Uzasadnienie
W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego pełnomocnik skarżącego F. K. zawarł wniosek o zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Żądanie to zostało następnie przedstawione przez skarżącego na urzędowym formularzu.
Jako okoliczności determinujące złożenie wniosku skarżący podał bardzo niską emeryturę i ciężką sytuację materialną. Oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Podkreślił, że nie mają żadnego majątku poza działką o powierzchni 600 m2, która jest zabudowana domem mieszkalnym jednoizbowym. Utrzymują się natomiast jedynie z emerytury małżonki skarżącego w wysokości 800 zł netto.
Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez:
- 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, dodając, że w tym w celu należy nadesłać potwierdzenie wypłaty skarżącemu i jego małżonce emerytur za ostatni miesiąc lub zaświadczenie organu rentowego o wysokości tych świadczeń, wskazującego też formę ich wypłaty (gotówką lub bezgotówkową), a nadto zaświadczenie o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy;
- 2) przedłożenie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących stan tych rachunków oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat i kont, natomiast w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte – potwierdzającego ten fakt zaświadczenia bankowego informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy;
- 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. złożonych przez skarżącego, jak również przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeśli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za 2012 r.;
- 4) wyjaśnienie przyczyn, dla których we wniosku nie wspomniano o gospodarstwie rolnym, stanowiącym według skargi główne źródło oszczędności poczynionych przez skarżącego w okresie kilkudziesięciu lat; w przypadku zbycia tego gospodarstwa – udokumentowanie tego faktu (m. in. za pomocą odpisu stosownej umowy) i ewentualnie wyjaśnienie, w jaki sposób zostały rozdysponowane środki z tego tytułu, a jeśli skarżący lub jego małżonka nadal gospodarstwo to prowadzą – przedłożenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego oraz zaświadczenia właściwej agencji udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżący lub któraś z osób pozostających w jego gospodarstwie domowym otrzymuje dopłaty związane z tym gospodarstwem, a jeśli tak, to w jakiej wysokości;
- 5) nadesłanie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.
Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego wniósł pismo z dnia 26 marca 2014 r., w którym oznajmił, że – zgodnie z informacjami przekazanymi mu przez skarżącego – tytułem emerytury skarżący otrzymuje 1.400 zł netto, a jego żona 800 zł netto i żadne z nich nie posiada rachunku bankowego. Dalej pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że we wniosku nie wspomniano o gospodarstwie rolnym, ponieważ zostało ono przekazane tytułem darowizny. Następnie wymienił osoby obdarowane.
W dniu 14 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podkreślając, że poznanie sytuacji, w jakiej skarżący się znajduje, nie było możliwe z powodu niedostatecznego wykonania wezwania, które skierowano do jego pełnomocnika. Zwrócił też uwagę, że we wniosku i odpowiedzi na jego wezwanie złożono rozbieżne oświadczenia o dochodach skarżącego.
Odpis tego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 22 kwietnia 2014 r.
We wniesionym w dniu 29 kwietnia 2014 r. sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zażądał zmiany tego postanowienia, które, jak podniósł, zostało wydane w oparciu o błędne ustalenie stanu faktycznego. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że mógł przekazać tylko te informacje, których udzielił mu skarżący. Wyraził też przekonanie, że referendarz sądowy powinien wezwać skarżącego do wyjaśnienia rozbieżności, jeśli takowe dostrzegł, a ponieważ tego nie uczynił, uznać należy, że nie wyjaśnił sytuacji skarżącego w stopniu uzasadniającym oddalenie wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w sprzeciwie wniosku o zmianę zaskarżonego postanowienia, przytoczyć należy brzmienie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Zawiera on bowiem wyjaśnienie przyczyny niemożności uwzględnienia takiego żądania, co jednakże nie stanowi przeszkody do zbadania, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z tą regulacją w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wymaga jedynie dodania, że przepis ten ma zastosowanie w rozpatrywanym przypadku.
Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, a więc prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Jak wynika z powyższego, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przekonania oceniającego do uwzględnienia zasadności zgłoszonego żądania. Tym bardziej zatem powinien on należycie ustosunkować się do wezwania o uzupełnienie przedstawionych danych, ponieważ zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy.
Odniesienie tych spostrzeżeń do rozpatrywanego przypadku nie pozwala na stwierdzenie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zarazem wymaga podkreślenia, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa skarżącego, który swą sytuację przedstawił w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co więcej, uczynił to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono mu uwagę zarówno w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku, jak i w postanowieniu referendarza sądowego. Ani bowiem przy wykonaniu wezwania, ani następnie w sprzeciwie od postanowienia, nie wyjaśnił kwestii, które są istotne dla weryfikacji zasadności zgłoszonego żądania, w tym rzetelności oświadczeń powołanych na jego poparcie.
W tym kontekście trudno nie zgodzić się z referendarzem sądowym, który ocenił, że przedstawiony przez skarżącego materiał zawiera ewidentne luki i jest niespójny. Nie ulega wątpliwości, że dla oceny zdolności płatniczej wnioskodawcy przesądzające znaczenie ma poznanie, a następnie zestawienie jego wpływów i kosztów. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w ogóle nie ustosunkował się do tej części wezwania, która dotyczyła wydatków jego gospodarstwa domowego, a w kwestii dochodów złożył jedynie oświadczenia, które dodatkowo są rozbieżne. Nie jest przy tym istotne, czy uczynił to osobiście, czy poprzez pełnomocnika, którego przecież sam upoważnił. Istotne natomiast jest to, że jego postawa w przedstawionym zakresie sprawiła, iż poznanie rzeczywistej sytuacji, w jakiej się znajduje, jest wręcz niemożliwe, co stanowi przeszkodę do pozytywnej weryfikacji jego żądania.
Z tego względu należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy, co uczyniono na podstawie powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.