Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] listopada 2015r. E. K. (skarżący) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o umorzenie odsetek za zwłokę od należności na ubezpieczenie społeczne naliczonych na dzień 16 grudnia 2015 r., należnych za 6/2005, 8/2005-7/2006,10/2006-3/2007, w kwocie 30.730 zł. Wniosek uzasadnił swoją ciężką sytuacją finansową.
Decyzją z dnia [...] lutego 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 121), dalej: "u.s.u.s.", odmówił stronie wszczęcia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Organ wskazał, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest bezprzedmiotowe w odniesieniu do należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika składek, gdyż ww. przepis dotyczy tylko należności za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, a więc dotyczy składek na obowiązkowe ubezpieczenia za osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a nie należności za pracowników.
W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że umorzenie samych tylko odsetek jest możliwe na podstawie art. 28 ust. 4 oraz art. 30 u.s.u.s.
Rozstrzygając sprawę zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2016r.
Uzasadniając rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy swojej decyzji organ stwierdził, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od składek za ubezpieczonych nie będących płatnikiem składek w części finansowanej przez płatnika składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jest bezprzedmiotowe, ponieważ przepis ten ma zastosowanie jedynie do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, a więc dotyczy należności na obowiązkowe ubezpieczenia za osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a nie należności za pracowników. Uzasadniając decyzję o odmowie wszczęcia postępowania organ wskazał na treść art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem Zakładu, iż wskazana przez organ podstawa prawna, tj.: art. 83 ust 1 i art. 28 ust 3a u.s.u.s. wyklucza umorzenie samych odsetek za zwłokę. Przepis ten dotyczy jedynie składek na ubezpieczenie społeczne i nie dotyczy odsetek, ponieważ nie reguluje w żadnym przypadku samych odsetek. Oznacza to jedynie, zdaniem strony, że w przypadku umorzenia należności z tytułu składek, bezprzedmiotowym jest dochodzenie należności z tytułu odsetek. W ocenie skarżącego interpretacja ta jest zgodna z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2005r. (I UK 240/05) oraz z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z lutego 2013r. (I SA/Bd 19/13).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.
Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość - w części dotyczącej umorzenia odsetek za zwłokę za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") jest bezprzedmiotowe, ponieważ przepis ten ma zastosowanie jedynie do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, a więc dotyczy należności na obowiązkowe ubezpieczenia za osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a nie należności za pracowników.
Jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Rozstrzygnięcia tego nie można uznać za prawidłowe. Wskazać należy, że na gruncie art. 16 u.s.u.s., jako podstawową zasadę finansowania składek należy przyjąć:
- 1) finansowanie składek na ubezpieczenia emerytalne w równych częściach z własnych środków przez płatników składek i ubezpieczonych;
- 2) finansowanie składek na ubezpieczenia rentowe w określonej części procentowej z własnych środków przez płatników składek i ubezpieczonych;
- 3) finansowanie składek na ubezpieczenie wypadkowe w całości z własnych środków przez płatników składek;
- 4) finansowanie składek na ubezpieczenie chorobowe w całości z własnych środków przez ubezpieczonych. Taki sposób finansowania dotyczy m.in. pracowników.
Stosownie do art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art.
28. Należy jednak podkreślić, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozróżniają pojęcie "składek" od pojęcia "należności z tytułu składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art. 24 ust. 2 u.s.u.s., jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepisy art. 28 u.s.u.s. przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę.
Art. 30 u.s.u.s. stanowiąc, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, wyłącza stosowanie unormowań obejmujących umarzanie, odraczanie terminu płatności i rozkładanie na raty należności jedynie z tytułu składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Nie można tu w żadnym razie utożsamiać ani zamiennie posługiwać się precyzyjnie wyodrębnionymi pojęciami - składek i należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, bowiem to ostatnie pojęcie ma strukturę wieloczłonową (wyrok NSA z dnia 9 września 2008 r., II GSK 322/08). Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 kwietnia 2006 r., I UK 240/05, każda z określonych w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności może być umorzona w całości lub w części. Dlatego też nie ma przeszkód, aby - jak w tej sprawie - wnioskiem o umorzenie w całości objąć same odsetki z tytułu spóźnionego opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane mogą być tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365).
Z literalnego brzmienia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że ma on zastosowanie do osób ubezpieczonych będących jednocześnie w okresie prowadzonej działalności płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne własne oraz zatrudnionych pracowników w części finansowanej z funduszy pracodawcy. W wyroku z dnia 8 listopada 2007 r., II GSK 244/07 NSA wyraził pogląd, że przepis ten, jeśli chodzi o stronę podmiotową, nie ogranicza się tylko do samego ubezpieczonego. Użyte w przepisie pojęcia "ubezpieczonych będących również płatnikami składek" wyraźnie wskazuje także na płatników jako pracodawców. Oznacza to, że płatnik składek to podmiot z dwóch tytułów: jako pracodawca i jako osoba ubezpieczona zobowiązana do opłacenia składek na własne ubezpieczenie społeczne (por. też wyroku NSA z dnia 13 października 2009 r., II GSK 106/09).
Tym samym Sąd nie podziela stanowiska organu, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jest bezprzedmiotowe, z uwagi na to, że przepis ten ma zastosowanie jedynie do należności na obowiązkowe ubezpieczenia za osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a nie należności za pracowników. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje zastosowanie wobec skarżącego jako osoby ubezpieczonej, w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne własne oraz w zakresie odsetek od należności za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w części finansowanej przez prawodawcę.
W konsekwencji organ dokonał błędnej wykładni art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 3a oraz art. 30 u.s.u.s. Ponowienie rozpatrując sprawę organ rozpatrzy wniosek skarżącego w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
L. Kleczkowski E. Kruppik – Świetlicka U. Wiśniewska