Uzasadnienie
Na podstawie zarządzenia z dnia 10 września 2007 r. skarżący D.H.-H. oraz G.H.-H. zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 641 zł, co było wynikiem prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonego wcześniej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 maja 2007 r. (k.83), po rozpoznaniu sprawy na skutek sprzeciwu skarżącej D.H.– H., odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec oddalenia zażalenia skarżącej przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II FZ 446/07 - k. 118), postanowienie WSA z dnia 18 maja 2007 r. o odmowie przyznania prawa pomocy stało się prawomocne.
Przed upływem siedmiodniowego terminu do uiszczenia wpisu skarżący D.H.-H. oraz G.H.-H. złożyli wspólnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczący zwolnienia ich od wpisu od skargi. W piśmie tym oświadczyli, że nie są w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 641 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Uzasadniając wystąpienie o zwolnienie od kosztów w powyższym zakresie skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem G.H.-H., a drugi syn J.H.-H. nie pozostaje już w tym gospodarstwie, bowiem po ukończeniu studiów podjął pracę, ożenił się i zamieszkuje oddzielnie z żoną i dzieckiem.
Dalej w uzasadnieniu wniosku podano, że skarżący G.H.-H. jest studentem dziennych studiów na Uniwersytecie i w związku z codziennymi dojazdami na uczelnię ponosi dodatkowe wydatki, jak również dodatkowe koszty na buty i odzież, "która podczas dojazdów szybciej się zużywa". Źródłem utrzymania G.H.-H. jest renta rodzinna po zmarłym ojcu. Z przedłożonej kopii decyzji ZUS wynika, że świadczenie to wynosi miesięcznie 1.982,96 zł brutto (do wypłaty 1.630,46 zł).
D.H.-H. jest rencistką i utrzymuje się jedynie z wymienionego świadczenia, które wynosi brutto 506,87 zł, a do wypłaty jest to kwota 452,26 zł miesięcznie (według danych z przedłożonej przez skarżącą decyzji ZUS z dnia 1 marca 2007 r.). Skarżąca podała, że przewlekle choruje, a ostatnio została poddana operacji. Zły stan zdrowia powoduje konieczność nieprzerwanego leczenia i nadzwyczajne wydatki. Według oświadczenia wnioskodawczyni, na lekarstwa i samo leczenie wydaje przeciętnie 150 zł miesięcznie.
Jak podano we wniosku, skarżący nie mają środków na rachunku bankowym.
Co do wydatków na bieżące utrzymanie skarżąca oświadczyła, iż z uwagi na przedstawioną sytuację, a zwłaszcza z uwagi na brak pieniędzy, ponosi ona "przeciętne wydatki na wyżywienie, środki czystości, a także przeciętne opłaty za mieszkanie, za gaz, za światło".
Na podstawie przedstawionych okoliczności i wobec zmiany sytuacji życiowej skarżący wnosili o uwzględnienie ich wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w kwocie 641 zł.
Uzupełniając braki formalne wniosku o prawo pomocy, w urzędowych formularzach wniosku (PPF) podali tylko dodatkowo, że ich majątek stanowi mieszkanie o wielkości około 70 m ².
Sąd zważył:
Rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem o zwolnienie od kosztów w tej sprawie, a został złożony po prawomocnym orzeczeniu o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania wynoszą 641 zł z tytułu należnego wpisu od skargi.
W tej sytuacji Sąd rozpoznając nowy wniosek zobowiązany był jedynie do zbadania i oceny czy od prawomocnego zakończenia postępowania w tym zakresie zaszły istotne zmiany uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Każde prawomocne orzeczenie wiąże bowiem strony i Sąd co do ustaleń w nim zawartych. Strony i Sąd mają obowiązek przyjmować, że rozstrzygnięta kwestia prawna kształtuje się tak, jak ustalono w orzeczeniu.
Natomiast zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle przytoczonego przepisu można stwierdzić, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, nie może być uwzględniony, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę.
Nie można przy tym uznać za wystarczające samo powołanie się przez stronę na nowe okoliczności, ale okoliczności te rzeczywiście muszą wystąpić (por. postanowienie SN z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. I CKN 1064/97 – OSNC 1999/9/153).
W ocenie Sądu, w swoim nowym wniosku z dnia 8 października 2007 r., skarżący nie podnieśli żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę przez Sąd dotychczasowej oceny, w szczególności ich sytuacji majątkowej, pod kątem możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
Nie ulega wątpliwości, że niejako inspiracją dla nowego wniosku było wskazanie na taką możliwość zawarte w uzasadnieniu postanowienia NSA z dnia 21 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II FZ 446/07). Jednak nie powinno umykać uwadze skarżących, iż Naczelny Sąd Administracyjny jako warunek wystąpienia z nowym wnioskiem uznał zmianę okoliczności życiowych strony " w takim stopniu, że można stwierdzić pogorszenie sytuacji także i materialnej". Podkreślał przy tym, że aby taki wniosek mógł być rozpoznany, strona musi wykazać zmiany w swoim położeniu uzasadniające konieczność ubiegania się o pomoc, a co ważniejsze, powinna okoliczności podawane przez siebie udokumentować możliwie najobszerniej.
Tymczasem skarżący przytoczyli jedynie ogólnikowe informacje, w większości powtarzając znane już Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu dane o sytuacji dochodowej oraz oświadczyli się, że ponoszą przeciętne wydatki bieżącego utrzymania a także dość enigmatycznie określili się co do wydatków związanych ze studiowaniem skarżącego G.H.-H..
Sąd stoi również na stanowisku, że zmiana oświadczenia skarżącej D.H.-H., która od wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzi, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje tylko z jednym synem –G., bowiem drugi syn – J. od zawarcia związku małżeńskiego (przed dwoma laty – tak w zażaleniu z czerwca 2007 r.) zamieszkuje ze swoją rodziną osobno – nie daje podstaw do zmiany oceny możliwości poniesienia kosztów z tytułu wpisu od skargi. W dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżących dochody miesięczne wynoszą bowiem 2.082,72 zł, a jedyne "zindywidualizowane" wydatki wynoszą 150 zł, ponieważ co do reszty, chociażby kosztów utrzymania, skarżący nie chcieli wypowiedzieć się konkretnie, poprzestając, zdaniem Sądu świadomie, wyłącznie na ogólnikowych stwierdzeniach. Pozostaje zatem powtórzyć, że strona, która nie przedstawia swojej rzeczywistej sytuacji, sama udaremnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, w niniejszej zaś sprawie zmianę oceny co do możliwości uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Nadal nie powinno też znikać z pola widzenia okoliczność solidarnego zobowiązania trójki skarżących do uiszczenia z wyżej wymienionego tytułu kwoty 641 zł. Skarżący mogą dojść do porozumienia co do wpłaty tej kwoty, na zasadach takiego wspólnego uczestniczenia w poniesieniu opłaty sądowej, które nie będzie wymagać nadzwyczajnych wyrzeczeń i nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla każdego z nich z osobna, jak i dla rodziny.
Nie znajdując zatem podstaw do zmiany dotychczasowej oceny Sądu o niewykazaniu przez skarżących, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 165 tej ustawy należało orzec, jak w sentencji.