Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 marca 2021 r. (data nadania) A.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zakwestionował zgodność art. 36 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.: obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej: k.p.k.) „w zakresie, w jakim daje sądowi niższego rzędu swobodną i nieograniczoną dodatkowymi wytycznymi możliwość zwrócenia się do sądu wyższego rzędu o rozważenie możliwości przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu, powodując jednocześnie wydłużenie postępowania”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Jako ostateczne orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżący wskazał postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego w K.). Postanowienie to stanowiło wniosek skierowany w trybie art. 36 k.p.k. do Sądu Okręgowego w Ś. o rozważenie możliwości przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W. z uwagi na to, że większość osób, które należy wezwać na rozprawę, zamieszkuje blisko tego sądu, a z dala od sądu właściwego. Postanowieniem Sądu Okręgowego w Ś. z 14 września 2020 r. (sygn. akt […]) wniosek ten nie został jednak uwzględniony.
2. Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 2 marca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 10 marca 2022 r.) odmówiono nadania skardze dalszego biegu z uwagi na ocenę, że skarga konstytucyjna nie spełnia, określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, wymogu wskazania w jaki sposób, wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji wolność lub prawo skarżącego została, zdaniem skarżącego, naruszona przez wydanie postanowienia Sądu Rejonowego w K. na podstawie kwestionowanego art. 36 k.p.k. W uzasadnieniu wyjaśniono, że skarżący nie wskazał, w jaki sposób oraz z jakich względów upływ dwóch tygodni, zachodzący między wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego w K., a wydaniem postanowienia Sądu Okręgowego w Ś., doprowadził do naruszenia jego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, stanowiącego element konstytucyjnego prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano również, że skarga nie zawiera argumentów, jakoby prawo to naruszone zostało już przez samo wydanie postanowienia Sądu Rejonowego w K.
3. Pismem z 16 marca 2022 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Trybunału, zaskarżając je w całości i domagając się nadania skardze dalszego biegu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 79 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że upływ czasu pomiędzy wydaniem postanowienia o zwróceniu się do sądu wyższego rzędu o rozważenie możliwości przekazania sprawy innemu sądowi w sytuacji, gdy nie było ku temu żadnych przesłanek, nie doprowadził do naruszenia prawa skarżącego do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, podczas gdy „w rzeczywistości doszło do nieuzasadnionego wydłużenia postępowania”. W konsekwencji skarżący sformułował również zarzut naruszenia art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK przez przyjęcie, że skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów formalnych, co uzasadnia odmowę nadania jej dalszego biegu, podczas gdy – jego zdaniem – skarga spełnia wymogi określone w ustawie.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał w składzie trzech sędziów rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK).
Podniesiony w zażaleniu argument odnosił się do tego, że wbrew ocenie Trybunału wyrażonej w zakwestionowanym postanowieniu, zwrócenie się do sądu wyższego rzędu o rozważenie możliwości przekazania sprawy innemu sądowi, nastąpiło mimo braku stosownych przesłanek i doprowadziło w postępowaniu objętym wniesioną skargą, do nieuzasadnionego wydłużenia postępowania. Argument ten nie odnosił się jednak do podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W zaskarżonym postanowieniu Trybunał nie oceniał bowiem czy w sprawie objętej wniesioną skargą, sąd zwrócił się o przekazanie sprawy mimo braku stosownych przesłanek.
Nie oceniał także wpływu tej okoliczności na czas trwania postępowania karnego. Trybunał stwierdził jedynie, że wniesiona skarga nie wskazywała sposobu, w jaki wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji wolność lub prawo skarżącego, została jego zdaniem naruszona, gdyż skarżący nie wyjaśnił wpływu zastosowania kwestionowanego przepisu na jego prawo do rozpatrzenia sprawy karnej bez nieuzasadnionej zwłoki. Trybunał Konstytucyjny, jako sąd prawa, zasadniczo nie ma bowiem de lege fundamentali lata kompetencji do weryfikacji w trybie skargi konstytucyjnej oceny stanu faktycznego i wniosków, jakie w toku jego subsumpcji z danymi przepisami wywiodły orzekające w sprawie sądy lub organy administracji publicznej (zob. wyrok TK z 30 czerwca 2021 r., sygn. SK 37/19, OTK ZU A/2021, poz. 54, a także postanowienia TK z: 28 lutego 2018 r., sygn. SK 45/15, OTK ZU A/2018, poz. 12; 16 października 2018 r., sygn. SK 2/18, OTK ZU A/2018, poz. 57; 9 kwietnia 2019 r., sygn. SK 7/19, OTK ZU A/2019, poz. 15; 17 grudnia 2019 r., sygn. SK 22/19, OTK ZU A/2020, poz. 3; 15 grudnia 2020 r. sygn. SK 80/19, OTK ZU A/2020, poz. 72; 16 grudnia 2020 r., sygn. SK 14/20, OTK ZU A/2021, poz. 3; 26 października 2021 r., sygn. SK 84/20, OTK ZU A/2021, poz. 58).
Skarga konstytucyjna nie wskazywała w jaki sposób upływ dwóch tygodni, zachodzący między wydaniem postanowienia stanowiącego wniosek o zwrócenie się o przekazanie sprawy, a wydaniem postanowienia o nieuwzględnieniu tego wniosku, doprowadził do naruszenia prawa skarżącego do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Nie zawiera również argumentów jakoby prawo to naruszone zostało już przez samo wydanie postanowienia o zwróceniu się o przekazanie sprawy. Nie wyjaśniało tego również pismo skarżącego z 19 listopada 2021 r. w przedmiocie wykonania zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego w sprawie wezwania do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) wskazanie, w jaki sposób – określone w skardze konstytucyjnej – prawo skarżącego zostało naruszone przez kwestionowaną w skardze normę prawną oraz 2) uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
Okoliczności powyższe nie zostały także wyjaśnione w złożonym zażaleniu. W zaskarżonym postanowieniu Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał bowiem, że oceniając przedstawiony w skardze sposób naruszenia, związany jest zarówno zakresem zaskarżenia (art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK), jak i treścią załączonych do skargi konstytucyjnej orzeczeń (art. 53 ust. 2 pkt 1-2 u.o.t.p.TK), a z mocy art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK ciężar uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, spoczywa na skarżącym.
Wniesione zażalenie nie podważyło powyższych ustaleń, a tym samym nie wpłynęło na zasadność odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 2 marca 2022 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.B. w sprawie zgodności:
art. 36 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.) „w zakresie, w jakim daje sądowi niższego rzędu swobodną i nieograniczoną dodatkowymi wytycznymi możliwość zwrócenia się do sądu wyższego rzędu o rozważenie możliwości przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu, powodując jednocześnie wydłużenie postępowania”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 marca 2021 r. (data nadania) A.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego w K.) zwrócono się do Sądu Okręgowego w Ś. o rozważenie możliwości przekazania do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W. sprawy karnej przeciwko skarżącemu na podstawie art. 36 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.: obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 534; dalej: k.p.k.). W skardze konstytucyjnej postanowienie to zostało wskazane jako ostateczne orzeczenie wydane w sprawie objętej wniesioną skargą w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393).
Postanowieniem Sądu Okręgowego w Ś. z 14 września 2020 r. (sygn. akt […]) nie uwzględniono wniosku Sądu Rejonowego w K. 4
Postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w Ż. z 26 stycznia 2021 r. (sygn. akt […]) ustanowiono dla skarżącego i na jego wniosek pełnomocnika z urzędu do sprawy ze skargi konstytucyjnej w związku z wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego w K. Pełnomocnik z urzędu wyznaczony został pismem Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych z 3 lutego 2021 r. (znak: […]), doręczonym pełnomocnikowi 16 lutego 2021 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Ż. z 26 lutego 2021 r. (sygn. akt […]) oddalono wniosek pełnomocnika z 17 lutego 2021 r. (data nadania) o zwolnienie go z obowiązku reprezentowania skarżącego.
2. Pismem z 28 maja 2021 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego wykonał zarządzenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 5 maja 2021 r. wzywające do doręczenia odpisu złożonej skargi konstytucyjnej wraz z załącznikami. Natomiast pismem z 19 listopada 2021 r. (data nadania) odniósł się do zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 4 listopada 2021 r. (doręczonego 16 listopada 2021 r. – data nadania) wzywającego do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) wskazanie, w jaki sposób – określone w skardze konstytucyjnej – prawo skarżącego zostało naruszone przez kwestionowaną w skardze normę prawną; 2) uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
3. Kwestionowanemu w skardze art. 36 k.p.k. „w zakresie, w jakim daje sądowi niższego rzędu swobodną i nieograniczoną dodatkowymi wytycznymi możliwość zwrócenia się do sądu wyższego rzędu o rozważenie możliwości przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu powodując jednocześnie wydłużenie postępowania” skarżący zarzucił, iż stanowiąc podstawę postanowienia Sądu Rejonowego w K., doprowadził do naruszenia jego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie jej braków nie jest możliwe, gdy braki te nie zostały usunięte w terminie albo gdy skarga jest oczywiście bezzasadna. Mając na względzie art. 67 u.o.t.p.TK Trybunał – co do zasady – związany jest zakresem zaskarżenia wskazanym w skardze konstytucyjnej.
Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Z tego względu art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK przewiduje, że skarga konstytucyjna powinna zawierać wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. Skarga konstytucyjna jako środek prawny inicjujący postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym ma zatem charakter abstrakcyjno-konkretny, gdyż jej wniesienie wymaga wykazania: naruszenia prawa podmiotowego i ostatecznego orzeczenia jako środka naruszenia (elementy kontroli konkretnej) oraz niekonstytucyjności podstawy prawnej orzeczenia (element kontroli abstrakcyjnej), a także istnienia związku pomiędzy naruszeniem prawa podmiotowego a pozostałymi przesłankami (zob. wyroki pełnego składu TK z: 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 79; 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz postanowienie pełnego składu TK z 11 czerwca 2008 r., sygn. SK 48/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 93).
Jeśli związek ten nie wynika z treści badanej skargi oraz wydanego w sprawie ostatecznego orzeczenia, skarga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK (zob. postanowienia TK z: 22 maja 2018 r., sygn. Ts 27/17, OTK ZU B/2018, poz. 119; 16 lipca 2018 r., sygn. Ts 212/17, OTK ZU B/2018, poz. 169; 11 września 2018 r., sygn Ts 18/17, OTK ZU B/2019, poz. 150; 21 maja 2019 r., sygn. Ts 51/18, OTK ZU B/2020, poz. 174; 16 października 2019 r., sygn. Ts 232/17, OTK ZU B/2020, poz. 39; 14 listopada 2019 r., sygn. Ts 13/19, OTK ZU B/2020, poz. 63). W przeciwnym razie żądanie kontroli w trybie skargi konstytucyjnej byłoby oderwane od rozstrzygnięcia kształtującego prawa lub obowiązki skarżącego jako konkretnego, zindywidualizowanego podmiotu (zob. wyrok z 3 czerwca 2020 r., sygn. SK 36/19, OTK ZU A/2020, poz. 23). Z tego względu Trybunał Konstytucyjny, oceniając sposób naruszenia wskazany w skardze konstytucyjnej, związany jest zarówno zakresem zaskarżenia (art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK), jak i treścią załączonych do skargi konstytucyjnej orzeczeń (art. 53 ust. 2 pkt 1-2 u.o.t.p.TK).
Z mocy art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK ciężar uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, spoczywa na skarżącym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 22 lipca 2015 r., sygn. SK 20/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 115).
Zgodnie z kwestionowanym art. 36 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej: k.p.k.): „Sąd wyższego rzędu nad sądem właściwym może przekazać sprawę innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli większość osób, które należy wezwać na rozprawę, zamieszkuje blisko tego sądu, a z dala od sądu właściwego”. Uruchomienie właściwości z delegacji następuje więc z inicjatywy sądu miejscowo właściwego, jednak decyzja o przekazaniu sprawy innemu sądowi równorzędnemu należy do sądu wyższego rzędu (zob. B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, Art. 36 Przekazanie sprawy – ekonomia procesowa, [w:] D. Świecki [red.], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021 nr 587748293). W doktrynie wyjaśnia się również, że przekazanie sprawy w trybie art. 36 k.p.k. wprowadza odstępstwo od właściwości miejscowej sądu z uwagi na zmniejszenie społecznych kosztów wymiaru sprawiedliwości oraz względy ekonomiki procesowej (zob. H. Paluszkiewicz, Art. 36 Przekazanie sprawy, [w:] K. Dudka [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, LEX/el 2020 nr 587774649).
Postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego w K.) stanowiło zatem jedynie wniosek o przekazanie sprawy w trybie art. 36 k.p.k., skierowany do Sądu Okręgowego w Ś., który z kolei postanowieniem z 14 września 2020 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego w Ś.) wniosku tego nie uwzględnił. Ostatecznie sprawa nie została więc przekazana innemu sądowi równorzędnemu. Należy również odnotować, że między wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego w K., a wydaniem postanowienia Sądu Okręgowego w Ś. upłynęło nieco ponad dwa tygodnie.
Skarżący nie wskazał w badanej skardze konstytucyjnej, w jaki sposób oraz z jakich względów upływ tego okresu czasu doprowadził do naruszenia jego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, stanowiącego element konstytucyjnego prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga nie zawiera również argumentów, jakoby prawo to naruszone zostało już przez samo wydanie postanowienia Sądu Rejonowego w K. Zarzut naruszenia prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki skarżący uzasadnia okolicznością, iż kwestionowany art. 36 k.p.k. nie zawiera „żadnych przesłanek, którymi winien kierować się Sąd niższego rzędu zwracając się do Sądu wyższego o rozważenie możliwości przekazania sprawy” (s. 2 pisma procesowego). Jednak skarżący nie wyjaśnił wpływu zarzucanego niedostatku legislacyjnego na jego prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Powyższe okoliczności wskazują, iż wniesiona skarga konstytucyjna nie spełnia, określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, wymogu wskazania, w jaki sposób konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego zostały – jego zdaniem – naruszone przez wydanie postanowienia Sądu Rejonowego w K. na podstawie kwestionowanego art. 36 k.p.k.
W tym stanie rzeczy badana skarga konstytucyjna nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, co zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK stanowi podstawę odmowy nadania jej dalszego biegu.
POUCZENIE 14
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.