Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 11 sierpnia 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 31 sierpnia 2015 r., skarżący M.K. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci i osobą je wychowującą, jego majątek to mieszkanie, lokale użytkowe, nieruchomość rolna, na której usytuowany jest warsztat ślusarski oraz sprzęt (w tym środki transportu) wykorzystywany w prowadzonym zakładzie usługowym; osiągany przez niego dochód z działalności gospodarczej nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
Działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 3 września 2015 r., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych skarżącego i jego żony/konkubiny za 2014 r. (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; b/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz – w przypadku gdy jest on podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; c/ oświadczenia, czy w związku z posiadaniem dwóch lokali użytkowych skarżący osiąga dochody z tytułu ich najmu (dzierżawy); jeżeli tak – przedłożenia dokumentów obrazujących ich miesięczną wysokość; d/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego, jego żonę/konkubinę pojazdów mechanicznych, w tym samochodów osobowych i ciężarowych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); e/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę/konkubinę rachunków bankowych (rachunków dla potrzeb prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania – złożenia oświadczenia o ich nieposiadaniu przez każdą z tych osób; f/ oświadczenia, czy skarżący lub jego żona/konkubina posiada udziały w spółkach, polisy inwestycyjne, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych i inne prawa majątkowe; jeżeli tak – wskazania ich rodzaju oraz wartości nominalnej lub szacunkowej; g/ oświadczenia żony/konkubiny w przedmiocie nieosiągania przez nią dochodów (w tym z tytułu umów zleceń, o dzieło, z wykonywanej działalności gospodarczej), a w przypadku gdy ma ona status osoby bezrobotnej – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); w przypadku, gdy osiąga ona dochody – przedłożenia dokumentów obrazujących ich źródło, miesięczną wysokość oraz z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwocie brutto i netto); h/ oświadczenia złożonego przez żonę/konkubinę w przedmiocie posiadanych przez nią nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro; i/ oświadczenia, czy skarżący lub jego żona/konkubina w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej (w tym z zasiłków rodzinnych); jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); j/ oświadczenia, czy skarżący lub jego żona/konkubina otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); k/ w związku z zamieszkiwaniem przez skarżącego pod wspólnym adresem z rodzicami W.K. oraz H.K. (i prowadzeniem pod nim działalności gospodarczej) wskazania, czy skarżący partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją domu (opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne), a jeśli tak – w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota wydatków z tego tytułu winna zostać udokumentowana; jeżeli skarżący zamieszkuje osobno – przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); l/ oświadczenia, czy skarżący posiada zadłużenie wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, gminy, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów w przedmiocie aktualnego stanu zadłużenia i jego miesięcznej spłaty.
Skarżący został również zobowiązany do złożenia oświadczenia, które zawierać będzie klauzulę o następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia", gdyż mimo, że wraz z doręczeniem formularza PPF został on pouczony o treści art. 252 § 1a p.p.s.a., oświadczenia tego nie złożył.
Poinformowano także skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.
Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 7 września 2015 r.
Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi.
Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.
Nie zgadzając się z ww. postanowieniem, M.K. w dniu 12 października 2015 r. złożył sprzeciw domagając się przyznania prawa pomocy. Skarżący podkreślił, że przedstawił Sądowi swoją trudną sytuacją materialną i dlatego nie może zgodzić się z kwestionowanym postanowieniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został w dniu 11 sierpnia 2015 r., do jego rozpatrzenia zastosowanie ma art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z tym przepisem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz załączonych do niego dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt.
W myśl art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie jest sytuacja finansowa strony, wynikająca z zestawienia jej dochodów i majątku z kosztami utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca zatem obowiązany jest rzetelnie i rzeczowo przedstawić swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę.
Z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika jedynie, że rodzina skarżącego to troje dzieci i osoba, która je wychowuje. Skarżący zadeklarował dom, lokale użytkowe i nieruchomość rolną. Wskazał, że uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, ale ich wysokości nie wskazał. Wśród przedmiotów wartościowych stanowiących jego majątek wnioskodawca wymienił niezbędny sprzęt i narzędzia ślusarskie oraz środki transportu.
Zgodnie z art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, jednakże jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona skarżąca jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Bezsporne jest, że na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia wezwano skarżącego do wykazania jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych poprzez nadesłanie dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej, a także ponoszonych wydatków na utrzymanie rodziny.
W wyznaczonym terminie skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów ani oświadczeń.
Szczątkowe informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają na dokonanie oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jest aktywnym przedsiębiorcą a mimo to nie zadeklarował kwoty uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, zaś wskazując że wysokość dochodów z tytułu działalności gospodarczej nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych, nie podał ich kwoty, co uniemożliwia Sądowi zweryfikowanie zasadności wniesionego żądania.
Prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i dlatego może być przyznane wyjątkowo i w szczególnych okolicznościach, które muszą zostać przedstawione i udokumentowane przez stronę domagającą się przyznania prawa pomocy. Skarżący natomiast składając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, że jego sytuacja finansowa i rodzinna wymaga przyznania mu prawa pomocy.
Z powyższych względów Sąd orzekł w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.