Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także w skrócie: "organ", "Zakład" i "ZUS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r., nr [...], którą odmówiono K. L. P. (dalej "wnioskodawca") umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika.
Zadłużenie z tytułu składek na dzień złożenia wniosku, tj. 15 czerwca 2012 r. wynosiło:
- a) ubezpieczenia społeczne – za okres 06/2002 – 08/2002 w łącznej wysokości 1.773,30 zł.;
- b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 06/2002 – 08/2002 w łącznej wysokości 300,69 zł.;
- c) fundusz pracy za okres od 06/2002 – 08/2002 w łącznej wysokości 158,58 zł.;
- d) odsetki w łącznej wysokości 3.670 zł.;
- e) koszty upomnienia w wysokości 61,60 zł.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia ZUS w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowanie w sprawie.
Następnie przedstawił stanowisko skarżącego zaprezentowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne. Odnotował nadto, iż wnioskodawca zawiadomieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. został poinformowany o możliwości uzupełnienia materiału dowodowego o nowe, istotne dla sprawy dokumenty, które dotychczas nie zostały złożone do akt.
Wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że wnioskodawca:
- – nie oprowadzi działalności gospodarczej od 1 stycznia 2008 roku,
- – sam tworzy gospodarstwo domowe,
- – otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 1.423,56 zł. miesięcznie,
- – ponosi wydatki na gospodarstwo domowe w kwocie 1.475,63 zł. miesięcznie,
- – nie korzysta z pomocy MOPS, a także że w dniu 29 czerwca 2012 roku Dyrektor Oddziału wszczął postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę.
W dalszej części uzasadnienia decyzji ZUS przytoczył treść przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.o,s.u.s.), tj. art. 28 ust. 3 oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej rozporządzenie).
W kontekście przywołanej regulacji organ stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podniósł, że działalność gospodarcza została przez stronę zlikwidowana i jak dotąd nie stwierdzono braku majątku z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie jest więc wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Z oczywistych przyczyn nie wystąpiły także przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a.
Następnie organ II instancji wskazał, iż ZUS może umorzyć należności pomimo braku całkowitej nieściągalności w oparciu o szczególną przesłankę określoną w art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s., jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.
Organ ten uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na swą sytuację materialną i rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Podniósł także, że przesłanki zawarte w § 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia "nie wystąpiły z przyczyn oczywistych, ponieważ z uwagi na likwidację działalności gospodarczej, nie może być wnioskodawca uznany za przedsiębiorcę".
W końcowej części uzasadnienia decyzji organ podkreślił, że decyzja w sprawie umorzenia jest decyzją podejmowaną w ramach tzw. uznania administracyjnego i nawet ustalenie, że istnieją przesłanki pozytywnego rozpatrzenia wniosku, nie zobowiązuje ZUS-u do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony. W analizowanym stanie nie wystąpiły wyjątkowe okoliczności na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania jak np. znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny. Umorzenie zaś należności z tytułu składek powoduje rezygnację z całości bądź części zobowiązań. Wnioskodawca podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa.
Zatem skutki finansowe działalności zobowiązanej nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.
W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- – przepisów postępowania, tj. art. 7 w związku z art. 107 § 3 K.p.a. – poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, które to ustalenia znalazłyby swoje odzwierciedlenie w kompletnym uzasadnieniu decyzji;
- – przepisów postępowania, tj. art. 11 K.p.a. – poprzez zaniechanie pełnego wyjaśnienia stronie w uzasadnieniu skarżonej decyzji przesłanek, którymi kierował się organ przy jej wydawaniu;
- – przepisów postepowania, tj. art. 80 K.p.a. – poprzez przyjęci, że zobowiązany nie wykazał, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych, podczas gdy z zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wyprowadzenie takiego wniosku było całkowicie nieuprawnione;
- – przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż w przedmiotowej sprawie nie zaszła przesłanka uzasadniająca względem wnioskodawcy zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości.
W uzasadnieniu skargi skarżący w pierwszej kolejności zaznaczył, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności składkowych podlegają merytorycznej kontroli sądu zarówno w zakresie ustawowych wymogów umarzania tych należności, jak i co do zasadności argumentów, którymi organ kierował się odmawiając stronie tego prawa w ramach uznania administracyjnego. Podniósł, że organ w toku postępowania jest zobowiązany bezwzględnie przestrzegać przepisów proceduralnych. W rozpatrywanej sprawie ZUS nie ustrzegł się naruszenia kilku podstawowych zasad postepowania administracyjnego, na czele z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej, a także zasadą wyjaśniania stronie przesłanek rozstrzygnięcia. Zarzucił także organowi naruszenie art. 7 K.p.a., który nakazuje mu podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz art. 107 § 3 tejże ustawy, który traktuje o niezbędnych elementach każdej decyzji administracyjnej, a także art. 80 K.p..a. dotyczącego zasady swobodnej oceny dowodów.
W końcowej części uzasadnienia skargi podkreślił, że organ dopuścił się błędnej wykładni § 3 pkt 3 rozporządzenia uznając kategorycznie, iż "przesłanki nr 2 i 3 nie wystąpiły z przyczyn oczywistych, ponieważ z uwagi na likwidację działalności gospodarczej, nie może być Pan uznany za przedsiębiorcę". W tym względzie skarżący uznał "za szczególnie bulwersujące" powoływanie się "przez ZUS na nieprawdziwe i wyimaginowane brzmienie przepisu § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia". Wskazał, że "w tym przepisie nie ma mowy o przedsiębiorcy tylko o zobowiązanym, a taki status skarżącemu niewątpliwie przysługuje, co też wymagało od organu rozważenia również tej przesłanki", tym bardziej, że w toku postępowania (pismo z dnia 28 czerwca 2012 roku) wnioskodawca wskazywał, iż to właśnie powody zdrowotne (kręgozmyk leczony operacyjnie – implanty, zwyrodnienie kręgosłupa, nadciśnienie, kamica nerkowa) spowodowały konieczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i jej wyrejestrowania, co też odpowiada hipotezie przepisu § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia.
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona nią decyzja narusza prawo procesowe w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.".
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).
Z przedłożonych przez organ administracji akt wynika, że sprawa toczy się w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne strony – ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia ze względu na brak przesłanki całkowitej nieściągalności składek oraz ze względu na nie wystąpienie w sprawie uzasadnionego przypadku umorzenia w sytuacji, gdy całkowita nieściągalność nie występuje. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał tę decyzję w mocy. Stan faktyczny sprawy w oparciu, o który została wydana skarżona decyzja został już wyżej przedstawiony i nie będzie powtarzany w całości. W dalszej części uzasadnienia jego elementy będą przywoływane wyłącznie w zakresie niezbędnym do oceny prawidłowości dokonanej przez organ subsumcji. Natomiast konieczne jest przedstawienie stanu prawnego sprawy.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 – 4 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).
Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie wskazanej delegacji ustawowej, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Stosownie do art. 32 ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Z cytowanych przepisów prawnych wynika, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia. Jeżeli natomiast chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek występuje w sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeka w granicach uznania administracyjnego.
W sprawie z wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć składki, jeżeli zachodzi jedna z dwóch ustawowych przesłanek umorzenia: 1) przesłanka całkowitej nieściągalności składek lub 2) przesłanka uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności.
Przesłanka całkowitej nieściągalności została przez ustawodawcę zdefiniowana poprzez sformułowanie katalogu zamkniętego przypadków całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 ustawy). W sytuacji, gdy wystąpi przynajmniej jeden z przypadków wymienionych w katalogu organ wydaje decyzję uznaniową, (która w okolicznościach rozpoznawanej sprawy może być decyzją umarzającą lub decyzją odmawiającą umorzenia) z uwzględnieniem zasad sformułowanych w art. 7 K.p.a.; jeżeli natomiast w sprawie nie występuje żaden z tych przypadków, organ nie jest uprawniony do umorzenia w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy.
Zgodnie z art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis prawa materialnego upoważniając wyraźnie organ administracji do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznaje temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. Możliwość ta powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 7 K.p.a. nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą obydwa te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym.
Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym przypadku interesu publicznego nad indywidualnym podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej" (wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r., III ARN 49/93, OSNCP 1994, nr 9, poz. 181). W wielu orzeczeniach NSA (podobnie jak i doktryna) wypowiedział się przeciwko dominacji interesu społecznego. Przełomowy charakter w tym względzie miał wyrok z dnia 11 czerwca 1981 r. (SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Prawidłowe zastosowanie zasad uznania administracyjnego wymaga dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Okoliczność, iż postępowanie toczy się na wniosek strony nie zwalnia organu administracji z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego również z urzędu, a nie tylko w oparciu o dowody wnioskowane, czy dostarczone przez stronę.
Natomiast formułując drugą z przesłanek; przesłankę uzasadnionego przypadku umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, ustawodawca odesłał do rozporządzenia wykonawczego, zobowiązując Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w tym rozporządzeniu przesłanek uzasadniających umorzenie, w oparciu o przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W rozporządzeniu wskazano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny - formułując katalog trzech przypadków, które zalicza się do uzasadnionych przypadków umorzenia. Jest to katalog otwarty, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.
Trzeba podkreślić, że w przypadku dozwolonego prawem umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, ustawodawca – inaczej niż w przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności – kształtuje ciężar dowodu, podkreślając obowiązek aktywności dowodowej zobowiązanego.
Decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.
Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z punku widzenia wymienionych wymogów Sąd stwierdza, iż proces stosowania prawa został przez organ przeprowadzony wadliwie. Zdaniem Sądu organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. Część twierdzeń organu ma charakter arbitralny, nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego albo stanowi wynik nieprawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. W konsekwencji skarżone rozstrzygnięcie jest przedwczesne.
Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisy cytowanego już art. 7 oraz art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zasada praworządności zawarta w art. 7 K.p.a. i rozwinięta w innych przepisach K.p.a.; w tym w przepisie art. 77 § 1 K.p.a., ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie ustalić konsekwencje prawne tych faktów. Obowiązek wyczerpującego i rzetelnego zebrania materiału dowodowego związany jest z sytuacją procesową organu administracji publicznej, który jest "gospodarzem" postępowania i posiada duże uprawnienia w zakresie ukształtowania tego postępowania.
W szczególności organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu. Natomiast obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polega na dokładnym zapoznaniu się z tym materiałem, ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Negatywne konsekwencje zaniedbania należących do organu czynności dowodowych nie mogą obciążać strony. Wykonanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego winno odbywać się z uwzględnieniem norm wynikających z przepisów prawnych o charakterze proceduralnym (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 listopada 2012 roku, sygn. akt I SA/GL 392/12).
Sąd, orzekając w granicach zakreślonych wyżej szczegółowo opisanym stanem faktycznym i prawnym sprawy, stwierdza, że zaskarżona decyzja uchybia przepisom art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu skarżonej decyzji stwierdził, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy uzasadniających uznanie wyżej wymienionych należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Organ stwierdził, że przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a ustawy nie wystąpiły z przyczyn oczywistych i tego twierdzenia Sąd nie kwestionuje.
Sąd również stwierdza, że organ zasadnie wykazał, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy.
Odnosząc się natomiast do postępowania dowodowego na okoliczność występowania w sprawie drugiej z przesłanek umorzenia składek; Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, Sąd stwierdza, że w tym zakresie postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone w sposób wypełniający wymogi sformułowane w przytoczonych wyżej przepisach proceduralnych. Strona powoływała się na znaczne problemy zdrowotne uniemożliwiające jej kontynuowanie działalności gospodarczej. Organy obydwu instancji nie dokonały oceny dowodowej oświadczenia strony. Organ orzekający w postępowaniu zakończonym skarżoną decyzją nie dokonał nadto oceny dowodowej przedłożonych przez stronę licznych dokumentów na okoliczność stanu zdrowia strony.
Taka ocena dowodowa była konieczna w celu ustalenia, czy w sprawie występuje przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej do spłacenia należności z tytułu składek w sytuacji występowania przewlekłej choroby uniemożliwiającej uzyskanie dochodów i opłacenie składek.
Reasumując wskazać zatem należy, że w rozpatrywanej sprawie organ nie tylko zmienił treść powołanego wyżej § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia, ale również nie dokonał – co wyżej już wykazał Sąd – oceny dowodów przedłożonych przez wnioskodawcę, a także nie przeprowadził żadnej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 2 i 3 § 3 ust. 1 rozporządzenia, stwierdzając, sprzecznie z treścią tego przepisu, że "przesłanki nr 2 i 3 nie wystąpiły z przyczyn oczywistych, ponieważ z uwagi na likwidację działalności gospodarczej, nie może być wnioskodawca uznany za przedsiębiorcę".
Sąd stwierdza, że to uchybienie stanowi naruszenie wyżej wskazanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji z tego powodu orzekanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne było przedwczesne.
Nadto organ naruszył przepis art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W zakresie uzasadnienia faktycznego organ ograniczył się do opisania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ale w całości go nie ocenił pod kątem wiarygodności i mocy dowodowej; natomiast uzasadnienie prawne sprowadza się do przytoczenia przepisów prawnych i podkreślenia, iż orzeczenie jest wydawane w granicach uznania administracyjnego.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie wyżej wskazanym. W przypadku ustalenia, że w sprawie nie występuje żadna przesłanek umorzenia składek winien odmówić umorzenia składek. Natomiast w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje chociażby jedna z tych przesłanek, winien z orzec w granicach uznania administracyjnego, stosując tę instytucję prawną w sposób również wyżej szczegółowo opisany. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ winien ujawnić, w uzasadnieniu decyzji, swoją ocenę zebranego materiału dowodowego w zakresie jego wiarygodności i mocy dowodowej, dokonać wykładni stosowanych przepisów i mieć na względzie ciążący na nim, na mocy art. 11 k.p.a., obowiązek wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.
O uchyleniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., a o zasądzeniu kosztów postępowania (na które składają się koszty zastępstwa procesowego i opłata za pełnomocnictwo), na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zmianami).