Uzasadnienie
Wyrokiem z 12 maja 2026 r. sygn. akt I SA/Gd 134/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę S. Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej jako: "Spółka", "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 19 grudnia 2025 r. w przedmiocie zmiany zgłoszenia celnego.
Pełnomocnik Spółki w dniu 17 lipca 2026 r. złożył skargę kasacyjną w formie dokumentu elektronicznego, przesyłając go bezpośrednio do systemu teleinformatycznego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarga kasacyjna została przekazana przez NSA do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku drogą elektroniczną w dniu 20 lipca 2026 r.
Postanowieniem z 27 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 134/26 odrzucił skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu. W sprawie należało bowiem przyjąć, że skarga kasacyjna została złożona w dniu przekazania jej przez NSA.
Pełnomocnik procesowy Spółki w dniu 13 sierpnia 2026 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podał, że dowiedział się, iż skarga kasacyjna została złożona po terminie, kiedy zostało mu doręczone postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej tj. w dniu 6 sierpnia 2026 r. Jednocześnie z wnioskiem dokonano czynności procesowej, której nie dokonano skutecznie w terminie. W ocenie pełnomocnika, skarga kasacyjna została złożona w ustawowym terminie tj. 17 lipca 2026 r., ale niewłaściwie została skierowana poprzez ePUAP bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjne. Powyższe wynika ze specyfiki konstrukcji ePUAPU, gdzie nie przewidziano odrębnego pisma dla skargi kasacyjnej.
Ponadto sposób zdefiniowania formatu i zasad działania pola wyboru adresata są bardzo do siebie podobne i pozostają w bliskości, co ułatwia kliknięcie nazwy innego podmiotu (Naczelny Sąd Administracyjny został wyróżniony małą czcionką co potęguje sugestię właściwości tego sądu w kontekście skargi kasacyjnej). Po wybraniu podmiotu publicznego w ePUAP w polu wyboru "rodzaj pisma" jest wskazana "skarga" co także nie jest rozwiązaniem jednoznacznym i może generować wybór, który w dobie zaawansowania funkcjonujących systemów informatycznych powinien zostać zwalidowany przez reguły umieszczone w systemie. Po złożeniu skargi kasacyjnej pełnomocnik otrzymał komunikat o poświadczeniu przedłożenia, zamiast o odrzuceniu pisma. Połączenie powyższych okoliczności tj. uregulowania wynikające z przepisów wskazujących, że "przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego" i możliwość łatwego wyboru w ePUAP adresata z listy z podpowiedziami może stanowić pułapkę dla składających pisma.
Pełnomocnik Spółki zauważył także, że skarga kasacyjna została złożona 17 lipca 2026 r. w godzinach przedpołudniowych. Skarga została przekazana przez NSA dopiero 20 lipca 2026 r., co było poza wpływem Spółki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca zachowała siedmiodniowy termin, określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi.
W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że w sytuacji, gdy strona nie jest świadoma uchybienia terminu do usunięcia braków skargi, to termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o jakim mowa, rozpoczyna bieg od daty dowiedzenia się o fakcie uchybienia terminu, co z reguły będzie miało miejsce z chwilą doręczenia stronie odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej (por. postanowienia NSA z 25 stycznia 2012r., sygn. akt: I OZ 44/12; z 15 czerwca 2011r., sygn. akt: I GZ 123/11, z 20 sierpnia 2010r., sygn. akt: II OZ 779/10; wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z uzasadnienia wniosku wynika, że ustanie przyczyny, dla której uchybiono dokonaniu czynności nastąpiło w dniu odebrania przez pełnomocnika Strony postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej tj. w dniu 6 sierpnia 2026 r. Bez wątpienia Spółka dokonała także czynności, której nie dokonała w terminie.
W ocenie Sądu, przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie stanowią uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu.
W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że pełnomocnik Skarżącej uchybił 30-dniowemu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Jak wynika z akt sprawy, odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony Skarżącej w dniu 17 czerwca 2026 r. W dniu 17 lipca 2026 r. pełnomocnik wniósł drogą elektroniczną skargę kasacyjną od ww. wyroku omyłkowo wskazując NSA jako adresata, który przekazał skargę do WSA w Gdańsku w dniu 20 lipca 2026 r., a zatem po upływie 30-dniowego terminu przewidzianego na jej wniesienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Skarżąca ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika procesowego – radcę prawnego - do prowadzenia swojej sprawy.
W sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminowi należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika. Dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. Brak winy w uchybieniu terminu nie zostanie skutecznie wykazany, jeżeli skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien mieć świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych, a wskutek niedbalstwa tego zaniechał. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw (por. postanowienia NSA: z 16 stycznia 2024 r. sygn. akt II GZ 415/23, z 22 lutego 2019 r., sygn. akt I OZ 126/19; z 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I GZ 52/20). Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem między innymi wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu.
Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych.
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik Skarżącej wniosek o przywrócenie terminu argumentował nieprawidłowościami na etapie wnoszenia pism do systemu teleinformatycznego Sądu przez ePUAP oraz funkcjonowania elektronicznego obiegu dokumentów między sądami.
Zdaniem Sądu okoliczności, które zostały powołane we wniosku o przywrócenie terminu nie miały charakteru nadzwyczajnego. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że tylko nadzwyczajne, nagłe, niemożliwe do przewidzenia okoliczności uzasadniają przywrócenie terminu. Zatem tylko zaistnienie takich w niniejszej sprawie mogłoby wskazywać na zasadność uwzględnienia wniosku właśnie z uwagi na ten niemożliwy do przewidzenia, nagły charakter okoliczności, które uniemożliwiły dokonanie czynności procesowych w terminie. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminowi procesowemu, gdy strona nie ponosi winy w tym uchybieniu. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. akt II OZ 167/20; z 10 stycznia 2020 r., sygn. akt I GZ 445/19; postanowienie WSA w Gliwicach z 25 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 204/19).
Należy stwierdzić, że konieczność wniesienia (przez wysłanie, dostarczenie, nadanie itp.) sporządzonej skargi kasacyjnej w ustawowym terminie i trybie oraz pod właściwy adres elektroniczny na platformie ePUAP nie może być w przypadku profesjonalnego pełnomocnika uznana za okoliczność nie do przezwyciężenia czy nie do przewidzenia. Wysłanie skargi kasacyjnej na błędny adres elektronicznej skrzynki podawczej Naczelnego Sądu Adminstracyjnego (na platformie - ePUAP) nie może być również uznane za pułapkę systemową, a w konsekwencji nie zwalnia pełnomocnika z odpowiedzialności za powstałą nieprawidłowość, której skutki –co już wyżej wskazano – obciążają jego mocodawcę.
Nie można zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika profesjonalnego, że błąd we wskazaniu adresu elektronicznego ePUAP ma charakter systemowy i stanowi okoliczność wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Tego rodzaju argumentacja nie może odnieść skutku. W ocenie Sądu, tam gdzie zawinił tzw. czynnik ludzki, nie można mówić o okoliczności obiektywnej (nie mamy tu do czynienia z siłą wyższą czy szczególnie ciężkim przypadkiem losowym).
W świetle powyższego zdarzenie powołane we wniosku, tj. niewłaściwe zaadresowanie skargi kasacyjnej, nie może stanowić kryterium uprawdopodobniającego brak zawinienia. Pełnomocnik Spółki powinien był wykazać się większą starannością przy adresowaniu skargi kasacyjnej i dokładnie sprawdzić, czy prawidłowo wskazał adresata, tym bardziej biorąc pod uwagę okoliczność, że wysyłał ją w ostatnim dniu 30-dniowego terminu przewidzianego na jej złożenie. Fakt wykonywania przez pełnomocnika zawodu radcy prawnego, tym bardziej zobowiązuje go do staranności i dbałości w odniesieniu do świadczonych przez niego usług prawniczych. W opisanej sytuacji, argumenty zawarte we wniosku o przywrócenie terminu prowadzą do uznania, że pełnomocnik uchybił terminowi z własnej winy.
Powyższej oceny nie zmienia fakt, że skarga kasacyjna została wniesiona przez ePUAP. Nie ulega wątpliwości, że od profesjonalnego pełnomocnika należy oczekiwać, że sam będzie miał na uwadze i będzie kontrolował gdzie i jak adresuje pisma procesowe (zarówno w formie papierowej jak i za pośrednictwem ePUAP). To bowiem na zawodowym pełnomocniku ciąży obowiązek takiego zorganizowania swojej działalności, aby przeciwdziałać pomyłkom, które mogą wywołać dotkliwe skutki procesowe dla mocodawcy, a nie liczyć na to, że platforma ePUAP podpowie właściwy Sąd do rozpoznania danej sprawy, przygotuje odrębny formularz pisma procesowego z prawidłowym adresatem i jeszcze poinformuje o ewentualnych błędach.
W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się znajomości przepisów prawa oraz umiejętności ich zastosowania, a błąd pełnomocnika rodzi negatywne skutki procesowe bezpośrednio dla jego mocodawcy (por. postanowienia NSA: z 29 marca 2018 r., sygn. akt I FZ 56/18; z 7 lipca 2020 r., sygn. akt I FZ 125/20).
W związku z powyższym Sąd stwierdza, że nieuwaga i zaniedbanie profesjonalnego pełnomocnika przy adresowaniu skargi kasacyjnej nie może zostać kwalifikowana jako brak winy, będąca przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2004 r., sygn. akt FZ 93/04, H. Knysiak - Molczyk Uchybienie i przywrócenie terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Sądowy 2006/7-8/122). Nie można bowiem skutecznie powoływać się na brak winy w uchybieniu terminu, jeśli nie zaistniały przeszkody uniemożliwiające dokonanie czynności w sposób prawidłowy. W ocenie Sądu, okoliczności podanych przez pełnomocnika nie można zaliczyć do tych, które warunkują przywrócenie terminu. Nie są to bowiem okoliczności obiektywne, lecz uzależnione od Strony (w tym przypadku reprezentowanej przez pełnomocnika profesjonalnego), a więc subiektywne.
Nie może również stanowić samodzielnej podstawy przywrócenia terminu powołanie się na konstytucyjne prawo do sądu, wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo to podlega bowiem realizacji na zasadach określonych w przepisach regulujących postępowanie sądowoadministracyjne, w tym również w zakresie terminów procesowych. Wniesienie skargi kasacyjnej nie jest jedynie czynnością techniczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny przed przesłaniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądu Administracyjnemu dokonuje jej wstępnej oceny, badając między innymi czy spełnione zostały warunki formalne, takie jak właściwy termin. Dlatego też wniesienie środka zaskarżenia do niewłaściwego sądu - co miało miejsce w niniejszej sprawie - powoduje, iż sprawa przekazana zostaje według właściwości, zaś za termin dokonania czynności w postępowaniu przyjmuje się termin, w którym sprawa zostanie przekazana sądowi właściwemu (por. postanowienie NSA z 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OZ 808/10).
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że dla zachowania terminu do złożenia skargi kasacyjnej konieczne jest jej złożenie przed upływem 30-dniowego terminu do właściwego, a nie do jakiegokolwiek sądu. Z tych względów dzień, w którym sąd, do którego omyłkowo je wysłano, nada pismo do sądu właściwego, jest równoznaczny z dniem wniesienia pisma do sądu (por. postanowienie NSA z 16 października 2007 r., sygn. akt I OZ 538/07).
W literaturze akcentuje się również, że rozpoznanie sprawy przez właściwy sąd należy do kluczowych elementów konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu (zob. M. Florczak-Wątor, P. Tuleja [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, s. 169–170). Błędne skierowanie skargi kasacyjnej do sądu niewłaściwego w takim przypadku wywołuje obowiązek przekazania sprawy.
Trudno zaakceptować stanowisko Skarżącej, że do uchybienia terminu doszło z powodu opieszałości w przekazaniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny przekazał skargę kasacyjną następnego dnia roboczego od jej wpływu, a więc w najszybszym możliwym terminie.
Należy zwrócić uwagę, że w przypadku wniesienia skargi wprost do sądu administracyjnego (a nie za pośrednictwem właściwego organu) w art. 53 § 4 p.p.s.a. przewidziano, że w takiej sytuacji skarżący zachowuje termin. Jednakże ustawodawca nie zdecydował się na analogiczne rozwiązanie w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej lub zażalenia wprost do Naczelnego Sadu Administracyjnego (a nie za pośrednictwem właściwego sądu). Odmienne rozumienie przepisów prowadziłoby do uznania, że skargę kasacyjną można nadać na adres jakiegokolwiek wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Poglądu tego nie można podzielić.
W związku z powyższym Sąd nie znalazł argumentu, który pozwoliłby w rozpoznawanej sprawie zastosować art. 86 § 1 p.p.s.a., gdyż nieuwagi lub zaniedbania profesjonalnego pełnomocnika nie można kwalifikować jako braku winy. Podana przyczyna omawianego uchybienia, w ocenie Sądu nie posiada charakteru przeszkody niezależnej od woli i możliwości pełnomocnika Spółki, a także nie może być uznana za świadczącą o jego należytej staranności. Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że kryteria dochowania należytej staranności są surowsze w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron (por. m.in. wyrok NSA z 11 sierpnia 1999 r. sygn. akt I SA/Gd 745/98, postanowienie NSA z 3 grudnia 2009 r. sygn. akt II FZ 422/09, postanowienie NSA z 13 września 2012 r. sygn. akt I FZ 33/12). Osoby takie zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego.
Kryterium należytej staranności jest podwyższone z tej racji, że adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie mógł zostać uwzględniony, wobec czego na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.