Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "organ rentowy" lub "ZUS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej jako "u.s.u.s."), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. R. (dalej jako "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r, nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia [...] r. (data wpływu do ZUS) skarżący wniósł o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku opisał swoją sytuację finansową oraz zdrowotną.
ZUS decyzją z [...] r. nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ:
- - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.
- - skarżący nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, ani że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wykazanych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...].
W jego uzasadnieniu oświadczył, że ww. decyzji zarzuca błędne wnioskowanie w oparciu o przedłożone przez skarżącego dokumenty, w szczególności dotyczące jego stanu zdrowia oraz sytuacji majątkowej. Stwierdził, że argumentacja przedstawiona przez ZUS przeczy wszelkim zasadom logicznego rozumowania, poprzez przypisywanie przedłożonym dokumentom określającym stan faktyczny skutki sprzeczne z normalnym następstwem określonych stanów. Podkreślił, że dotyczy to zarówno jego sytuacji zdrowotnej, jak i majątkowej. Zaznaczył, że decyzja ZUS nie uwzględnia wieku skarżącego, co w istotny sposób pozycjonuje skarżącego na rynku pracy. Dodał, że jest to także zaprzeczenie dla wskazywanych w uzasadnieniu decyzji możliwości zdobywania nowych kwalifikacji. Stwierdził Pan, że lekki stopień niepełnosprawności należy połączyć z wiekiem, który sam w sobie niesie ograniczenia w wykonywaniu pewnych czynności, szczególnie wobec Pana dolegliwości związanych z bólem kręgosłupa.
Zaznaczył także, że aktualnie toczy się w stosunku do A Sp. z o.o. postępowanie przez Sądem Rejonowym - Wydziałem Gospodarczym Krajowego Rejestru Sądowego Sądu Rejonowego K. dotyczące wykreślenia tego podmiotu bez postępowania likwidacyjnego.
Następnie, odnosząc się do wskazanej w uzasadnieniu odpowiedzialności prowadzącego działalność za straty z nią związane, podkreślił, że niepowodzenia dotyczące działalności były wprost związane z nie dającą się przewidzieć zmianą prawa, a nie z błędami w zarządzaniu czy wyborze kontrahentów.
Ponownie rozpoznając sprawę ZUS podkreślił, że rozpoznał sytuację rodzinną i materialną skarżącego, rodzaj, okres i wysokość należności oraz przyczyny ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy w toku postępowania pierwszej i drugiej instancji dokumentów.
Wskazał zatem, że z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] r. wynika, że skarżący:
■ jest w separacji od [...] r.;
■ nie pracuje zarobkowo;
■ nie pobiera świadczeń emerytalnych, bądź rentowych;
■ nie posiada dochodu z innych źródeł;
■ nie pobiera n zasiłku z Urzędu Pracy, ani świadczeń z pomocy społecznej;
■ korzysta z pomocy rodziny w miesięcznej wysokości 550 zł;
■ ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem:
- - z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 148 zł,
- - z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 150 zł,
- - z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości 100 zł;
■ prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe;
■ posiada również inne zobowiązania finansowe:
- - z tytułu podatków za 2016 r. w wysokości 10.000 zł,
- - z tytułu zaciągniętych kredytów za 2016 r. w wysokości 94.100 zł,
- - w bankach za 2016 r. w wysokości 94.100 zł,
- - inne za 2016 r. w wysokości 91.600 zł;
■ nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, innych praw majątkowych, ani wierzytelności;
■ oświadczył, że ze względu na stan zdrowia i orzeczenie o niepełnosprawności nie ma Pan możliwości podjęcia zatrudnienia;
■ stwierdził, że nie potrafi wskazać prognozowanego sposobu uregulowania należności, co jest zgodne z oceną organów egzekucyjnych zarówno sądowych jak i egzekucyjnych;
■ oświadczył, że stan zdrowia z wiekiem się pogarsza, co jest udokumentowane orzeczeniem o niepełnosprawności;
■ wyjaśnił, że problemy jakie go dotknęły i spowodowały niewypłacalność wyniknęły ze zmiany przepisów, ponieważ działalność jaką prowadził w zakresie "zielonej energii" stała się deficytowa i pochłonęła całe jego oszczędności oraz spowodowała powstanie zadłużenia.
ZUS wskazał, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych:
■ Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej;
■ Centralnej Ewidencji Pojazdów;
■ Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
Analizując powyższą dokumentację organ rentowy przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że:
■ [...] r. skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej B w zakresie działalności usługowej związanej z zagospodarowaniem terenów zieleni;
■ obecnie skarżący jest zgłoszony wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego przez Powiatowy Urząd Pracy w B. jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych;
■ od [...] r. skarżący jest w związku małżeńskim (nr aktu [...]) z Panią B. R.;
■ obecnie nie widnieje jako właściciel żadnego pojazdu, ani nieruchomości;
■ na podstawie umowy sprzedaży z [...] r. skarżący wraz z małżonką zbył lokal mieszkalny o powierzchni [...] m2 położony w B. na ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy w B. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...]; następnie na podstawie umowy sprzedaży z [...] r. małżonka skarżącego nabyła z powrotem niniejszą nieruchomość;
■ Dyrektor Oddziału ZUS w Z. prowadzi w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonał zajęcia rachunków bankowych, a następnie [...] r. oraz [...] r. przekazał tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w celu prowadzenia egzekucji ze środków, do których nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS;
■ skarżący dotychczas nie składał wniosku o rozłożenie należności z tytułu zaległych składek na raty.
Organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Podkreślił, że przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Wyjaśnił przy tym, że przesłanki te stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zaznaczył, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA W-wa 180/05).
Ponadto zgodnie z Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 703/08 "nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona została całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić ich umorzenia".
Analizując zatem wystąpienie przesłanek z art. 28 u.s.u.s. wskazał, że w stosunku do skarżącego:
- • przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
- • przesłanka określona w art. 28 pkt 2 nie zachodzi, ponieważ wprawdzie Sąd Rejonowy K. w K. Wydział [...] Gospodarczy postanowieniem z [...] r. sygn. akt. [...] oddalił wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości, jednak z uzasadnienia postanowienia wynika, że wniosek oddalono na podstawie art. 491 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a nie na podstawie w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1, a ponadto nie zaistniała przesłanka braku następców prawnych oraz braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- • przesłanki określone w art. 28 pkt 4 i 4b nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- • przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 3 nie zachodzi, ponieważ konieczne jest obok zaprzestania prowadzenia działalności, także ustalenie, że równocześnie brak jest majątku, z którego można egzekwować należności, brak jest małżonka, brak jest następców prawnych, brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej, co w omawianej sprawie nie nastąpiło, ponieważ konstrukcja omawianego przepisu wskazuje, że ustawodawca dopuszczając możliwość umorzenia należności publicznoprawnej ze wskazanej w nim przyczyny wprowadza obowiązek równoczesnego ustalenia, że wystąpiły dodatkowe okoliczności, wykluczające możliwość ściągnięcia należności, w tym poprzez rozszerzenie kręgu podmiotów, wobec których można dochodzić należności składkowych (następcy prawi, małżonek, osoby trzecie), a ponadto [...] r. na podstawie umowy sprzedaży skarżący zbył swoje udziały w lokalu o numerze Księgi Wieczystej [...] za kwotę 97.000 zł, tj. w czasie, w którym był już dłużnikiem organu rentowego, zatem ZUS ma możliwość złożenia skargi pauliańskiej;
- • przesłanka określona w art. 28 pkt 4a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- • przesłanka określona w art. 28 pkt 5 nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wprawdzie Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z [...] r. umorzył prowadzone w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, ponieważ ocenił, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; ZUS podkreślił przy tym, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie jest tożsame z umorzeniem dochodzonych w postępowaniu należności; wierzyciel jest zobowiązany na bieżąco monitorować stan majątkowy dłużnika i w przypadku uzyskania informacji o majątku zobowiązanego, z którego egzekucji można by pokryć przynajmniej koszty egzekucyjne, a organ jest zobowiązany ponownie wszcząć postępowanie egzekucyjne; w przypadku skarżącego istnieje duże prawdopodobieństwo, że taka sytuacja będzie miała miejsce, ponieważ ma on obecnie [...] lata, zatem za [...] lata uzyska wiek pozwalający na ubieganie się o przyznanie świadczenia emerytalnego, które potencjalnie może stanowić skuteczne źródło egzekucji;
- • przesłanka opisana w art. 28 pkt 6 nie zachodzi, ponieważ w stosunku do skarżącego Dyrektor Oddziału ZUS w Z. prowadzi postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonał zajęcia Pana rachunków bankowych, a następnie [...] r. oraz [...] r. skierował tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w celu prowadzenia egzekucji ze środków, do których nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS; ponadto ZUS ma możliwość złożenia skargi pauliańskiej w celu uznania czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do ZUS w związku ze sprzedażą [...] r. swojej części udziałów do lokalu o numerze Księgi Wieczystej [...]; zatem w związku z tym, że postępowanie egzekucyjne nadal trwa i istnieją jeszcze inne możliwości dochodzenia należności nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Organ rentowy wskazał także na treść art. 527 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz.U. z 2019 r., poz. 1145) i wyjaśnił, że czynność prawna dłużnika jest dokonana pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w stopniu większym niż przed dokonaniem tej czynności. Zaznaczył, że [...] r. skarżący zbył swoje udziały w lokalu mieszkalnym będącym w jego posiadaniu stając się jednocześnie niewypłacalnym w większym stopniu niż przed wykonaniem tej czynności. Implikuje to możliwość uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do ZUS, a następnie uzyskanie zabezpieczenia hipotecznego, a w ostateczności możliwość przeprowadzenia egzekucji należności składkowych z nieruchomości. Długi skarżącego względem ZUS, są niższe niż wartość zbytych przez niego udziałów w mieszkaniu, wobec czego istnieje duże prawdopodobieństwo wyegzekwowania całości długu składkowego.
Podniósł, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99). Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.
Następnie organ rentowy wskazał na art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako "rozporządzenie"). Podkreślił, że może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Następnie stwierdził, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Zdaniem ZUS, zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. We wniosku skarżący powołał się na trudne do przewidzenia zmiany przepisów. Organ rentowy zaznaczył, że takie okoliczności nie mieszczą się w katalogu przesłanek do umorzenia należności. Osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z ryzykiem jakie to ze sobą niesie. ZUS nie może ponosić odpowiedzialności za niekorzystną sytuację na runku i w kraju oraz konsekwencje za tym idące. Zaznaczył także, że przez "zdarzenie nadzwyczajne", o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należy rozumieć zdarzenie trudne do przewidzenia, leżące poza prowadzoną działalnością gospodarczą i niezwiązane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia. Będą to zdarzenia niepowtarzalne, w szczególności spowodowane zdarzeniami losowymi.
Ponadto wystąpienie tych zdarzeń musi wiązać się ze stratami, które są na tyle dotkliwe, że w takiej sytuacji regulowanie należnych składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową.
W ocenie organu rentowego, skarżący decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.
Organ rentowy zauważył, że skarżący w dniu [...] r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Obecnie jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący poinformował również, że korzysta z pomocy rodziny w miesięcznej wysokości 550 zł. Z treści uzasadnienia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydanego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z [...] r. wynika, że skarżący uzyskuje również dochód z tytułu prac dorywczych. Skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.
Ponadto poinformował Pan, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w łącznej kwocie 398 zł (w tym 148 zł z tytułu miesięcznych opłat; 150 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych; 100 zł z tytułu kosztów związanych z leczeniem). Poinformował także, że posiada inne zobowiązania finansowe: z tytułu podatków za 2016 r. w łącznej wysokości 10.000 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów za 2016 r. w łącznej wysokości 94.100 zł, w bankach za 2016 r. w łącznej wysokości 94.100 zł, inne zobowiązania za 2016 r. w wysokości 91.600 zł.
Zdaniem organu rentowego sytuacja skarżącego jest niejasna i budzi wiele wątpliwości. Z informacji zawartych w systemie informatycznym ZUS wynika, że od lutego 2016 r. jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie wykazał przy tym innych źródeł dochodu, poza pomocą otrzymywaną od rodziny w wysokości 550 zł. Ponadto wykazuje, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 398 zł. Zatem na życie i wszelkie inne potrzeby, takie jak jedzenie, środki czystości itd. pozostaje mu 152 zł. Jednoczenie oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Zdaniem ZUS sytuacja taka jest nieprawdopodobna i organ rentowy nie dał wiary takim oświadczeniom. Kwota minimum egzystencji ustalona przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego, została ustalona na 616,55 zł. Minimum egzystencji zwane jest inaczej minimum biologicznym, ponieważ wyznacza miarę ubóstwa i określa niski, czy wręcz alarmowy poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka.
Zdaniem ZUS nieprawdopodobnym, a wręcz niemożliwym jest to, że od 4 lat skarżący żyje z dochodów w wysokości niższej od kwoty minimum biologicznego. ZUS stoi na stanowisku, że nie skarżący nie wykazał wszystkich dochodów jakie posiada i celowo nie podejmuje zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, by uniemożliwić prowadzenie skutecznej egzekucji. Potwierdzeniem jego biernej postawy jest również zbycie [...] r swoich udziałów w lokalu o numerze Księgi Wieczystej [...] za kwotę 97.000,00 zł. Podobnego zdania jest również Sąd Rejonowy K. w K. Wydział [...] Gospodarczy, który postanowieniem z [...] r. sygn. akt [...] oddalił wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 491 ust 1 ustawy Prawo upadłościowe. Z uzasadnienia ww. postanowienia wynika, że Sąd również stwierdził, że zbywając ww. nieruchomość wiedział Pan, że takie zachowanie doprowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli, których możliwości zaspokojenia należności uległy ograniczeniu.
Zatem celowo pogłębił swoją niewypłacalność. ZUS zauważył także, że skarżący dotychczas nie podejmował prób spłaty zadłużenia w stosunku do ZUS w ramach układu ratalnego. Odwołał się przy tym do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08.
Niezależnie od powyższego ZUS stwierdził, skarżący za dwa lata uzyska wiek uprawniający do ubiegania się o przyznanie świadczenia emerytalnego, co poprawi jego sytuację finansową i może stanowić skuteczne źródło egzekucji.
Organ rentowy stwierdził także, że w toku postępowania skarżący wskazał na swoje problemy zdrowotne. Przedłożył orzeczenie o swoim lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym do [...] r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że może on wykonywać prace lekkie. W związku z tym, w ocenie ZUS, nie można stwierdzić, że skarżący jest trwale, całkowicie niezdolny do pracy. Skarżący nie powołał się również na konieczność sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Organ rentowy wyjaśnił przy tym, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności. Stanowisko takie ZUS opiera na orzecznictwie sądów wyrażonym m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 19 sierpnia 2019 r. sygn. akt. I SA/GI 628/19.
Zdaniem ZUS w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Instytucja umorzenia została stworzona dla szczególnych, wyjątkowych przypadków. W niniejszej sprawie, w ocenie organu rentowego, trudno doszukać się cech wyjątkowości. Zatem w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Ostatecznie stwierdził, że udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był z niego pochopnie zwalniany (wyrok NSA z 21.03.2001 r., I SA/Ka 577/00). Instytucja umorzenia ma charakter szczególny i musi być uzasadniona zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten charakter wynika przede wszystkim z faktu, że opłacanie składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od zawartej w art. 84 Konstytucji RP zasady powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych muszą być uzasadnione szczególnymi okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. Organ rentowy dysponuje jedynie tym materiałem, który udostępni zainteresowany - nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej płatnika.
To na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (wyrok NSA z 14 listopada 2014r., sygn. akt II GSK 1501/13), a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez stronę dowodów.
W ocenie ZUS, ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, me mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił błędną ocenę jego obecnej sytuacji majątkowe oraz przypisanie mu tego, że wpłynął poprzez swoje działania do pogorszenia się jego sytuacji majątkowej. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i umorzenie należności ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Podniósł, że nie ma możliwości uregulowania zobowiązań względem organu rentowego jakie na nim ciążą.
Zaprzeczył także, by zobowiązania były ściągalne. W jego ocenie prowadzone względem niego postępowanie upadłościowe potwierdziło jego nieściągalność. Postępowanie to odbyło się z udziałem nadzorcy sądowego. Zaznaczył także, że w sposób wyczerpujący przedstawił materiał dowodowy w zakresie jego stanu majątkowego, który z ogromnym trudem pozwala na utrzymanie się i zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb. Stanowisko organu rentowego w tym względzie, w jego ocenie, pozostaje w rażącej sprzeczności z zasadami racjonalnego rozumowania oraz jest pełne lekceważenia przedstawionych przez niego faktów. Podniósł, że jeśli ma trudność z regularnym wykupem leków, a upływ czasu powoduje narastanie problemów zdrowotnych, to przypisanie mu możliwości spłaty zobowiązań jest nieuprawnione. Zaznaczył, że potwierdzenie jego sytuacji majątkowej przez organ egzekucyjny nie powinno pozostawiać najmniejszych wątpliwości.
Nie zgodził się także z interpretacją, jakoby nie wykazał szczególnych powodów niepowodzenia przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Przyznał, że nie wykazał zaistnienia stanu klęski żywiołowej, jednakże w jego ocenie, zmiana otoczenia prawnego przy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej winna być tak potraktowana. Zaznaczył, że przez wiele lat był rzetelnym płatnikiem, a tym samym za niezrozumiałe uznał stanowisko ZUS, że powstałe zadłużenie nie powstało na skutek zdarzenia szczególnego. Jego zdaniem nagła zmiana przepisów jest takim zdarzeniem.
W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja wymaga uchylenia, jednakże z innych przyczyn niż wskazane w skardze.
Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (28 ust. 3 u.s.u.s.)
Należy jednakże zauważyć, że decyzje wydawane w oparciu o powyższe przepisy, mogą dotyczyć jedynie w przypadku należności istniejących. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania.
Oceniając zaskarżoną decyzję podkreślenia zatem wymaga, że obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu.
Dostrzeżenia bowiem wymaga, że decyzje ZUS wydane w niniejszej sprawie obejmują należności z tytułu składek:
- - na ubezpieczenia społeczne m.in. za okres 01/2006-09/2008, 03-2009-04/2009, 06/2009;
- - na ubezpieczenia zdrowotne m.in. za okres 10/2008, 05/2009-06/2009;
- - na Fundusz Pracy m.in. za okres 01/2006-09/2008, 03-2009-04/2009, 06/2009.
Zatem składek, co do których istnieje konieczność zbadania, czy nie doszło do ich przedawnienia, zwłaszcza, że obie decyzje organu rentowego wydane zostały w [...] r. Tymczasem zarówno w pierwszej, jak i drugiej decyzji organ rentowy milczy na ten temat. Pojawia się wprawdzie stwierdzenie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w [...] r., jednakże nie wiadomo, których składek ono dotyczyło. Zatem brak jest dokumentów mogących potwierdzić, że w sprawie doszło bądź to do przerwania, bądź to zawieszenia biegu ich przedawnienia. Fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego w [...] r., na które powołuje się ZUS, bez wykazania, których okresów składkowych dotyczy, należy uznać za niewystarczający. Tymczasem za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 k.p.a.) trzeba uznać prowadzenie przez ZUS postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych.
Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe, ich wysokości, terminów przedawnienia dla każdego z tych okresów oraz czynności, które mogły zawiesić lub przerwać bieg przedawnienia każdego z tych okresów, możliwe jest wydanie przez ZUS prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 u.s.u.s.
Wymaga przypomnienia, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.
Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...], Lex nr [...]).
Sąd wziął pod uwagę treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s., jednakże tak jak to już zostało wskazane, w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Jedynie w decyzjach ZUS pojawia się stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone, a następnie umorzone.
Okoliczność przedawnienia nie była co prawda przedmiotem zarzutów w niniejszej sprawie, jednakże Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez ZUS, przed którym toczy się postępowanie.
Zatem odniesienie się do przedawnienia było w rozpoznawanej sprawie konieczne, zażywszy na daty zaległych należności, czego jednakże ZUS nie uczynił. Zdaniem Sądu powyższe uchybienie, tj. niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Z kolei w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Konsekwencją zaś braku ustaleń w zakresie przedawnienia jest naruszenie także art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie odniósł się do tego zagadnienia.
Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.
ZUS ponownie rozstrzygając sprawę powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy. Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych składek.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dale jako "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję.