Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 358/16

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej: u.s.u.s.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], którą odmówiono J.G. (dalej: strona, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika za: marzec 2007 r., sierpień i grudzień 2008 r. oraz okres od marca do czerwca 2009 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 11.555,65 zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że decyzją z dnia [...] r. odmówiono uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, gdyż organ uznał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. uzasadniających uznanie ww. należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia.

Dalej podano, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona powołała się na trudną sytuację finansową, zdrowotną oraz przedawnienie zaległości, a do wniosku dołączyła kserokopię szeregu dokumentów wymienionych na str. 2 zaskarżonej decyzji.

W dalszych fragmentach uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ wskazał, że art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki określone są w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 tej ustawy.

Po ponownym przeanalizowaniu sprawy uznano, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1-4 i 6. Przesłanki wymienione w zapisie art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a w niniejszej sprawie nie wystąpiły bowiem z przyczyn oczywistych. Nie wystąpiła także przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już co prawda prowadzona, jednak strona posiada składnik majątkowy, tj. świadczenie rentowe, wobec którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

W ocenie organu wystąpiła wprawdzie przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ komornik sądowy postanowieniem z dnia [...] r. stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednak strona posiada składnik majątkowy w postaci nieruchomości, na której Oddział w B.może dokonać zabezpieczenia hipotecznego.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że zakresem wniosku nie są objęte należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w związku z czym nie analizowano sprawy pod kątem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ wskazał także, iż nie ma możliwości podejmowania decyzji o umorzeniu w oparciu o jakiekolwiek inne przesłanki, niż te, które są określone w ogólnie obowiązujących przepisach prawnych, wobec czego nie znaleziono podstawy dla umorzenia należności.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucił, że jest ona "podjęta z wadliwą oceną stanu faktycznego, zawężającą - w okolicznościach sprawy, wykładnię ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2015 poz.121) oraz Rozp.Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008 (Dz.U. nr 78,poz.465) w wyniku czego nastąpiło naruszenie zasad współżycia społecznego w państwie prawnym przez ignorowanie faktu niemożności świadczenia oraz przedawnienia jego aktualnej ściągalności".

Wobec powyższego skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia sądowego reformatoryjnego przez umorzenie zaległości składkowych, odsetek i upomnień tam dochodzonych.

W uzasadnieniu skargi skarżący na wstępie podał, że jest pełnym inwalidą wymagającym opieki osoby trzeciej ([...]), z orzeczoną [...] (pod formalną opieką matki), osobą nieuleczalnie chorą na chorobę wyniszczającą [...], która okresowo powoduje całkowite wyłączenie funkcjonalne z bieżącego życia. Egzystencja skarżącego jest zatem możliwa tylko dzięki systemowi pomocy społecznej, zasiłkom i zapomogom.

Dalej skarżący zwrócił uwagę, że zasada odpowiedzialności osoby w takim stanie zdrowia jest wątpliwa i nie została zbadana w toku postępowania. Występuje u niej bowiem brak zdolności do zawinienia i możności działania, a także niezdolność do prowadzenia własnych spraw szczególnie przed sądem i potrzeba wsparcia ze strony profesjonalnego pełnomocnika, czego skarżący był pozbawiony w postępowaniu przed organami ubezpieczeniowymi. Skarżący nadmienił także, iż niniejsza skarga została sporządzona w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej i nie może stanowić dowodu, że "radzi sobie świetnie bez pomocy". W przebiegu choroby występują okresy, kiedy organizm jest funkcjonalnie głęboko upośledzony, które przeplatają się z okresami, kiedy odzyskuje możność poruszania się oraz możliwości intelektualne. Nigdy nie wiadomo co się wydarzy, konieczny jest opiekun na wypadek nagłego upadku, w związku z czym nieustanne wezwania do stawienia się celem wyjaśnienia okoliczności już wcześniej wyjaśnionych "zakrawają na mobbing", zważywszy, że wymagałoby to karetki pogotowia z personelem.

Opisana wyżej sytuacja ma – jak dalej wskazano w skardze - decydujący wpływ na meritum sprawy. Ostry chorobowy stan paranoidalny stwierdzony został w 2010 r. pod wpływem dramatycznych okoliczności rodzinnych, które spowodowały ingerencję organów ścigania, ale wspomniane schorzenia rozwijają się stopniowo, w okresie wielu lat, zanim zamanifestują się wybuchowo na skutek jakiejś szczególnie stresującej sytuacji. Jakkolwiek więc stany urojeniowe stwierdzono u skarżącego w 2010 r., jednakże biegli lekarze potwierdzili istnienie choroby od 2007 r. Już w tym roku skarżący był niezdolny do prowadzenia racjonalnej działalności gospodarczej i wtedy rozpoczęły się problemy prowadzące do jego ruiny finansowej. Potwierdza to opinia biegłych psychiatrów w aktach rentowych, a orzecznictwo administracyjne dopuszcza badanie takich kwestii w postępowaniu podatkowym, co przyznał NSA w wyroku z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2093/10.

Dalej skarżący podkreślił, że wykonywania działalności gospodarczej, prowadzonej przez wiele lat bez zastrzeżeń organów skarbowych i ubezpieczeniowych zaprzestał nagle na tle chorobowym. Istnieje zatem związek przyczynowy pomiędzy stanem chorobowym a zaległościami wynikającymi z utraty zdolności do prowadzenia firmy. Nie można zatem stwierdzić istnienia zaległości "nieumarzalnych", skoro zaistniała niemożność świadczenia osoby niepoczytalnej, umieszczonej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Po uprawomocnieniu się decyzji sądu skarżący został przetransportowany wprost z aresztu do zamkniętego zakładu psychiatrycznego w K.. Został z niego zwolniony (jako osoba kompletnie zrujnowana, zadłużona, trwale niezdolna do pracy i skazana na pomoc społeczną) w 2014 r. w związku z zaleczeniem choroby psychiatrycznej i stwierdzeniem śmiertelnej choroby ([...]) wymagającej odrębnej stacjonarnej opieki lekarskiej. Po stronie zobowiązanego nastąpiła zatem ewidentna następcza niemożność świadczenia, która zwalnia od zobowiązania.

Zdaniem skarżącego świadczenie niemożliwe w danej sytuacji do spełnienia nie powinno być egzekwowane. Jest bowiem tylko bezskutecznym, naruszającym zasady współżycia społecznego dręczeniem dłużnika, który bez jakiejkolwiek swojej winy zaprzestał spełniania niemożliwego świadczenia (co potwierdził SN w wyroku z dnia 5 grudnia 2000 r., sygn. akt V CKN 150/00).

W uzasadnieniu skargi podniesiono również, że "żaden rozpatrujący sprawę organ nie uzasadnił i nie omówił z podaniem podstaw prawnych wysokości i sposobu obliczenia odsetek, co uniemożliwia skontrolowanie tych "wyroków", bo nie wyliczeń", w związku z czym uzasadnienie decyzji ma braki w zakresie uzasadnienia faktycznego, co narusza art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej.

Nie ustosunkowano się również do podnoszonej w odwołaniach kwestii przedawnienia, co w przypadku długotrwałych postępowań powinno być badane z urzędu, tym bardziej, że w międzyczasie doszło do zmiany przepisu w zakresie czasu rozpoczęcia na nowo biegu terminu przedawnienia.

W konkluzji skargi stwierdzono, że rozstrzygnięcia organów obu instancji są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego opartymi na społecznym poczuciu sprawiedliwości oraz humanitarnych celach ubezpieczeń społecznych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia 5 września 2016 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu poparł pisemną skargę skarżącego i wniosła o:

1. 1. uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...],
2. 2. uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...] r. nr [...],
3. 3. umorzenie skarżącemu należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za marzec 2007 r., sierpień i grudzień 2008 r., czerwiec 2009 r. oraz odsetek i kosztów upomnień,
4. 4. zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu.

Pełnomocnik skarżącego zanegowała twierdzenie organu, iż nie występuje żadna z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wskazanych w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazała, że w jej ocenie zachodzą przesłanki określone w 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.), pkt 5 (naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję), oraz pkt. 6 (jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne).

Zdaniem pełnomocnika strony organ II instancji miał podstawy do uchylenia decyzji organu I Instancji i orzeczenia co do istoty sprawy t.j. umorzenia należności objętych decyzją organu I instancji.

Bezsporne jest bowiem, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i jednocześnie brak jest majątku, z którego można egzekwować sporne należności. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że organ przeprowadził postępowanie egzekucyjne w celu zaspokojenia swoich należności, jednakże nie doprowadziło ono do zaspokojenia organu i stało się oczywistym, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Świadczy o tym treść informacji z dnia 10 czerwca 2011 r. o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym (k. 60 akt administracyjnych), z którego wynika, iż komornik SR poinformował organ o bezskuteczności egzekucji oraz treść wniosku wewnętrznego pracownika organu (druga strona wniosku - k. 66 akt administracyjnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika za: marzec 2007 r., sierpień i grudzień 2008 r. oraz okres od marca do czerwca 2009 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 11 555,65 zł

Bezsporne jest zatem, że zaległości objęte inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie wnioskiem skarżącego o ich umorzenie stanowią należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, a zatem – jak zasadnie wskazał organ - mogą być one w części stanowiącej należność główną - umorzone wyłącznie w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Do tej kategorii zaległości nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., zgodnie z którym warunek całkowitej nieściągalności nie odnosi się jedynie do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia i wyłącznie w odniesieniu do tych należności znajduje zastosowanie Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zamknięty katalog przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieściągalności zawarty jest w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przepis ten określa, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.),
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.),
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W niniejszej sprawie organ I instancji z aprobatą organu odwoławczego stwierdził jedynie, że w sprawie "nie zachodzi całkowita nieściągalność, określona przy użyciu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wynika to z faktu, że wobec skarżącego możliwe jest wdrożenie działań egzekucyjnych zmierzających do skutecznego wyegzekwowania powstałego zadłużenia". Organ odwoławczy podzielając to stanowisko stwierdził natomiast, że nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż działalność gospodarcza została wprawdzie zakończona, jednakże skarżący posiada świadczenie rentowe, wobec którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

W ocenie organu wystąpiła wprawdzie przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ komornik sądowy postanowieniem z dnia [...] r. stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednak strona posiada składnik majątkowy w postaci nieruchomości, na której Oddział w B. może dokonać zabezpieczenia hipotecznego.

Zdaniem składu orzekającego przeprowadzona przez organy obu instancji analiza przesłanek całkowitej nieściągalności jest zdecydowanie niewystarczająca.

Podkreślenia wymaga, że wbrew twierdzeniom organów, informacja z dnia 10 czerwca 2011 r., w której Komornik sądowy wyznaczony do prowadzenia łącznej egzekucji poinformował ZUS o bezskuteczności egzekucji nie jest jedynym źródłem wiedzy o bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec skarżącego. W aktach sprawy (k.

36) znajduje się bowiem znacznie późniejsze postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. T.W. z dnia [...] r., którym umorzył on postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku wierzyciela oznaczonego jako: A w W. stwierdzając, że egzekucja okazała się bezskuteczna, ponieważ w toku czynności Komornik nie ustalił majątku dłużnika pozwalającego na zaspokojenie należności.

Wypełniona zatem została przesłanka nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tymczasem organy obu instancji całkowicie pominęły ten dokument, nie wykazały także, że stan majątku skarżącego uległ od tego czasu takim zmianom, że egzekucja może okazać się skuteczna. Co więcej, na str. 4 wewnętrznego wniosku w sprawie umorzenia należności (k.

66) podano, że świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącego w kwocie 1.236,57 zł wolne jest od potrąceń. W uzasadnieniu decyzji organów obu instancji nie zawarto także żadnych danych dotyczących nieruchomości, co do której organ II instancji wskazał na możliwość zabezpieczenia na niej należności przysługujących ZUS. We wspomnianym już wniosku wewnętrznym stwierdzono natomiast, że wdrożenie egzekucji do nieruchomości jest społecznie nieuzasadnione, gdyż nieruchomość ta jest jedynym miejscem zamieszkania skarżącego. Podano w nim także, że dotychczas nie dokonywano zabezpieczeń na majątku dłużnika. Jak wynika ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej nieruchomość ta stanowi 1/2 udziału w lokalu mieszkalnym o powierzchni 56 m 2, w aktach sprawy brak natomiast jakichkolwiek danych dotyczących ewentualnych hipotek ustanowionych z wniosku innych niż ZUS (który dotąd nie zabezpieczał swoich roszczeń na majątku skarżącego) wierzycieli, wobec których skarżący jest zadłużony na łączną kwotę 449.500 zł.

Z powyższego wynika, że kwestia nieściągalności zaległości objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie wymaga ponownej, pogłębionej analizy, także pod kątem przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. związanej z oceną możliwych do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot, zważywszy na stan zdrowia skarżącego, jego trwałą całkowitą niezdolność do pracy oraz wspomniane wyżej niejasności dotyczące nieruchomości. Dla wykazania, że nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległości nie jest bowiem absolutnie wystarczające stwierdzenie, że – jak to ujął organ odwoławczy – skarżący "posiada składnik majątkowy w postaci nieruchomości, na której Oddział w B. może dokonać zabezpieczenia hipotecznego".

Wskazać w tym miejscu należy (za wyrokiem NSA z dnia 30 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/2006, LEX nr 321267), że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

Nie ulega też wątpliwości, że "zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia" (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/2001, LEX nr 116545)

Podkreślenia jednocześnie wymaga, że decyzje dotyczące umorzenia zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Nawet zatem wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1079/09, LEX nr 586630). Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych. "Sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru" (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 16 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ke 451/10, LEX nr 748959).

Kontrola ta, przeprowadzona z uwzględnieniem przedstawionych powyżej kryteriów, wykazała konieczność ponownego wnikliwego zbadania przesłanek całkowitej nieściągalności oraz precyzyjnego i właściwie udokumentowanego odniesienia się do podnoszonego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w skardze zarzutu przedawnienia zaległości, do którego organ nie odniósł się w żaden sposób w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ani w odpowiedzi na skargę. Zważyć bowiem należy, że "postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia" (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 91/12, LEX nr 1139317).

Jak więc wykazano powyżej wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i zobowiązania właściwego organu, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił powyższą argumentację i wynikające z niej zalecenia.