Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę H. N.-S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. oznaczoną w rubrum niniejszego orzeczenia. Z kolei postanowieniem referendarza sądowego z dnia 15 lipca 2013 r. ustanowiono dla skarżącej radcę prawnego z urzędu. Odpisy obu postanowień doręczono H. N.-S. w dniu 19 lipca 2013 r.
Pismem z dnia 22 sierpnia 2013 r., skierowanym do radcy prawnego M.N., Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. wyznaczył go pełnomocnikiem skarżącej. Odpis tego pisma wpłynął do Sądu w dniu 26 sierpnia 2013 r.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 27 sierpnia 2013 r. wyznaczony w tej sprawie radca prawny przeglądał akta sądowoadministracyjne niniejszego postępowania.
W dniu 18 września 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Sądu wpłynęła przesyłka polecona nadana przez Dyrektora Izby Skarbowej K. w której zawarto: 1) skargę kasacyjną pełnomocnika skarżącej z dnia 30 sierpnia 2013 r. wraz z wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2013 r. o przywrócenie terminu do jej wniesienia (przesyłka zaadresowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w K. i nadana w dniu 2 września 2013 r.);
- 2) kolejny egzemplarz ww. pism, uzupełniony o sygn. akt sądowych tej sprawy (przesyłka nadana w urzędzie pocztowym w dniu 4 września 2013 r.).
W ramach uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik przybliżył ustaloną na wstępie faktografię, uzupełniając ją o informację o dacie doręczenia mu ww. pisma Dziekana, tj. dniu 26 sierpnia 2013 r. W dalszej kolejności zwrócił uwagę, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w tej sprawie w dniu 19 sierpnia 2013 r. Zwróciwszy uprzednio uwagę na przymus adwokacki, pełnomocnik wskazał, że brak sporządzenia kasacji w ww. terminie nie wyniknął w winy skarżącej. Podniósł dalej, że dopiero w dniu 26 sierpnia 2013 r. otrzymał powiadomienie o ustanowieniu go pełnomocnikiem w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy, czyli już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zdaniem pełnomocnika, przybliżona wyżej chronologia zdarzeń uzasadnia przywrócenie skarżącej uchybionego terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W punkcie wyjścia należy podkreślić, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 19 czerwca 2013 r. istotnie został uchybiony, wszak termin, o którym mowa w art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), upłynął w dniu 19 sierpnia 2013 r. Z kolei skarga kasacyjna wpłynęła do Sądu w dniu 18 września 2013 r.
Termin ten jest terminem ustawowym, nie może być skrócony ani przedłużony. Dopuszczalne jest jednak jego przywrócenie.
Zgodnie więc z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei w myśl art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do Sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodobniając okoliczności wskazujące na brak winy w tym uchybieniu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 omawianej ustawy).
Należy w tym miejscu odnotować, że zastosowanie literalnej wykładni powołanego wyżej przepisu art. 87 § 4 oznaczałoby, że termin do dokonania czynności, której uchybiono (w tym również sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej) przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu powinien zawsze zamykać się w ciągu 7 dni od daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu. Przyjęcie takiego założenia w praktyce prowadziłoby do ograniczenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej do 7 dni, liczonego od momentu, w którym mógł on zaznajomić się ze sprawą, co w praktyce mogłoby uniemożliwić sporządzenie prawidłowo skonstruowanej skargi kasacyjnej.
Ponadto stawiałoby to w uprzywilejowanej sytuacji pełnomocników ustanowionych w drodze wyboru, którzy teoretycznie na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej dysponują 30 dniami (art. 177 § 1 P.p.s.a.). Tego typu zróżnicowanie sytuacji prawnej pełnomocników jest niczym nieuzasadnione i nie powinno mieć miejsca (por. postanowienie NSA z dnia 1 października 2010 r. sygn. akt I OZ 725/10).
Obecnie na gruncie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2009 r. sygn. akt III CZP 117/08 (LEX nr 478083), wypracowano jednolite stanowisko judykatury i doktryny. Zarówno bowiem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w piśmiennictwie (patrz B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 286 – 287 oraz postanowienia NSA z dnia 8 czerwca 2005 r., sygn. akt I FZ 198/06; z dnia 15 kwietnia 2005 r. sygn. akt II OZ 253/05; z dnia 6 stycznia 2010 r., I OZ 1164/09; z dnia 1 października 2010 r. sygn. akt I OZ 725/10, LEX nr 741980; z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 612/12, LEX nr 1225743) dominuje pogląd, iż przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje w dniu, w którym radca prawny (adwokat, doradca podatkowy, rzecznik patentowy) miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie.
W tej kwestii wypowiedział się nadto Europejski Trybunał Praw Człowieka. W uzasadnieniu wyroku z dnia 14 września 2010 r. w sprawie Subicka v. Polska nr 29342/06 (LEX nr 603448) czytamy w uzasadnieniu, że [wyżej zaprezentowane – uwaga własna] podejście sądownictwa jest zgodne ze standardami dotyczącymi zapewnienia rzetelnego dostępu do procedury kasacyjnej.
W przedmiotowej sprawie radca prawny wyznaczony w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy otrzymał informację o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w dniu 26 sierpnia 2013 r. i ten dzień należy traktować jako moment "ustanowienia w ramach prawa pomocy", o którym mowa w art. 244 § 2 P.p.s.a. Pełnomocnik ten w dniu 27 sierpnia 2013 r. przeglądał akta sprawy.
W niniejszej sprawie zauważyć należy, że wyznaczony w sprawie pełnomocnik złożył skargę przed upływem trzydziestu dni, liczonych od dnia w którym zawiadomiono go o wyznaczeniu do występowania w sprawie i to pomimo tego, że skargę tę nadał za pośrednictwem organu odwoławczego, zamiast bezpośrednio do Sądu. W tej ostatniej kwestii należy zaakcentować, że wprawdzie ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wskazuje, co się dzieje w sytuacji, gdy skarżący złoży skargę kasacyjną do innego Sądu, czy organu, jednak powyższą lukę uzupełnia orzecznictwo sądów administracyjnych, stosowane w tym przypadku w drodze analogii. W orzecznictwie dominuje bowiem pogląd, iż w przypadku złożenia przez skarżącego skargi do sądu, sąd ten winien przesłać ją właściwemu organowi administracji publicznej celem nadania biegu. W tej sytuacji o zachowaniu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi decyduje data nadania skargi przez sąd lub organ w urzędzie pocztowym na adres właściwego organu administracji publicznej (postanowienia NSA: z 12 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1918/08, z 11 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 234/09 czy z 10 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1433/07; orzeczenia te dotyczą przepisów kształtujących zasady wniesienia skargi do sądu administracyjnego, czyli odnoszących się do art. 53 i 54 P.p.s.a.; wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.nsa.gov.pl).
Stosując zatem przywołane wyżej stanowisko w drodze analogii należało przyjąć, że datą wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu był dzień 18 września 2013 r., tj. dzień, w którym Dyrektor Izby Skarbowej w K. nadał skargę kasacyjną w urzędzie pocztowym, adresując ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wzmocnienia przyjętej wyżej konstatacji można doszukać się także w doktrynie. Przyjmuje się bowiem, że w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej do niewłaściwego sądu [w tym przypadku – instytucji/organu – uwaga własna] właściwą datą nadania skargi kasacyjnej jest dzień, w którym sąd niewłaściwy przekazał (nadał) przesyłkę właściwemu sądowi (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 847.).
Przenosząc zatem powyższe rozważania na grunt tej sprawy należało stwierdzić, że rozpoznany wniosek został złożony w terminie, a uchybienie terminu jest usprawiedliwione. W konsekwencji uchybienie procesowe, którego dopuściła się strona skarżąca nastąpiło z przyczyn usprawiedliwionych, niezawinionych przez nią.
W związku z powyższym, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.