Uzasadnienie
Wnioskami złożonymi na formularzach PPF za pośrednictwem poczty oraz poczty elektronicznej w dniu 2 lutego, 3 lutego i 16 lutego 2015 r. (daty stempla pocztowego i prezentaty na piśmie), skarżąca "A" s.c. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wspólnicy spółki cywilnej małżonkowie D. i T. S. podali, że na skutek utraty płynności finansowej wykonywana przez nich w formie spółki cywilnej działalność gospodarcza została zawieszona w 2013 r. (co potwierdziły dane zawarte w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), nie posiadają oni żadnego majątku, na ich utrzymaniu pozostaje małoletni syn, dochody osiąga jedynie T. S., który – jak wynika z danych w CEIDG – prowadził działalność gospodarczą do dnia 16 stycznia 2015 r. (z tym dniem zawiesił jej wykonywanie) i wynosiły one od 3.000 zł do 4.500 zł miesięcznie. Do wniosków dołączono wydruk z Krajowego Rejestru Dłużników – Zestawienie zobowiązań na łączna kwotę 558.245,01 zł oraz sporządzone w języku obcym wezwania z dnia 23 grudnia 2014 r. do zapłaty łącznej kwoty 94.054,52 kr.
Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 3 marca 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", wezwał wspólników do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych małżonków za rok 2014 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każdego z nich za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków związanych z działalnością gospodarczą wykonywana przez wnioskodawcę do 16 stycznia 2015 r., rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków, zaś w przypadku ich likwidacji przedłożenia dokumentów potwierdzających zamknięcie kont; c) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy przed zawieszeniem przez wnioskodawcę działalności gospodarczej pod nazwą T. S. "B" oraz przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 do 16 stycznia 2015 r., a także odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; w przypadku gdy jest on podatnikiem VAT – przedłożenia odpisów deklaracji VAT-7 złożonych za ww. okres; d) oświadczenia wnioskodawczyni, czy została ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (np. decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy); e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawców pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania rodziny (opłat za czynsz najmu domu, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, Internet, itp.); g) dokumentów potwierdzających aktualny stan zadłużenia małżonków wobec podmiotów wskazanych we wniosku. Jednocześnie poinformowano wspólników, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania im prawa pomocy.
Odpowiadając na powyższe wspólnicy nadesłali dodatkowe oświadczenie z dnia 18 marca 2015 r., w którym wyjaśnili, że: za 2014 r. nie złożyli zeznań podatkowych; od 2011 r. rachunki bankowe prowadzone dla potrzeb działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej zostały zajęte przez urząd skarbowy, co było powodem zawieszenia jej wykonywania; w 2015 r. wspólnicy wznowili wykonywanie działalności gospodarczej, jednak wobec nadal istniejącego zajęcia kont, po okresie około półtora miesiąca ponownie zawiesili jej wykonywanie; D. S. nie została zarejestrowana jako osoba bezrobotna; wspólnicy nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych; aktualnie każdy ze wspólników posiada zobowiązania wobec "C" S.A. w łącznej kwocie 14.800 zł.
Ponadto wspólnicy przedłożyli także: pismo z dnia 2 maja 2014 r., będące uzupełnieniem wniosku spółki cywilnej o umorzenie zaległości podatkowej; odpis postanowienia naczelnika urzędu skarbowego z dnia 4 czerwca 2011 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego zajętego w postępowaniu egzekucyjnym; odpis pierwszej strony protokołu z czynności sprawdzających zawierającą numery rachunków bankowych związanych z działalnością spółki cywilnej; odpis deklaracji VAT-7 za styczeń 2015 r. złożonej przez spółkę cywilną; odpisy wezwań z dnia 23 października 2013 r. i 18 grudnia 2014 r. do zapłaty należności wraz z odpisem pisma z dnia 9 października 2014 r. o doręczeniu T.S. odpisu pisma powoda "C"S.A.
Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznanie prawa pomocy.
Od powyższego postanowienia spółka w terminie ustawowym wniosła sprzeciw. W sprzeciwie podniesiono, że wspólnicy przedstawili dowody, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Podkreślono, że T. S. był zmuszony do zwrotu leasingodawcy ciągników siodłowych, co skutkowało tym, że nie był stanie prowadzić działalności gospodarczej i podjął pracę na pełnym etacie w firmie transportowej za wynagrodzeniem 1750 zł brutto miesięcznie.
Do sprzeciwu załączono kopie: umowy o pracę T. S., protokołów zwrotu ciągników siodłowych, deklaracji podatkowej za styczeń 2015 r., składanej dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz deklaracji VAT-7 za styczeń 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt.
W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia kwestia, że skarżąca spółka cywilna stosownie do treści art. 25 § 3 w zw. z art. 32 P.p.s.a. jest stroną postępowania w niniejszej sprawie.
Zgodnie z ww. przepisami zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działalnie lub bezczynność jest przedmiotem skargi.
Z akt administracyjnych wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżoną decyzją odmówił skarżącej spółce umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za III kwartał 2010 r.
Spółka wniosła skargę od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej do tut. Sądu. To oznacza, że spółka cywilna jest stroną postępowania w niniejszej sprawie. Skoro adresatem zaskarżonej decyzji, więc podmiotem określonych w niej praw i obowiązków i zarazem wnoszącym skargę jest spółka cywilna, to ona występuje w tym sporze jako strona. Zatem tylko spółka cywilna może składać wniosek o przyznanie prawa pomocy, który powinien być oceniany w świetle przesłanek wskazanych w jednym z punktów art. 246 § 2 P.p.s.a. (dotyczących poza osobami prawnymi także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej) - por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2007 r. o sygn. akt II FZ 309/07, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.
Do oceny więc wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna zastosowanie będzie miał przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a.
Skarżąca, składając wniosek o prawo pomocy zażądała jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Sąd wyjaśnia, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej istotne jest także, że wspólnicy spółki cywilnej w myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) za zobowiązania spółki są odpowiedzialni solidarnie. W sytuacji zatem gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników.
W ocenie Sądu, skarżąca spółka nie wykazała, że przysługuje jej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.
Należy odnotować, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wspólnicy spółki cywilnej małżonkowie D. i T. S. podali, że na skutek utraty płynności finansowej wykonywana przez nich w formie spółki cywilnej działalność gospodarcza została zawieszona w 2013 r., co potwierdzają dane zawarte w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, nie posiadają oni żadnego majątku, na ich utrzymaniu pozostaje małoletni syn, dochody osiąga jedynie T. S., który – jak wynika z danych w CEIDG – prowadził działalność gospodarczą do dnia 16 stycznia 2015 r. (z tym dniem zawiesił jej wykonywanie) i wynosiły one od 3.000 zł do 4.500 zł miesięcznie. Do wniosków dołączono wydruk z Krajowego Rejestru Dłużników – Zestawienie zobowiązań na łączna kwotę 558.245,01 zł oraz sporządzone w języku obcym wezwania z dnia 23 grudnia 2014 r. do zapłaty łącznej kwoty 94.054,52 kr.
Następnie sformułowano do skarżącej wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Wezwanie referendarza sądowego miało na celu przede wszystkim zobrazowanie aktualnego i rzeczywistego stanu majątkowego wspólników, tworzących spółkę. Podkreślić należy, że w związku z zaprzestaniem w styczniu 2015 r. przez wspólników prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej, nie budziła wątpliwości okoliczność, że spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych.
Odpowiadając na wezwanie wspólnicy nadesłali dodatkowe oświadczenie z dnia 18 marca 2015 r., w którym wyjaśnili, że za 2014 r. nie złożyli zeznań podatkowych. Od 2011 r. rachunki bankowe prowadzone dla potrzeb działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej zostały zajęte przez urząd skarbowy, co było powodem zawieszenia jej wykonywania. W 2015 r. wspólnicy wznowili wykonywanie działalności gospodarczej, jednak wobec nadal istniejącego zajęcia kont, po okresie około półtora miesiąca ponownie zawiesili jej wykonywanie. D. S. nie została zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Wspólnicy nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych. Aktualnie każdy ze wspólników posiada zobowiązania wobec "C" S.A. w łącznej kwocie 14.800 zł. Ponadto wspólnicy przedłożyli: pismo z dnia 2 maja 2014 r., będące uzupełnieniem wniosku spółki cywilnej o umorzenie zaległości podatkowej; odpis postanowienia naczelnika urzędu skarbowego z dnia 4 czerwca 2011 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego zajętego w postępowaniu egzekucyjnym; odpis pierwszej strony protokołu z czynności sprawdzających zawierającą numery rachunków bankowych związanych z działalnością spółki cywilnej; odpis deklaracji VAT-7 za styczeń 2015 r. złożonej przez spółkę cywilną; odpisy wezwań z dnia 23 października 2013 r. i 18 grudnia 2014 r. do zapłaty należności wraz z odpisem pisma z dnia 9 października 2014 r. o doręczeniu T.S. odpisu pisma powoda "C" S.A.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że strona skarżąca nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej.
Podnieść należy, że zobowiązano skarżącą do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych wspólników spółki. Wezwano również do złożenia dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować wysokość miesięcznych dochodów wspólników oraz ponoszonych przez nich kosztów utrzymania. W tym zakresie wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Pomimo złożenia przez wspólników spółki cywilnej dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów w dalszym ciągu dokonanie pełnej oceny ich sytuacji finansowej jest niemożliwe. Wciąż nie jest bowiem znana kwota osiągniętych przez T. S. dochodów z działalności wykonywanej do dnia 16 stycznia 2015 r., wysokość posiadanych przez wspólników (małżonków) środków pieniężnych oraz kwota wydatków, jakie wspólnicy ponoszą w związku z utrzymaniem swoim i małoletniego syna.
Sąd zauważa, że wspólnicy nie wyjaśnili dokładnie, z jakich źródeł obecnie ponoszą koszty utrzymania, skoro nie uzyskują dochodów z działalności prowadzonej w formie spółki cywilnej, a D. S. od tego czasu nie uzyskuje żadnych dochodów, zaś T. S. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej i od dnia 10 marca 2015 r. podjął pracę, za którą otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1750 zł brutto.
W konsekwencji należy przyjąć, że posiadane przez wspólników środki finansowe na zaspokojenie bieżących kosztów utrzymania są w rzeczywistości większe niż jak miałoby to wynikać z treści umowy o pracę T.S.
Sąd podkreśla, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy oprzeć się na rzetelnym i miarodajnym materiale źródłowym. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji finansowej strony, czego skarżąca nie uczyniła również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego.
Z uwagi więc na uchylenie się skarżącej od przedłożenia kompletnej dokumentacji, pozwalającej ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że dokonała wszelkich starań, aby w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. Sąd natomiast nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzenia, kiedy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się przez niego od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień, musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności. Sąd jest wówczas zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 109/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Końcowo, wymaga podkreślenia, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.
Mając powyższe na uwadze Sąd,na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.