Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 12 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 317/15

Uzasadnienie

Pismem z dnia 15 września 2014 r. skarżący wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując, na ciężką sytuację ekonomiczno-finansową spowodowaną wzrostem zobowiązań oraz wzrostem kosztów utrzymania warsztatu. Skarżący wskazał również na okoliczności związane z zakupem zabudowanej nieruchomości, gdzie obecnie prowadzi działalność gospodarczą, sfinansowanym udzielonym kredytem, a także na okoliczności związane z niemożnością odzyskania nienależnie zapłaconego podatku VAT od tej transakcji oraz związaną z tym koniecznością zaciągnięcia kolejnego kredytu. Podniósł, że zapłata całości zadłużenia pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i spowodowałaby bardzo trudną sytuację.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres 12/2012 r. - 6/2014 r. w kwocie [...] zł; składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 1/2013 r., 4/2013 r. - 6/2014 r. w kwocie [...] zł; odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł; dodatkowej opłaty w kwocie [...] zł; kosztów upomnień w kwocie [...] zł. Organ uznał, że brak jest podstaw do umorzenia należności z powodu braku całkowitej nieściągalności, jak również z powodu szczególnie trudnej sytuacji życiowej.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na spłacenie zadłużenia z tytułu składek. W tym zakresie wskazał na liczne zobowiązania kredytowe, w tym z tytułu zakupu nieruchomości na prowadzenie działalności gospodarczej. Podniósł, że na utrzymaniu jego rodziny znajduje się dwójka małoletnich dzieci. Podał, że rodzina utrzymuje się z dochodu żony w kwocie [...] zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że aktualnie wobec majątku skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zatem nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej: "u.s.u.s.").

Odnosząc się do przesłanek zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") organ wskazał, że z treści oświadczenia majątkowego z dnia 27 sierpnia 2014 r. wynika, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze współmałżonką oraz dwoma synami. Średniomiesięczny dochód z działalności gospodarczej za okres 1-6/2014 r. to [...] zł, dochód żony z tytułu umowy o pracę – ok. [...] zł netto. Oprócz miesięcznych kosztów utrzymania rodziny strona wykazała raty pięciu kredytów na łączną kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Jak wynika z załączonych umów kredytowych, trzy z nich są kredytami na potrzeby działalności gospodarczej, wobec czego wliczone są w koszty tej działalności. Analizując powyższe fakty organ stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę koszty utrzymania wraz z kwotami przeznaczonymi na spłatę kredytów przekraczają wysokość uzyskiwanych dochodów.

Istotne w sprawie jest to, że pomimo problemów finansowych skarżący zaciągnął w 2014 r. kolejny kredyt, w ramach którego mógł spłacić swoje zobowiązanie wobec ZUS. Tego jednak nie zrobił mimo, iż musiał być świadom jakie osiąga dochody i że każde kolejne zobowiązanie może skutkować utratą zdolności do regulowania poprzednich.

W tym zakresie organ podkreślił, że strona aktualnie żąda umorzenia długu, który posiada wobec ZUS, a jednocześnie spłaca należności wobec innych wierzycieli - instytucji finansowych, w których zaciągnął kredyty. Stara się tym samym wywiązać ze swoich zobowiązań wobec banków, traktując je w ten sposób jako wierzycieli uprzywilejowanych, wobec których dług należy spłacać w pierwszej kolejności. Organ podniósł, że trudno jest zaakceptować stan, w którym od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany oczekuje rezygnacji z należności, gdy jednocześnie skutecznie podejmuje starania mające na celu zaspokojenie innych wierzycieli i wykazuje się większą dyscypliną finansową wobec nich niż w stosunku do ZUS. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie jest również to, że w trakcie postępowania skarżący nie wskazał źródła z jakiego, w sytuacji gdy stałe wydatki przekraczają uzyskiwane dochody, pokrywa i będzie pokrywać koszty związane ze spłatą kredytów oraz z bieżącymi wydatkami np. na zakup żywności, ubrania, środków higieny i czystości, oprócz oczekiwanego zwrotu podatku VAT, który znacząco wpłynie na jego kondycję finansową i pozwoli na spłatę zobowiązań wobec ZUS.

Ponadto organ wskazał, że zobowiązany nie uskarża się na problemy zdrowotne, tak więc jego stan zdrowia nie ogranicza możliwości pozyskiwania dochodów.

W tych okolicznościach sprawy organ stwierdził, że natychmiastowa rezygnacja przez ZUS z należności nie znajduje uzasadnienia.

W świetle powyższego, z uwagi na brak stwierdzonej całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., brak jest podstaw do umorzenia należności. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają również umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości zarzucając jej naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie mimo istnienia przesłanek do jego zastosowania; naruszenie rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie mimo istnienia przesłanek do jego zastosowania; nierozpatrzenie istoty sprawy; zaniechanie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, czy dłużnikowi egzekucyjnemu przysługuje wzajemna wierzytelność od Skarbu Państwa; nierozpatrzenie z urzędu potrzeby zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej wzajemnej wierzytelności; nierozpatrzenie w sposób wnikliwy i wszechstronny sprawy, co skutkowało wadliwą oceną sytuacji faktycznej skarżącego; pominięcie w swojej ocenie ważkich dla sprawy okoliczności i naruszenie obowiązku oceny przez organ administracji publicznej, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w związku z zakupem nieruchomości na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, zobowiązany był zapłacić podatek od towarów i usług w kwocie [...] zł, z którego jak później ustalono, transakcja powinna być zwolniona. Powyższe skutkowało koniecznością zaciągnięcia licznych zobowiązań kredytowych zarówno na zapłatę wskazanego podatku, jak i przeprowadzenie koniecznych remontów nieruchomości. Skarżący podniósł, że jego dochody są niskie, a prowadzona działalność gospodarcza w niektórych miesiącach przynosi straty. Wskazał, ze miesięczne wydatki sumują się kwotą [...] zł, na którą składają się m.in. raty kredytowe, wynagrodzenie pracowników, czynsz, koszty utrzymania gospodarstwa domowego oraz opłaty na media. W zakresie dochodów skarżący podał miesięczne wynagrodzenie żony w kwocie [...] zł netto. Podniósł, że na utrzymaniu rodziny znajduje się dwójka małoletnich dzieci.

Ponadto, wskazał, że jego stan zdrowia ogranicza mu możliwość pracy zarobkowej, albowiem w związku z problemami z sercem, przepukliną pachwinową, nie może dźwigać ciężkich przedmiotów. W ocenie skarżącego, w przedmiotowej sprawie możliwe jest zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 17 kwietnia 2015 r. skarżący ustosunkował się do udzielonej przez organ odpowiedzi na skargę, podtrzymując argumentację podniesioną w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c/ p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiotem sporu jest kwestia odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty oraz kosztów upomnienia.

Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS zawarte są w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Uzupełniająco trzeba również wskazać, że zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Podstawowym przepisem mającym zastosowanie w sprawie, jest powołany uprzednio art. 28 u.s.u.s. umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek (ust. 1), w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a.

Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. »uznania administracyjnego«, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

Organy analizując stan faktyczny prawidłowo uznały, że żadna z powyższych przesłanek nie zaistniała w tej sprawie. W szczególności, skarżący prowadzi działalność gospodarczą, nadto wobec jego majątku prowadzona jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w Bydgoszczy skuteczna egzekucja, w ramach której, w dniach 24 lutego 2014 r. i 14 marca 2014 r. dokonano wpłat na łączną kwotę [...] zł, a zatem przy jednoczesnym niewystąpieniu pozostałych przesłanek zawartych w powołanym przepisie, nie zaistniała ustawowa przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek ZUS.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Katalog przesłanek zawarty w tym przepisie ma charakter otwarty, a zwrot w szczególności oznacza, że w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie stany faktyczne, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. sytuacje, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z przepisu wynika również, że ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną obciąża zobowiązanego (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2008 r., II GSK 321/07). Wobec tego to wnioskodawca winien wykazać się w ramach postępowania inicjatywa dowodową, podejmować działania i przedstawiać dowody dla wykazania swojej rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej oraz rodzinnej.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach tej sprawy, nie ma podstaw do zakwestionowania ustaleń organu odnośnie oceny wniosku o umorzenie w kontekście § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia. Także i w oparciu o tą regulację, zaistnienie którejkolwiek z przesłanek w niej określonych, stwarza możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności. Jednakże w tej sprawie, w kontekście tego przepisu, organ nie orzekał na podstawie uznania administracyjnego, lecz ustalił, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia, wymienionych w § 3 rozporządzenia.

Mając na uwadze powyższą regulację prawną należy podać, że nie zostało wykazane, aby miała miejsce klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie, która spowodowałaby poniesienie strat materialnych przez skarżącą (pkt 2).

Odnośnie przesłanki wystąpienia przewlekłej choroby osoby, która ubiega się o umorzenie zaległości (pkt 3) należy zauważyć, że ta przesłanka musi wiązać się z takim stanem chorobowym, który pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący zarówno we wniosku o umorzenie należności jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wskazał ani nie udokumentował istnienia jakichkolwiek okoliczności związanych z występowaniem przewlekłej choroby swojej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które pozbawiałyby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Co istotne, skarżący na etapie prowadzonego postępowania był informowany (pismo z 19 grudnia 2014 r. – k. 16 i 24 września 2014 r. – k. 4) o prawie do czynnego uczestnictwa w toczącym się postępowaniu wyjaśniającym, w tym także złożenia dokumentów mogących mieć wpływ na rozpatrzenie wniosku, również potwierdzających stan zdrowia wnioskodawcy.

Dopiero na etapie skargi skarżący wskazał, że stan zdrowia ogranicza mu możliwość wykonywania w pełni pracy zarobkowej, ponieważ ma problemy z sercem (niedomykalność zastawki) oraz przepuklinę pachwinową, kwalifikującą się od dłuższego czasu do usunięcia operacyjnego. Skarżący nie może dźwigać ciężkich przedmiotów, szybko się męczy, często musi odpoczywać, co znacznie wydłuża czas wykonywanej pracy oraz wpływa na wydajność. Skarżący nie korzysta z porad lekarskich ponieważ z powodu nieopłaconych składek ZUS nie ma możliwości uzyskania bezpłatnej porady lekarskiej, a na prywatne wizyty u lekarzy nie ma pieniędzy.

Sąd nie kwestionując dolegliwości związanych ze stanem zdrowia skarżącego stwierdza, że w toku prowadzonego przez organy postępowania nie wskazano na występowanie tych okoliczności, uniemożliwiając tym samym organom ich ocenę, w kontekście analizowanej przesłanki. Skarżący nie wykazał również w toku postępowania, aby dolegliwości te pozbawiały go możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności.

Zdaniem Sądu, organ dokonał również właściwej i możliwej w okolicznościach tej sprawy oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego, w kontekście przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W tym zakresie organ trafnie przyjął, że konfrontacja uzyskiwanych miesięcznie dochodów z ponoszonymi wydatkami pozwala na ocenę, że przedstawione przez skarżącego miesięczne koszty utrzymania wraz z kwotami przeznaczonymi na spłatę kredytów, przekraczają wysokość podanych dochodów.

Z dokonanych przez organ i nie kwestionowanych przez skarżącego ustaleń faktycznych wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwoma nieletnimi synami. Z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący w 2012 r. odnotował stratę w wysokości [...] zł, w 2013 r. osiągnął zysk w wysokości [...] zł, a w pierwszym półroczu 2014 r. uzyskał dochód w kwocie [...] zł.

Żona osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości ok. [...] zł netto miesięcznie. Skarżący posiada samochód osobowy marki [...] rok prod. 2000, jest również współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2. Posiada także w użytkowaniu wieczystym tereny zabudowane o pow. [...] ha oraz warsztat o pow. [...] m2.

Wskazane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł, czynsz odprowadzany do Spółdzielni Mieszkaniowej [...] zł, energia elektryczna [...] zł inne wydatki [...] zł, rata podatku od nieruchomości [...] zł. Skarżący wykazuje również stałe miesięczne wydatki w kwocie ok. [...]zł, związane ze spłatą pięciu kredytów, z tego trzy na potrzeby działalności gospodarczej.

Rację ma organ twierdząc, że istotne dla podjętego rozstrzygnięcia było to, że skarżący nie wskazał źródła z jakiego pokrywał i pokrywa koszty związane z utrzymaniem siebie i rodziny oraz spłatą kredytów, w sytuacji gdy stałe wydatki przekraczają uzyskiwane dochody.

Nie ulega wątpliwości, że wykazując dochody niższe od stałych, miesięcznych wydatków (z wyłączeniem spłaty kredytów przeznaczonych na działalność gospodarczą), skarżący nie wykazał staranności wymaganej dla wykazania istnienia przesłanek warunkujących możliwość umorzenia należności, w tym wskazania, że nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, w tym pozbawiłoby ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada co prawda na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nie można jednak tej zasady, w sprawach o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rozumieć w ten sposób, że organ powinien sam z urzędu ustalać wszelkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a aktywność zainteresowanego może ograniczyć się do złożenia wniosku i oświadczenia o stanie majątkowym.

W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy.

W niniejszej sprawie, mimo informacji i wezwań ze strony organu, skarżący nie wykazał w sposób staranny i wyczerpujący okoliczności przemawiających za udzieleniem mu ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Nie stanowi takiej przesłanki szeroko eksponowana w skardze i piśmie procesowym, a także w złożonych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy kwestia dotycząca zapłaty podatku od towarów i usług, związanego z nabyciem prawa użytkowania wieczystego działki wraz z budynkiem stanowiącym odrębny od gruntu przedmiot własności oraz nieskuteczne dotychczas działania skarżącego a także zbywców, związane z próbą jego odzyskania, jako niezasadnie uiszczonego. Na istnienie przesłanki ważnego interesu podatnika, a tym bardziej interesu publicznego nie wskazują również podnoszone okoliczności związane z koniecznością zaciągnięcia kredytów na zakup w/w prawa użytkowania wieczystego, a także kolejnych kredytów (w tym uzyskanego w 2014 r. przeznaczonego na pokrycie kredytu w rachunku bieżącym) związanych z remontem nieruchomości wykorzystywanej do działalności gospodarczej jak również koniecznością pokrycia związanych z tą działalnością bieżących wydatków.

Odrębną i nie mającą wpływu na ocenę tej sprawy, jest również podnoszona przez skarżącego hipotetyczna kwestia ewentualnych i przyszłych roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa za poniesione szkody i straty materialne. Kwestia badania od strony formalnej, czy skarżącemu przysługuje roszczenie o charakterze zwrotnym lub odszkodowawczym wobec Skarbu Państwa, a także możliwość zawieszenia egzekucji do czasu zakończenia spraw z tym związanych, pozostaje poza sferą postepowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

W pierwszej bowiem kolejności, obowiązkiem skarżącego było wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności ZUS, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wobec tego skarżący powinien wykazać w sposób wiarygodny nie tylko ponoszone wydatki, ale również źródła dochodów, z których są one pokrywane. Przedstawienie rzetelnej sytuacji majątkowej jest bowiem podstawowym kryterium, umożliwiającym organowi ocenę analizowanej przesłanki, warunkującej możliwość umorzenia należnych składek. W tej sprawie, wiarygodnej i rzetelnej informacji o pełnych źródłach finansowania wydatków zabrakło.

W tym kontekście rację ma również organ, że skarżący priorytetowo traktuje zobowiązania wobec instytucji finansowych, w których zaciągnął kredyty podejmując starania o ich zaspokojenie, a jednocześnie oczekuje umorzenia należności publicznoprawnych, z których wypłacane są świadczenia dla uprawnionej szerokiej grupy społecznej np. w postaci zasiłku chorobowego, świadczeń emerytalno -rentowych, natomiast ze składek na ubezpieczenie zdrowotne finansowane są świadczenia opieki zdrowotnej.

Wobec tego, umorzenie tych należności powinno stanowić wyjątek, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy jeżeli przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy, w oparciu o wiarygodne i wyczerpujące informacje o stanie majątkowym zobowiązanego.

Nie jest przy tym zasadne stwierdzenie skarżącego zawarte w skardze, że nie uzasadniał wniosku w sposób jaki przyjął to organ w wydanej decyzji tj. że w obecnej sytuacji finansowej spłaty wszystkich zobowiązań powodują, że nie stać go na uregulowanie zadłużenia z tytułu zaległych składek (str. 6 skargi).

Do takiej konkluzji uprawniały bowiem stwierdzenia skarżącego zawarte zarówno we wniosku o umorzenie zaległości oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy, że zapłata całości zadłużenia pozbawiłaby skarżącego i jego rodzinę środków finansowych pozwalających na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, a co za tym idzie spowodowałaby ubóstwo zagrażające dalszej egzystencji, wynikające z niezapewnienia minimum socjalnego oraz bardzo trudną sytuację (k. 1-3 i 13-15 akt administracyjnych).

Nadto jak uprzednio Sąd wskazał, to nie eksponowanie okoliczności związanych z nabyciem użytkowania wieczystego oraz niemożnością odzyskania VAT i związaną z tymi faktami koniecznością zaciągnięcia kredytów i ich spłatą, ale przede wszystkim wykazanie przez skarżącego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności ZUS, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, mogłoby stanowić podstawę umorzenia zaległych składek.

Tymczasem w tej sprawie skarżący przedstawił dane, w oparciu o które w postępowaniu ustalono, że poziom ponoszonych wydatków znacznie przekracza wykazane dochody, uniemożliwiając tym samym organowi ocenę rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego, w tym ocenę, czy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Struktura dochodów i wydatków wskazuje bowiem, że wykazane parametry, w szczególności dotyczące dochodów, w rzeczywistości odbiegają od faktycznie osiąganych przez skarżącego.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo w oparciu o ustalony stan faktyczny wykazał brak przesłanek umorzenia składek. Decyzja organu, wpisuje się w konieczność dbania o interes płatników składek, a także dbałość o stabilność zarządzanymi funduszami. Z perspektywy osób ubezpieczonych, brak wpłat na gromadzony fundusz ubezpieczeń społecznych narusza ich stabilność, a w konsekwencji brak dbałości o zapewnienie ich regularnych wpływów, może prowadzić do destabilizacji systemu emerytalno-rentowego, szczególnie w sytuacji złego stanu finansów publicznych. Ustawowym zadaniem ZUS jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur oraz zapewnienie prawidłowego funkcjonowania opieki zdrowotnej. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 2a ust. 1 i ust. 2 wyraża zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, w tym także jak chodzi o obowiązek opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Umorzenie składek powoduje, że w rzeczywistości pokrywają je inni ubezpieczeni.

Nadto, nie można wykluczyć, że skarżący odzyska, zapłaconą w cenie nabycia prawa użytkowania wieczystego działki wraz z stanowiącym odrębny od gruntu przedmiot własności budynkiem równowartość podatku VAT wynoszącą [...] zł, z uwagi na prawomocny, pomyślny dla zbywców wyrok NSA, który umożliwi im dokonanie korekty błędnie wystawionej faktury VAT, a tym samym także zwrot zapłaconego podatku. Z uzyskanego ewentualnie zwrotu tej kwoty, skarżący zamierzał w całości spłacić zaległości wobec ZUS. Na te okoliczności wskazał skarżący w piśmie z dnia 28 października 2014 r. (k. 7-9 akt administracyjnych).

W świetle powyższego Sąd stwierdza, że skarżący ubiegając się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu pomocy, a tym samym nie może oczekiwać udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności publicznych. Umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i przewidziane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które nie zostały przez skarżącego skutecznie wykazane.

Z tych względów, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. skargę oddalił.

L. Kleczkowski T. Liwacz J. Szulc