Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 22 września 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 711/10

Uzasadnienie

Skarżąca w dniu [...] złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wynikających z decyzji stwierdzającej jej odpowiedzialność jako spadkobiercy po zmarłym ojcu – Z.D..

W piśmie z dnia [...]wniosek swój uzasadniła trudną sytuacją finansową. Podniosła, iż jest osobą bezrobotną, pozostającą wraz z dzieckiem na utrzymaniu męża, który pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...]zł. brutto plus zasiłek rodzinny na dziecko w wysokości [...] zł.

Organ I instancji w decyzji odmawiającej umorzenia należności powołał się na brak stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności z uwagi na możliwość wdrożenia egzekucji za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, bądź skierowania jej wobec pozostałych współodpowiedzialnych spadkobierców. Ponadto uznano, iż w sprawie nie zaistniała sytuacja, w której wnioskodawczyni nie byłaby w stanie spłacić zadłużenia w dłuższym okresie czasu, w formie chociażby układu ratalnego.

Wskazano, iż organ przeprowadził postępowanie mające na celu ustalenie sytuacji majątkowej i życiowej strony. W jego wyniku stwierdzono, iż wnioskodawczyni jest bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada udziałów w firmach i przedsiębiorstwach, wierzytelności i ruchomości. Wnioskodawczyni posiadała natomiast rachunek bankowy w banku [...] oraz we wspólności ustawowej z mężem działkę o pow. [...] ar położoną w miejscowości C.B. [...]; dom jednorodzinny usytuowany w miejscowości C.B.[...] wraz z całym wyposażeniem stanowił własność męża. Ponoszone koszty związane z bieżącym utrzymaniem to: prąd – [...] zł., gaz – [...][ zł., woda – [..] zł., telefon komórkowy – [...] zł. Na utrzymaniu strony pozostawała [..]- letnia córka W. Mąż A. pobierał zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł. brutto przyznany na okres do 12/2009r. - decyzją Starosty T. Otrzymywał on również (do 31.08.2009r.) na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] zasiłek rodzinny na dziecko w wysokości [...] zł. - brak informacji o decyzji, która przyznawałaby świadczenie na dalszy okres.

Strona wraz z mężem miała zobowiązanie z tytułu podatków od darowizn na kwotę [...] zł. (kwota pozostała do zapłaty po umorzeniu kwoty [...] na mocy decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...]).

Wskazano, iż w stosunku do zaległości figurujących na koncie nie jest obecnie prowadzona egzekucja.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności. Wskazała, że jako spadkobiercy ustawowi nie odrzucili spadku po zmarłym ojcu i mężu, ponieważ uznali, iż skoro nie ma majątku to nie ma się czego zrzekać. Jednak po śmierci ojca okazało się, że odziedziczyli jego długi, gdyż ojciec bez zgody żony zaciągnął kredyty w czterech bankach, które wystąpiły do rodziny o zwrot pieniędzy. Skarżąca wskazała, ze ojciec była nałogowym alkoholikiem i osobą nieodpowiedzialną. Założył działalność gospodarczą pod namową kolegi i bez zgody żony. Działalność firmy polegała jedynie na wystawianiu rachunków. Nie regulował płatności, nie odprowadzał składek na rzecz ZUS – u.

Zdaniem strony to pracownicy ZUS – u odpowiadają za niewyegzekwowanie zadłużenia wskutek zaniechania działań względem dłużnika, który co podkreśliła w dacie powstania zadłużenia posiadał dwa źródła dochodu tj. rentę i wynagrodzenie z firmy [...] Dlatego w opinii strony, niezrozumiałą jest dla niej obecna sytuacja, w której po upływie wielu lat od śmierci ojca organ występuje z roszczeniem do spadkobierców.

Podniosła, że jej sytuacja finansowa jest nadal bardzo trudna, gdyż pomimo młodego wieku, oboje z mężem nie otrzymali dotąd żadnej propozycji pracy. Przyczyną w opinii strony być może jest to, że nie mają doświadczenia i mieszkają na wsi. Podkreśliła, iż nie mają wystarczających środków do życia nawet dla dziecka.

Skarżąca wskazała, że z treści przepisów prawnych, zawartych w uzasadnieniu decyzji wywiodła, iż sytuacja finansowa, w jakiej się obecnie znajduje kwalifikuje ją do umorzenia wnioskowanych należności.

Decyzją z dnia [...] Zakład utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wraz z argumentacją w niej zawartą.

W wyniku złożonej od powyższej decyzji skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 10 lutego 2010r. sygn. akt I SA/Bd 973/09 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na niekonsekwencję organu polegającą na tym, że organ przyznaje, że sytuacja strony jest trudna na, tyle, że jednorazowa spłata spowodowałaby ciężki skutki dla strony, bo pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ale jednocześnie organ odchodzi od uznania administracyjnego stwierdzając, iż nie można wykluczyć, że w przyszłości strona ureguluje zawierając stosowny układ ratalny. Zdaniem Sądu organ winien w sposób jednoznaczny rozważyć sytuację strony pod względem wymienionych powyżej przesłanek i stwierdzić czy one zachodzą czy też nie zachodzą.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania organ wydał decyzję z [...] którą utrzymał w mocy decyzję z dnia[...] W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie ponownego postępowania ustalono, iż obecnie wnioskodawczyni nie pozyskuje żadnych dochodów, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jej mąż w marcu br. podjął pracę na umowę-zlecenie na okres 22 marca 2010r.- 31 maja 2010r. w [...] s.c,. otrzymując wynagrodzenie w wysokości 300,00 zł. brutto. Z uwagi na brak innych informacji na temat aktualnej sytuacji finansowej organ przyjął, iż dotychczas poczynione ustalenia są obowiązujące.

W dalszej części uzasadnienia organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585). Wskazano jednocześnie, że na podstawie art. 28 ust. 3a wymienionej ustawy w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazano, że do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi generalna przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, między innymi z uwagi na możliwość wdrożenia egzekucji prowadzonej za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, istnienie majątku o znacznej wartości (nieruchomość gruntowa), a także podjęcia próby wyegzekwowania długu od dwójki pozostałych współodpowiedzialnych osób. Zatem nie znajduje tu zastosowania zarówno art. 28 ust. 3 pkt 5, jak i pkt 6 - bowiem na obecnym etapie nie można też przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wysokość nieopłaconych składek znacznie też przekracza kwoty kosztów upomnienia tego postępowania (brak konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a).

W ocenie organu przedstawiona przez stronę sytuacja materialna, w jakiej się obecnie znajduje z pewnością uniemożliwia jej jednorazową spłatę zadłużenia, a w obecnej sytuacji nawet w systemie ratalnym, ponieważ pociągnęłoby to dla niej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, a zwłaszcza pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). W tym kontekście wskazano, iż trzyosobowa rodzina utrzymuje się z dochodu w łącznej kwocie około 300 zł., jednakże z przyczyn przywołanych powyżej (możliwość dochodzenia długu w systemie ratalnym, istnienie majątku o znaczniejszej wartości rynkowej), korzystając z uznania administracyjnego organ zdecydował o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W dalszej części organ przywołując przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ustawy Ordynacja podatkowa oraz Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności osób trzecich oraz odpowiedzialności solidarnej stwierdził, iż w sytuacji, gdy odpowiedzialność solidarna dłużników powstała w oparciu o przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, to dla określenia skutków umorzenia należności należy przyjąć zapisy art. 59 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którymi, umorzenie należności skutkuje wygaśnięciem zobowiązania. Oznacza to, że brak jest podstaw do dalszego dochodzenia przedmiotowych należności od pozostałych dłużników solidarnych.

Odnosząc się do podniesionej przez stronę kwestii odpowiedzialności za powstały dług organ wskazał, iż zgodnie z art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych to płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Natomiast Zakład ma prawo dochodzenia tych należności w drodze przymusu przez okres 10 lat, licząc od dnia, ·w którym stały się wymagalne, z uwzględnieniem sytuacji, o których mowa w art. 24 ust. 5-5d ustawy. W tym stanie rzeczy mimo niewątpliwie bardzo trudnej sytuacji finansowej strony, kierując się możliwością wyegzekwowania zadłużenia od dwóch pozostałych współodpowiedzialnych osób odmówiono umorzenia zaległości.

W skardze do Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy, poprzez umorzenie skarżącej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne po zmarłym ojcu Z.D.. Skarżąca nie rozumie rozstrzygnięcia, w którym z jednej strony organ stwierdza, że jej sytuacja materialna uniemożliwia jednorazową spłatę zadłużenia oraz spłatę w systemie ratalnym drugiej strony, korzystając z uznania administracyjnego odmawia się jej umorzenia należności z tytułu składek.

Strona podniosła, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy już raz uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i nakazał organowi ponowne zbadanie sprawy pod kątem, czy zapłata zadłużenia w ratach pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Niezrozumiałe jest dla strony, że pomimo stwierdzenia, że jej rodzina utrzymuje z kwoty 300 zł to z tej kwoty ma jeszcze spłacać zadłużenie, ale nie wskazano, w jakiej kwocie, chociaż Sąd nakazał, aby w przybliżeniu określić tą kwotę i dopiero wówczas ocenić czy stronę będzie stać na płacenie rat.

Ponadto strona wskazała, że ojciec posiadał zaległości w podatku VAT, które zostały umorzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. W kontekście powyższego zadała pytanie, jak więc jest to możliwe, aby w państwie prawa, jakim jest Polska dla jednej państwowej instytucji ta sama sytuacja materialna kwalifikuje sytuację do umorzenia zaległości a dla drugiej nie. Jednocześnie skarżąca podniosła, iż ojciec otrzymywał rentę inwalidzką oraz wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w [...] w T, gdzie był zgłoszony do ubezpieczenia. Strona podniosła, iż, mimo, że ojciec posiadał zaległości, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w T. za jego życia nieskutecznie dążył do tego, aby zaległości były spłacane, dochodząc ich teraz od niej. Podniosła również, że ma na utrzymaniu córkę, która uczęszcza do I klasy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny dokonuje kontroli działań i rozstrzygnięć administracji pod kątem ich legalności tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy organy rentowe zasadnie odmówiły spadkobierczyni umorzenia zaległości w łącznej kwocie 2.150,34 zł. powstałej z tytułu niedopełnienia obowiązku przez zmarłego ojca, w zakresie składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W sprawie ma zastosowanie ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. 174 ze zm.) zwana dalej u.s.u.s. Zgodnie z brzmieniem art. 28 ust.2 wskazanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W myśl ust. 3 ww. artykułu 28 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak wynika z powyższego wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

Należy podkreślić, że Ustawodawca przewidział jednak możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo braku tzw. całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach wprowadzając do ustawy przepis art. 28 ust. 3a. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm.).

Ustawodawca postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Nie ulega wątpliwości – zdaniem Sądu – że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Ustalony w toku postępowania stan majątkowy zobowiązanej poprzez własność nieruchomości wskazuje jednoznacznie na możliwość ściągnięcia należności z tytułu składek. Dlatego w tym zakresie nie było możliwości zastosowania instytucji uznania, o której to mowa w art. 28 ust. 2 omawianej ustawy.

Powyższy pogląd odpowiada zapisom wyroku z 10 lutego 2010r., I SA/Bd 973/09. W tym orzeczeniu, Sąd wskazał, że sytuacja faktyczna skarżącej winna być w sposób wnikliwy rozważona w kontekście przesłanek zawartych w rozporządzeniu, w szczególności w oparciu o treść § 3 ust. 1 pkt 1. Z powołanego przepisu wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wyrok ten korzysta z mocy nadanej mu poprzez art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Należy przypomnieć, że przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Z kolei wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny.

Oznacza to, że odstąpienie od wskazań WSA może nastąpić tylko w uzasadnionych przypadkach.

Tymczasem, w kontrolowanej decyzji przyjęto, że obecnie wnioskodawczyni nie pozyskuje żadnych dochodów, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jej mąż w marcu br. podjął pracę na umowę-zlecenie na okres 22 marca 2010r.- 31 maja 2010r. w [...] s.c,. otrzymując wynagrodzenie w wysokości 300,00 zł. brutto. Z uwagi na brak innych informacji na temat aktualnej sytuacji finansowej organ przyjął, iż dotychczas poczynione ustalenia są obowiązujące.

Zatem nie podjęto próby wykazania by okoliczności istotne sprawy zmieniły się w sposób znaczący. Co więcej, samo przytoczenie okoliczności faktycznych, be wskazania, które przyjął jako podstawę orzekania, jest niewystarczające. Najistotniejszym w ocenie WSA jest to, że Skarżąca nadal jest osobą bezrobotną i bez prawa do zasiłku. Przy czym Sąd przyjął te ustalenia za poprawne, gdyż nie kwestionowane przez stronę, miały również oparcie w materiale dowodowym sprawy.

W ocenie organu przedstawiona przez stronę sytuacja materialna, w jakiej się obecnie znajduje z pewnością uniemożliwia jej jednorazową spłatę zadłużenia, a w obecnej sytuacji nawet w systemie ratalnym, ponieważ pociągnęłoby to dla niej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, a zwłaszcza pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). W tym kontekście wskazano, iż trzyosobowa rodzina utrzymuje się z dochodu w łącznej kwocie około 300 zł., jednakże z przyczyn przywołanych powyżej (możliwość dochodzenia długu w systemie ratalnym, istnienie majątku o znaczniejszej wartości rynkowej), korzystając z uznania administracyjnego organ zdecydował o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Na początek WSA uznał, że nie wiadomo, jakie czynniki spowodowały zmianę sytuacji skarżącej od czasu wydania decyzji ocenionej przez Sąd [...] na tyle by uznać za poprawną tak diametralnie różną ocenę organu. Pierwotnie dopuszczał on możliwość spłaty rat, tym razem zaprzeczył tej możliwości i, jak ujął, "korzystając z uznania", odmówił umorzenia. Jako uzasadnienie podał istnienie majątku oraz możliwość dochodzenia długu w systemie ratalnym.

Tak skonstruowana decyzja nie może ostać się w obrocie prawnym.

Przede wszystkim organ naruszył zasadę działania w zaufaniu (art. 8 kpa) oraz przekonywania (art. 11 kpa). Podstawowym celem zasady wyrażonej w art. 11 kpa, jest wyjaśnienie stronom przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy. Obowiązki organu wynikające z tej zasady istnieją również w odniesieniu do decyzji uznaniowych. Omawianą zasadę narusza organ w szczególności wówczas, gdy "w ogóle nie ustosunkowuje się do twierdzeń, które strona uważa za istotne dla sposobu załatwienia sprawy. U strony może bowiem pojawić się przeświadczenie o tym, że organ lekceważy jej twierdzenia, załatwia sprawy bez uwzględnienia całokształtu ich okoliczności, jest stronniczy i niesprawiedliwy" (wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1984 r., II SA 724/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 67). (por. Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, komentarz do art. 11 kpa, LEX/el. 2010).

W świetle przytoczonych przepisów prawa, za niedopuszczalną należy uznać decyzję, w której lekceważy się twierdzenia strony, jakie zostały uprzednio ocenione przez sąd administracyjny jako znaczące dla rozstrzygnięcia.

Jednak organ, w zbliżonym stanie faktycznym, dokonał całkowicie różnej jego oceny nie uzasadniając tego w żaden sposób. Dodatkowo uzasadnienie badanej decyzji jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż oceniając z jednej strony, że spłata rat jest niemożliwa, organ dopuszcza dochodzenie długu w systemie ratalnym czyniąc je powodem odmowy umorzenia na płaszczyźnie uznania administracyjnego. Rację ma skarżąca, że z decyzji nie wynika, dlaczego uznając jej sytuację za trudną, mimo to, organ odmawia przyznania ulgi. Zabrakło koniecznego wyjaśnienia, na czym polega uznanie administracyjne i kiedy może nastąpić. Budowa zastosowanej normy jest złożona, a na organie ciąży obowiązek wytłumaczenia jej w sposób zrozumiały dla strony.

W ocenie Sądu, konstrukcja uzasadnienia decyzji nie odpowiada potrzebom prawa (art. 107 w zw. ze 140 kpa), co mogło mieć istotny wpływ na wynik, gdyż decyzja nie tłumaczy stanowiska organu. Dlatego też, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a., decyzję uchylono.

Zatem organ ponownie rozpozna wniosek skarżącej w sprawie żądanej ulgi i w oparciu o aktualną na moment orzekania, sytuację wnioskodawcy wyraźnie wskaże czy występują przesłanki, o jakich mowa w powołanych przepisach. W przypadku stwierdzenia ich wystąpienia dokona wyboru pomiędzy decyzją pozytywną i negatywną. Jeśli odmówi ulgi, wskaże, co spowodowało to, że ostatecznie podjął taką decyzję. Swe rozstrzygnięcie oprze o wyroki sądu administracyjnego, które zapadły w sprawie, stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji.