 k.c., zgodnie z którą termin oznaczony w miesiącach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca. Wyjątek od tej reguły stanowi sytuacja, w której skarżący, zamiast wnieść skargę za pośrednictwem pełnomocnika z wyboru, składa wniosek o ustanowienie i wyznaczenie pełnomocnika z urzędu (art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK).
Wówczas termin wniesienia skargi liczy się na zasadzie określonej w art. 114 k.c., zgodnie z którą, jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, miesiąc liczy się za dni trzydzieści, gdyż ten sposób obliczania terminów ma zastosowanie, gdy terminy oznaczone w miesiącach lub latach biegną z przerwami (zob. A. Janiak, [w:] red. A. Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, wyd. II, Warszawa 2012, LEX/el nr 587244923). Z tego względu w postępowaniu w trybie skargi konstytucyjnej, art. 114 k.c. znajduje odpowiednie zastosowanie do zawieszonego (wstrzymanego) biegu terminu (art. 44 ust. 3 u.o.t.p.TK). Jak bowiem stanowi art. 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK, złożenie wniosku o ustanowienie i wyznaczenie pełnomocnika z urzędu wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Zgodnie zaś z art. 44 ust. 3 pkt 1-3 u.o.t.p.TK wznowienie biegu tego terminu następuje pierwszego dnia po dniu: albo doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego (np. postanowienia TK z: 20 kwietnia 2020 r., sygn. Ts 9/18, OTK ZU B/2020, poz. 162; 2 grudnia 2020 r., sygn. Ts 75/18, OTK ZU B/2021, poz. 27), albo uprawomocnienia się postanowienia sądu o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, albo doręczenia skarżącemu postanowienia oddalającego zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.
Powyższe reguły stanowią utrwaloną praktykę orzeczniczą Trybunału (np. postanowienie TK z 21 marca 2013 r., sygn. SK 32/12, OTK ZU nr 3/A/2013, poz. 37, a także postanowienia TK z: 4 października 2013 r., sygn. Ts 239/12, OTK ZU nr 5/B/2013, poz. 511; 12 października 2017 r., sygn. Ts 255/16, OTK ZU B/2017, poz. 232; 28 czerwca 2018 r., sygn. Ts 107/17, OTK ZU B/2018, poz. 128; 5 grudnia 2018 r., sygn. Ts 66/18, OTK ZU B/2019, poz. 38; 9 kwietnia 2019 r., sygn. Ts 176/18, OTK ZU B/2019, poz. 141).
Postanowienie NSA zostało skarżącej doręczone 21 czerwca 2019 r. Następnie skarżąca złożyła do właściwego sądu wniosek o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania jej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Złożenie tego wniosku wstrzymało bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK). Trybunał Konstytucyjny z urzędu ustalił, iż postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 6 października 2020 r. (sygn. akt […]) w sprawie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (dalej: postanowienie Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r.) doręczono skarżącej 4 listopada 2020 r. Dlatego zgodnie z art. 44 ust. 3 pkt 3 u.o.t.p.TK, 5 listopada 2020 r. bieg terminu wniesienia skargi został podjęty. Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż uzasadnienie tego postanowienia doręczono skarżącej 4 stycznia 2021 r., gdyż zasadą jest, że moc wiążąca orzeczenia zakreśla jego sentencja (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 15 stycznia 2015 r., sygn. IV CSK 181/14, LEX/el nr 521722648 i 9 września 2015 r., sygn. IV CSK 726/14, LEX/el. nr 521920837).
Doręczenie skarżącej uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r. nie miało bowiem wpływu na skuteczność tego orzeczenia w zakresie, w jakim utrzymywało ono w mocy postanowienie referendarza sądowego z 20 lipca 2020 r., oddalające wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarga konstytucyjna została wniesiona 22 lutego 2021 r. przez pełnomocnika ustanowionego przez skarżącą z wyboru, a więc po upływie biegu terminu. Skoro bowiem od dnia doręczenia skarżącej postanowienia Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r. do dnia wniesienia skargi upłynęło więcej niż 3 miesiące, to skarga konstytucyjna została złożona z uchybieniem tego terminu tym bardziej, że rozpoczął on bieg z dniem doręczenia skarżącej postanowienia NSA z 14 czerwca 2019 r. (tj. ostatecznego orzeczenia), co miało miejsce przed dniem doręczenia jej postanowienia Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r. (tj. orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu).
Należy również wyjaśnić, że złożenie wniosku o ustanowienie i wyznaczenie pełnomocnika z urzędu nie przerywa biegu terminu do wniesienia skargi, gdyż z chwilą ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 44 ust. 3 pkt 1-3 u.o.t.p.TK, termin ten biegnie dalej (zob. postanowienie TK z 28 czerwca 2018 r., sygn. Ts 107/17, OTK ZU B/2018, poz. 128).
Okoliczność ta przesądza, iż skarga w części, w jakiej została wniesiona w związku z wydaniem postanowienia NSA z 14 czerwca 2019 r., jako rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, nie spełnia wymogu określonego w tym przepisie.
2.2. W terminie skarga została natomiast wniesiona w części, w jakiej kwestionuje konstytucyjność art. 398 23 k.p.c. oraz art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK z uwagi na to, że stanowiły – zdaniem skarżącej – podstawę postanowienia Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r. Jednak w tym zakresie skarga nie spełnia określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK wymogu wskazania wolności lub praw skarżącej oraz sposobu w jaki jej zdaniem, zostały one naruszone. Nie spełnia także określonego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK wymogu uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Ciężar uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem spoczywa bowiem na skarżącym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 22 lipca 2015 r., sygn. SK 20/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 115), a Trybunał orzekając związany jest wskazanym w skardze zakresem zaskarżenia (art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK).
W petitum skargi skarżąca zarzuciła wskazanym przepisom ustawy (przedmiot kontroli) niezgodność ze wskazanymi przepisami Konstytucji (wzorzec kontroli). Jednak uzasadnienie skargi, za wyjątkiem poszczególnych cytatów z orzeczeń Trybunału i wskazywania nieskonkretyzowanych, ogólnych twierdzeń nie zawiera argumentów lub dowodów na poparcie zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanych norm. Skarżąca nie wskazała, jakie jej prawa lub wolności wynikające ze wskazanych przepisów Konstytucji oraz w jaki sposób zostały naruszone przez oparcie wskazanego orzeczenia na kwestionowanych w skardze przepisach prawa. Nie wskazała także związku zachodzącego między naruszeniem praw podmiotowych i ostatecznym orzeczeniem jako środkiem naruszenia oraz niekonstytucyjnością podstawy prawnej tego orzeczenia, co stanowi zasadniczy wymóg skargi konstytucyjnej, wynikający bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji (zob. wyroki pełnego składu TK z: 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 79; 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz postanowienie pełnego składu TK z 11 czerwca 2008 r., sygn. SK 48/07 OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 93).
Jeśli związek ten nie wynika z treści badanej skargi oraz wydanego w sprawie ostatecznego orzeczenia, skarga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK (zob. postanowienia TK z: 22 maja 2018 r., sygn. Ts 27/17, OTK ZU B/2018, poz. 119; 16 lipca 2018 r., sygn. Ts 212/17, OTK ZU B/2018, poz. 169; 11 września 2018 r., sygn. Ts 18/17, OTK ZU B/2019, poz. 150; 21 maja 2019 r., sygn. Ts 51/18, OTK ZU B/2020, poz. 174; 16 października 2019 r., sygn. Ts 232/17, OTK ZU B/2020, poz. 39; 14 listopada 2019 r., sygn. Ts 13/19, OTK ZU B/2020, poz. 63). W przeciwnym razie żądanie kontroli w trybie skargi konstytucyjnej byłoby oderwane od rozstrzygnięcia kształtującego prawa lub obowiązki skarżącej jako konkretnego, zindywidualizowanego podmiotu (zob. wyrok z 3 czerwca 2020 r., sygn. SK 36/19, OTK ZU A/2020, poz. 23), co naruszałoby – wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji – wymóg wykazania doznania naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw o charakterze osobistym i bezpośrednim (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r. sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35).
Powyższe wątpliwości nie zostały również wyjaśnione w piśmie z 1 września 2021 r. stanowiącym odpowiedź skarżącej na zarządzenie Sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 3 listopada 2021 r. wzywające m.in. zarówno do wskazania sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącej, wynikających z przepisów Konstytucji określonych jako wzorzec kontroli, które zdaniem skarżącej zostały naruszone przez oparcie ostatecznego orzeczenia na kwestionowanych w skardze przepisach, jak i do uzasadnienia niezgodności kwestionowanych w skardze przepisów z konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącej, wskazanymi w skardze jako wzorzec kontroli.
Okoliczności te przesądzają, iż skarga w części, w jakiej została wniesiona w związku z wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego z 6 października 2020 r., jako rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, nie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2-3 u.o.t.p.TK.
- 3. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK.
POUCZENIE 24
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.