Uzasadnienie
H. C. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na postanowienie Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W toku postępowania sądowego złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podała, że pozostaje sama w gospodarstwie domowym. Jej dochód stanowi emerytura w kwocie około 1.940 zł netto miesięcznie. Jest właścicielką domu o powierzchni 100 m2 o wartości około 100.000 zł. Innego majątku nie wykazała. Spłaca pożyczkę w kwocie 1.300 zł miesięcznie pobraną na remont domu. Pozostałą część emerytury przeznacza na bieżące wydatki i leczenie. Ma problemy zdrowotne. Sytuacja finansowa nie pozwala jej na skorzystanie z pomocy prawnika.
Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 17 czerwca 2016 r. oddalił wniosek skarżącej. Podniósł, że miesięczny dochód jaki skarżąca uzyskuje oraz kwota jaką miesięcznie wydatkuje na spłatę pożyczki nie pozwalają dać wiary, że skarżąca nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych. Spłata pożyczek nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżąca nie wykazała również dostatecznie zasadności swojego wniosku o ustanowienie adwokata.
W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła, że błędnie przyjęto, że należy oddalić jej wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazała na naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 245 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.z 2016 poz. 718), dalej: "ustawy p.p.s.a.". Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W sprzeciwie ponownie wyjaśniła, że pożyczka, którą spłaca, została zaciągnięta na remont domu, w którym mieszka. Ponosi również inne wydatki na energię, wodę, gaz, wyżywienie, środki higieny. Wydatki te przekraczają jej dochód, w związku z tym pożycza pieniądze od rodziny. Nie posiada wiedzy prawniczej, a trudna sytuacja finansowa uniemożliwia skorzystanie z pomocy prawnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.).
Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, sytuacja finansowa skarżącej wskazuje na to, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. H.C. wprawdzie uzyskuje stały dochód, jednakże jest to emerytura, z której większość przeznacza na spłatę pożyczki. Co do zasady, zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, co wyraził starszy referendarz sądowy. Jeśli jednak pożyczka została zaciągnięta wcześniej, niż zaszła potrzeba uiszczenia kosztów sądowych i wiąże się koniecznością remontu domu, w którym skarżąca mieszka, to zasada ta doznaje ograniczenia i nie można jej postrzegać zbyt rygorystycznie. Spłata pożyczki wiąże się pośrednio z zaspokajaniem podstawowej potrzeby życiowej człowieka, jakim jest mieszkanie. Skarżąca jest przy tym osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe, nie ma więc innych źródeł dochodu, z których mogłaby pokryć wydatki na remont.
Jak wskazała, oprócz kosztów spłaty pożyczki i wydatków na bieżące utrzymanie, ponosi również wydatki na leczenie. Trudna sytuacja zmusza ją również do pożyczania pieniędzy od rodziny. W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, wysokość dochodów, z których tak znaczna część przeznaczana jest na wydatek związany z zabezpieczeniem mieszkania, nie pozwala oczekiwać, że skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach sądowych. Uwzględniając te okoliczności Sąd uznał, że postanowienie referendarza należało zmienić, ponieważ sytuacja materialna skarżącej nie pozwala na poniesienie przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym nie tylko opłat sądowych i wydatków, ale także kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.