Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2012 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał zasadności swojego wniosku.
W złożonym sprzeciwie wskazano, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego wskazuje, że nie jest on w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podano, że jedynym źródłem dochodu skarżącego jest dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazano ponadto, że skarżący zamieszkuje z bratem i matką, która otrzymuje emeryturę. Matka posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Ponadto spłaca ona kredyt w kwocie [...] zł. Koszty bieżącego utrzymania skarżącego oraz jego rodziny, opłaty, koszty wyżywienia, leków pochłaniają całość dochodów strony i jego rodziny, co przy braku innych źródeł dochodu nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada również żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych.
Rozpatrując złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd wezwał pełnomocnika wnioskodawcy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) do uzupełnienia złożonego wniosku.
Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie ustosunkował się do wezwania Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Pismem z dnia 10 lutego 2012 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 stycznia 2012 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc.
W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, pomimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych.
Na podstawie art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
W złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano na trudną sytuację finansową skarżącego. Podano, że jedynym źródłem dochodu skarżącego jest dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazano ponadto, że skarżący zamieszkuje z bratem i matką, która otrzymuje emeryturę. Ponadto spłaca ona kredyt w kwocie [...] zł. Matka posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Koszty bieżącego utrzymania skarżącego oraz jego rodziny, opłaty, koszty wyżywienia, leków pochłaniają całość dochodów strony i jego rodziny, co przy braku innych źródeł dochodu nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada również żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych.
Sąd uznając powyższe informacje za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, wezwał stronę w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, emerytury, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat; udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania; oświadczenia o posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę), dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia. Wezwanie doręczono dnia 11 kwietnia 2012 r.
Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Tymczasem w niniejszej sprawie, pomimo wezwania do złożenia konkretnie określonych dokumentów, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie przedstawił ich. Tym samym podważył wiarygodność prezentowanej argumentacji. Zarówno w zakreślonym terminie, jak i do dnia dzisiejszego strona skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów.
Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wykładnia określenia "gdy osoba ta wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Strona tymczasem nie przedstawiła rzetelnych informacji o stanie majątkowym i osiąganych dochodach.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że w oparciu o dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentach źródłowych, nie jest możliwa ocena jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko wobec osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił.
W tym miejscu należy podkreślić, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w związku z czym Sąd na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.