Uzasadnienie
W ramach urzędowego formularza z dnia 9 marca 2017 r. skarżące Stowarzyszenie zwróciło się do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W motywach wniosku odnotowano, że działalność jednostki oparta była na wolontariacie, a w skład zarządu wchodzą osoby nie związane z prowadzeniem finansów. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Stowarzyszenie nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani nie osiąga dochodów.
Pismem z dnia 16 marca 2017 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) nadesłanie wyciągów i wykazów z rachunku bankowego nr [...] (B), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. W przypadku jego zamknięcia należało nadesłać dokumenty potwierdzające tę okoliczność;
- 2) wskazanie etapu postępowania likwidacyjnego wszczętego uchwałą nr [...]; w tych ramach należało wykazać czynności określone art. 37 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017 r., poz. 210);
- 3) złożenie wyjaśnień, co do oświadczenia H. D. złożonego w ramach czynnego udziału przed organem odwoławczym w dniu 28 stycznia 2016 r., z którego wynika, że majątek stowarzyszenia został zlikwidowany. Należało w tej materii przedłożyć stosowne dokumenty potwierdzające tę okoliczność oraz wskazujące na jej przebieg. Pouczono przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.").
Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, Stowarzyszenie nadesłało pismo przewodnie z dnia 5 kwietnia 2017 r., w którym jego Przewodnicząca wyjaśniła, że rachunek bankowy wskazany w wezwaniu został zamknięty, zaś jedynym na to dowodem jest fakt otwarcia nowego rachunku w placówce PZU. Podniosła dalej, że inne dokumenty źródłowe znajdowały się u księgowej Stowarzyszenia. W chwili obecnej toczy się postępowanie karne z wniosku skarżącej przeciwko księgowej. Odnośnie podjęcia działań skutkujących likwidacją jednostki, Przewodnicząca oświadczyła, że Stowarzyszenie korzystało z opinii Informatorium dla Organizacji Pozarządowych w W., z opinii Kancelarii Adwokackiej adwokata M. P. oraz Biura Rachunkowego C w P.. Podniosła, że "do tej pory nie otrzymaliśmy pozytywnej opinii w sprawie kontynuowania procesu likwidacyjnego." Podkreśliła dalej, że Stowarzyszenie nie posiadało i nie posiada majątku, było organizacją non profit.
Działalność odbywała się wyłącznie ze środków publicznych przekazywanych przez Urząd Miasta w P. i nieodpłatnej pracy wolontariuszy. Urząd finansował działanie Stowarzyszenia od 1992 r. do 2013 r., które prowadziło świetlicę dla dzieci z rodzin niewydolnych wychowawczo oraz punkt konsultacyjny dla osób uzależnionych od narkotyków. Określenie "majątek" użyte w trakcie czynnego udziału przed organem odwoławczym w dniu 28 stycznia 2016 r. jest określeniem w znaczeniu potocznym i obejmuje przedmioty, w które świetlica Stowarzyszenie była wyposażona, służące do pomocy w nauce oraz zajęć wychowawczo-terapeutycznych m.in. były to przybory szkolne, artykuły papiernicze, książki, zabawki.
Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że skarżące Stowarzyszenie występowało już o przyznanie prawa pomocy przed tutejszym Sądem w innych sprawach z jego skarg. Wnioski te rozpoznano odmownie. Ostatnio postanowieniami z dnia 27 lutego 2017 r. w sprawach I SA/Gl 514/16 do I SA/Gl 518/16.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Wniosek Stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie. Co znamienne, w toku jego rozpoznania dokonano analizy nie tylko akt niniejszej sprawy, ale posiłkowano się również materiałami źródłowymi i ustaleniami poczynionymi w innych sprawach ze skarg Stowarzyszenia.
Trzeba na wstępie podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, tj. m.in. poprzez ustanowienie pełnomocnika procesowego, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777).
Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych.
Przenosząc ww. stanowisko judykatury na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że Stowarzyszenie nie ujawniło wyciągów z drugiego z rachunków bankowych prowadzonego na rzecz wnioskującej jednostki przez B S.A. o nr [...]. Odpowiadając na punkt wezwania dotyczący właśnie tego rachunku, kolejny raz oświadczono, że dowodem wskazującym na zamknięcie ww. rachunku jest fakt otworzenia nowego, w innym banku. Zdaniem rozpoznającego wniosek, oświadczenie to nie posiada waloru dowodu i jako takie nie mogło wpłynąć na pozytywne załatwienie wniosku strony.
Odnosząc się natomiast do tej części argumentacji Przewodniczącej Stowarzyszenia (patrz pismo z dnia 5 kwietnia 2017 r.), w której akcentuje, że jednostka była organizacją non profit, wypada przywołać ugruntowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uznał, że z faktu, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11; dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393), - stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność m. in. ze składek członkowskich. Podobnie art. 32 Statutu Stowarzyszenia przewiduje, że źródłem uzyskiwania środków finansowych przez Stowarzyszenie są m. innymi składki członkowskie. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Z przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach oraz Statutu Stowarzyszenia wynika, że majątek Stowarzyszenia tworzą m.in. składki członkowskie.
Majątek ten służy wyłącznie do realizacji celów statutowych Stowarzyszenia. Wnioskodawca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na pokrycie należnych kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Rezygnacja ze składek członkowskich bądź też ich nieregularne wpływy jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. W przypadku Stowarzyszenia doszło do dobrowolnej rezygnacji ze składek członkowskich, co krytycznie oceniono m.in. w postanowieniu Sądu z dnia 27 lutego 2017 r. w sprawie I SA/Gl 514/16.
W kontekście tych ostatnich uwag, a w szczególności majątku Stowarzyszenia, należy podkreślić, że w świetle zgromadzonego materiału można jedynie stwierdzić, że jednostka w istocie podjęła uchwałę o likwidacji, niemniej jednak z aktu tego, wszak pkt 2 uchwały Nr 1 z dnia 13 lutego 2014 r. (patrz akta administracyjne) pozostał niewypełniony, nie wynika tak naprawdę jaki był dalszy los majątku Stowarzyszenia. Oświadczenia Przewodniczącej, nie poparte żadną dokumentacją źródłową, nie mogą mieć znaczenia przesądzającego w omawianej materii. Co ważne, wątpliwości w tym zakresie były sygnalizowane już w innych postanowieniach referendarza sądowego i Sądu, a mimo to, nie poczyniono żadnych kroków zmierzających do wyjaśnienia akcentowanych wątpliwości.
Reasumując, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych, nie może zatem skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy w całości. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się w znacznej mierze finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, publ. tamże).
W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia tego, że skarżące Stowarzyszenie, pomimo deklarowanych problemów finansowych, korzystało już z usług kancelarii adwokackiej.
Reasumując, nie wykazano w tej sprawie, że wnioskujące Stowarzyszenie może być beneficjentem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W wyniku wszystkich poczynionych wyżej rozważań, działając na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.