Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Poczta Polska S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. (dalej: wierzyciel lub organ), działając na podstawie art. 34 § 2 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm..; dalej: u.p.e.a.) w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.; dalej: ustawa abonamentowa) – po rozpoznaniu zażalenia Z. P. (dalej: zobowiązany lub skarżący) na postanowienie własne z dnia [...] r. Nr [...], w którym uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku – utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] r.
Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny.
Wierzyciel w związku z brakiem realizacji należności z tytułu zaległych opłat abonamentu rtv przez zobowiązanego sporządził tytuły wykonawcze, które w dniu 21 października 2013 r. zostały przekazane do realizacji organowi egzekucyjnemu (Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w L.). Tytuły wykonawcze obejmowały należności z tytułu zaległych opłat abonamentu rtv za okres od stycznia 2008 r. do września 2013 r., w wysokości [...] zł oraz odsetki w wysokości [...] zł.
Organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wniesieniu w dniu 28 lipca 2014 r. zarzutu nieistnienia obowiązku objętego wydanymi tytułami egzekucyjnymi. W uzasadnieniu zobowiązany podniósł, że winien korzystać ze zwolnienia z uiszczania abonamentu rtv, bowiem jest inwalidą zaliczonym do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ponadto wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Do pisma załączył kserokopie:
- - orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w L. z dnia 30 czerwca 2004 r. o zaliczeniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności za okres do 30 września 2005 r.,
- - wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 5 sierpnia 2008 r., sygn. akt [...], na podstawie którego zaliczono zobowiązanego do osób niepełnosprawnych w znacznym stopniu od dnia 1 października 2005 r. na stałe.
Postanowieniem z dnia [...] r. wierzyciel uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku.
W zażaleniu zobowiązany domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia i uznanie jego uprawnień do zwolnienia z opłat abonamentowych oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że nie miał wiedzy ani świadomości odnośnie konieczności złożenia oświadczenia o spełnieniu warunków do skorzystania ze zwolnienia z opłaty.
Postanowieniem z dnia [...] r. organ utrzymał w mocy postanowienie wydane w I instancji.
W uzasadnieniu powołał przepis art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 3 ustawy abonamentowej. Odpowiadając na zarzuty wskazał, że na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ww. ustawy zwalnia się od opłat abonamentowych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 Nr 127, poz. 721, z późn. zm.). Dalej powołał rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 16 lutego 2010 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych (Dz. U. z 2010 r., Nr 29, poz. 152 ze zm.), z którego wynika, że dokumentami potwierdzającymi uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych jest m.in. orzeczenie właściwego organu orzekającego albo orzeczenie właściwej instancji sądu uchylające wcześniejszą decyzję organu orzekającego, w przypadku osób, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych.
Organ zauważył, że zobowiązany mimo posiadanych uprawnień nie dopełnił formalności związanych ze zwolnieniem go z opłat abonamentowych. Organ potwierdził, że w dniu 6 listopada 2014 r. zobowiązany dopełnił formalności związanych ze zwolnieniem go z opłat abonamentowych i od dnia 1 grudnia 2014 r. podlega już wskazanemu zwolnieniu. Jednocześnie zauważył, że ich dopełnienie nie ma wpływu na ciążące na nim zobowiązanie objęte tytułami wykonawczymi od nr [...] do nr [...], które w dniu 21 października 2013 r. zostały przekazane do organu egzekucyjnego.
Wierzyciel podkreślił, że do zobowiązanego były kierowane pisma zawiadamiające o braku opłat z tytułu abonamentu i wzywające do ich uregulowania (z dnia: 27 października 2008 r., 6 maja 2009 r., 6 października 2010 r.). Natomiast w dniu 31 października 2012 r. na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a. zostało do zobowiązanego wystosowane upomnienie, które otrzymał w dniu 5 listopada 2012 r.
Ponadto poinformował zobowiązanego, że nie posiada kompetencji do umorzenia postępowania, natomiast na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy abonamentowej Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych.
W skardze zobowiązany zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego prośby o zwolnienie go z opłaty abonamentowej. Podniósł, że jest inwalidą zaliczonym do znacznego stopnia niepełnosprawności od 1996 r., na stałe. Zacytował przepis art. 4 ustawy abonamentowej a do skargi załączył siedem pism potwierdzających stan jego niepełnosprawności uzasadniający ww. zwolnienie.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu w dniu 4 kwietnia 2016 r. dokonał przeglądnięcia akt i na jego wniosek doręczono mu w dniu 20 kwietnia 2016 r. kserokopie kart akt sądowych oraz jedną teczkę akt administracyjnych. W sprawie nie zostały złożone dalsze pisma.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżonym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia 10 kwietnia 2015 r. wierzyciel utrzymał w mocy postanowienie wydane w I instancji z dnia [...] r. Kontroli Sąd poddano stanowisko wierzyciela wyrażone wobec złożenia zarzutu nieistnienia dochodzonego egzekucyjnie obowiązku opłacania abonamentu rtv za okres od stycznia 2008 r. do września 2013 r.
Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Postępowanie toczyło się w przedmiocie zarzutu na prowadzenie egzekucji administracyjnej określonego w art. 33 pkt 1 u.p.e.a., tj. zarzutu nieistnienia dochodzonego egzekucyjnie obowiązku opłacania abonamentu rtv. Sporna w niniejszej sprawie pozostaje zasadność zgłoszonego przez stronę zarzutu.
Ustalony w toku postępowania stan faktyczny został przedstawiony powyżej i pozostaje w istocie poza sporem. W dalszej części uzasadnienia będzie przytaczany tylko w zakresie niezbędnym dla oceny prawidłowości subsumcji.
Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego.
Na mocy art. 33 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
- 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
- 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
- 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
- 4) błąd co do osoby zobowiązanego;
- 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
- 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
- 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
- 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
- 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
- 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.
Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (§ 1).
Ponieważ w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem obowiązany był uzyskać stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku i był tym stanowiskiem związany.
Prawem materialnym regulującym obowiązki związane z posiadaniem odbiorników rtv jest aktualnie ustawa abonamentowa. Zgodnie z art. 1 tej ustawy opłaty abonamentowe pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o radiofonii i telewizji", przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji.
Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa - z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej - powstaje on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych.
Z ustawy abonamentowej wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Stwierdzenie zatem, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych.
Kwestia opłat z tytułu abonamentu rtv była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika".
Przepis art. 7 ustawy abonamentowej zawiera postanowienia, których celem jest umożliwienie kontroli wywiązywania się z obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu. Kontrolę tę sprawuje Poczta Polska, a nadzór nad jej działaniami sprawuje minister właściwy do spraw łączności (ust. 1 i 2). Nieuiszczone opłaty abonamentowe oraz opłaty karne mają być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (art. 7 ust. 3 ustawy abonamentowej). Ustawodawca przesądził też, że w razie opóźnień w uiszczaniu abonamentu naliczane będą odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej (art. 7 ust. 4 ustawy abonamentowej).
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 marca 2010 r. uznał, że ustalanie wysokości należnego abonamentu – czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek COF za jeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez kierownika COF jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. W tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji administracyjnej abonamentu. Z ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Innymi słowy stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Nie nastręcza to obecnie problemów, ponieważ każdy zarejestrowany użytkownik wpłaca należność na konto bankowe (nawet jeśli czyni to w pocztowym "okienku"), w którego numerze zakodowany jest jego indywidualny numer identyfikacyjny, o którym mowa w rozporządzeniu rejestracyjnym.
We wniesionym zarzucie skarżący wskazał, że roszczenie wobec niego nie istnieje, bowiem spełnia przesłanki wynikające z art. 4 ustawy abonamentowej od 1996 r., jest inwalidą ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W sprawie natomiast nie było sporne i nie było przedmiotem postępowania dokonanie samej rejestracji odbiorników rtv przez skarżącego. Organ z kolei nie kwestionował uprawnień skarżącego do ubiegania się o zwolnienie z uiszczania opłat.
Skarżący kwestionuje obowiązek zapłaty opłat abonamentowych za cały okres objęty tytułami wykonawczymi. W stanie prawnym obowiązującym w 2008 r. z przepisu art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej wynikało, że zwolnienia określone w ust. 1 przysługują od [...] dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce operatora publicznego, o którym mowa w art. 5 ust. 1, oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień. Natomiast ust. 4 tego przepisu stanowił: osoby korzystające ze zwolnień od opłat abonamentowych obowiązane są zgłosić placówce operatora publicznego, o której mowa w ust. 3, zmiany stanu prawnego lub faktycznego, które mają wpływ na uzyskane zwolnienia, w terminie 14 dni od dnia, w którym taka zmiana nastąpiła.
Również w stanie prawnym obowiązującym w 2013 r. przepis nie uległ zasadniczym zmianom; zgodnie z art. 4 ust. 3 omawianej ustawy: zwolnienia określone w ust. 1 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529) oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień. Osoby korzystające ze zwolnień od opłat abonamentowych obowiązane są zgłosić placówce pocztowej operatora wyznaczonego, o której mowa w ust. 3, zmiany stanu prawnego lub faktycznego, które mają wpływ na uzyskane zwolnienia, w terminie 14 dni od dnia, w którym taka zmiana nastąpiła (ust. 4).
Nie można uznać twierdzeń skarżącego za zasadne, ponieważ to na nim – na podstawie wskazanych wyżej regulacji prawnych – spoczywał obowiązek powiadomienia o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawienia dokumenty potwierdzających uprawnienie do tych zwolnień.
Obowiązkiem wierzyciela jest tylko wykazanie, że dany odbiornik rtv został zarejestrowany, co stanowi podstawę do żądania uiszczenia przez jego posiadacza opłaty. Ten fakt w tej sprawie nie budzi jednak sporu.
W tej sytuacji, to na skarżącego przeszedł ciężar wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych. Fakt nabycia uprawnienia do zwolnienia z opłat sam w sobie nie jest wystarczającą podstawą do zaprzestania wnoszenia opłat za używanie odbiorników rtv. Zwolnienie z opłat abonamentowych, na które powołuje się strona, nie następuje z mocy prawa, lecz stosownie do art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej dla skorzystania z przedmiotowego zwolnienia konieczne jest przedłożenia w placówce Poczty Polskiej S.A. oświadczenia o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia i przedłożenia dokumentów potwierdzających stosowne uprawnienie. Brzmienie cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, że bez złożenia stosownego oświadczenia, o skorzystaniu ze zwolnienia nie może być mowy. Organ nie może działać z urzędu, złożenie określonego w ustawie oświadczenia ma bowiem charakter prawokształtujący.
Prawidłowo organ odwołał się także do przepisu § 1 pkt 1 rozporządzenia Krajowej rady Radiofonii i Telewizji z dnia 16 lutego 2010 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych określającego jakie dokumenty potwierdzają uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych. Wcześniej kwestie były uregulowane w § 1 pkt 1a rozporządzenie Krajowej rady Radiofonii i Telewizji z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych (Dz. U. z 2005 r., Nr 104, poz. 879 ze zm.).
W ocenie Sądu zobowiązany wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że ten obowiązek nie istnieje. W niniejszej sprawie wymagałoby to przedłożenia dowodu zgłoszenia ustnie lub na piśmie w urzędzie pocztowym oświadczenia o zwolnieniu od opłat i dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Zobowiązany dopełnił formalności związanych ze zwolnieniem z opłat abonamentowych dopiero w dniu 6 listopada 2014 r. Skutkowało to zwolnieniem go z tych opłat z dniem 1 grudnia 2014 r.
Powołane wyżej regulacje ustawowe nakazują przyznać rację organowi, skarżący jest bowiem nadal zobowiązany do uiszczenia opłat abonamentowych objętych wystawionymi tytułami wykonawczymi.
Skarżącemu przysługuje natomiast uprawnienie wynikające z art. 10 ustawy abonamentowej, zgodnie z którym w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu (ust. 1). Wniosek o umorzenie lub rozłożenie na raty należności wymienionych w ust. 1 podmiot zobowiązany do uiszczania opłat abonamentowych składa do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (ust. 2). Podmiot zobowiązany do uiszczania opłat abonamentowych składa w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe dokument stwierdzający umorzenie lub rozłożenie na raty należności wymienionych w ust. 1, w terminie 14 dni od dnia jego otrzymania (ust. 3).
Zdaniem Sądu w toku postępowania organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a postępowanie było prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zaakcentować trzeba, że skarżący był trzykrotnie zawiadamiany na piśmie o konieczności opłacania abonamentu i rosnącym zadłużeniu z tego tytułu, otrzymał również upomnienie z pouczeniem o skutkach nieuregulowania zaległości w postaci wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ale nie podjął żadnych starań aby wyjaśnić zaistniałą sytuację i uzyskać potrzebne jej informacje dla skorzystania ze zwolnienia. Zareagował dopiero po wszczęciu przeciwko niemu egzekucji. W sytuacji gdy zobowiązany wykazuje się całkowitą biernością i nie dba o swoje interesy nie można, zdaniem Sądu, obciążać Poczty Polskiej odpowiedzialnością za poniesione przez niego dodatkowe koszty. Zatem wniesiony zarzut należało uznać za niedopuszczalny, podzielając w tym zakresie argumenty wierzyciela.
W ocenie Sądu w toku postępowania Poczta Polska S.A. podjęła wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ ten nie naruszył przy tym przepisów prawa materialnego i procesowego. Dodać należy, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie mogło być skierowane do wierzyciela, nie będącego jednocześnie organem egzekucyjnym. Zgodnie bowiem z art. 34 § 4 czy art. 59 u.p.e.a. rozstrzyganie w tym przedmiocie należy do organu egzekucyjnego a nie wierzyciela.
Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270), a zatem skargę na podstawie art. 151 tej ustawy – oddalił.
Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku organu dotyczącego zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania, stwierdzić należy, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym nie dają podstaw do uwzględnienia tego żądania. Zgodnie bowiem z art. 200 tej ustawy w razie uwzględnienia skargi zwrot kosztów postępowania przysługuje skarżącemu; brak natomiast podstawy prawnej do zasądzenia kosztów postępowania na rzecz organu w przypadku oddalenia skargi.