Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 12.07.2016r., nr [...], w przedmiocie określenia za I kwartał 2011r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń 2011r.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" M.S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I.J. ur. w 1980r. Małżonkowie maja na utrzymaniu trzy córki: N.S. ur. w 2010r., A.S. ur. w 2012r. oraz M.S.ur. w 2015r.
Wnioskodawca z tytułu umowy o dzieło otrzymuje 6 931 zł. miesięcznie, netto. W 2016r. uzyskał on dochód w wysokości 42 000 zł., przy przychodzie w kwocie 84 000 zł.
Saldo jego konta prowadzonego przez mBank S.A., na dzień 10.04.2017r. wynosiło 4 273,88 zł.
I.J. z tytułu umowy o prace otrzymuje natomiast ok. 4000 zł, miesięcznie, netto.
Strona skarżąca uzyskuje też dochód z wynajmu mieszkania w wysokości 900 zł, miesięcznie, netto.
Miesięczne wydatki rodziny obejmują: czynsz – ok. 520 - 620 zł, koszty żywności – 1300 zł, koszty wyżywienia poza domem (obiady, przekąski) – 500 zł, koszty środków czystości, ubrań – 800 zł, koszty transportu, paliwa – 500 zł, koszty szkoły, przedszkola, żłobka – 1200 zł., koszty zajęć pozalekcyjnych dzieci (sportowe, plastyczne, basen, logopeda) – 700 zł.
Wnioskodawca spłaca kredyt hipoteczny, którego rata wynosi 3700 zł, miesięcznie oraz raty podatku w wysokości 3000 zł., miesięcznie. Żona spłaca natomiast kredyt, którego rata wynosi 1 800 zł, miesięcznie.
Strona skarżąca jest właścicielem: - mieszkania o pow. 51,07 m2, o wartości ok. 350 000 zł, znajdującego się w K., obciążonego hipoteką; - działki budowlanej w gminie S., o pow. 900 m2, obciążonej hipoteką, - sprzętu komputerowego o wartości ok. 5000 zł. Posiada też oszczędności w kwocie ok. 1000 zł.
I.J. jest właścicielką mieszkania o pow. 40 m2, znajdującego się w W., obciążonego hipoteką oraz samochodu osobowego marki Opel Astra.
Rodzina korzysta z programu "500+" na drugie i trzecie dziecko.
Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09).
Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06).
Tymczasem strona skarżąca, nie przesłała, mimo wezwania, dokumentów bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jej sytuacji finansowej, takich jak:
- - wyciągi z kont bankowych I. J. (zarówno osobiste jak i firmowe), obejmujące operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan,
- - wyciągi z jej lokat bankowych,
- - zeznania podatkowe I. J., za 2016r. lub odpowiednie zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskanych przez nią przychodach i dochodach w 2016r.
- - zaświadczenie z zakładu pracy I. J., o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków.
Zwrócić należy uwagę, iż orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych oszczędności, przedmiotów wartościowych i nieruchomości. Stąd też, brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy.
Wspomnianego obowiązku przesłania przez stronę żądanych dokumentów, nie wyłącza oświadczenie żony o odmowie przekazania stosownej dokumentacji w związku z rozdzielnością majątkową.
Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (t.j. Dz.U z 2017r., poz. 682) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r., sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r., sygn. akt I FZ 463/08).
Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, że w rozpatrywanym przypadku faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Analiza materiału dowodowego wskazuje natomiast, iż wydatki rodziny (520 - 620 zł. + 1300 zł. + 500 zł. + 800 zł. + 500 zł. + 1200 zł. + 700 zł. + 3700 zł. + 3000 zł. + 1 800 zł. = 14 020 – 14 120 zł.) przewyższają o ponad dwa tysiące złotych jej dochody, uwzględniając nawet środki z programu "500 +" (6 931 zł. + 4000 zł. + 900 zł. + 500 zł. + 500 zł.= 12 831 zł.).
Taka sytuacja jest sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, którymi winien kierować się orzekający rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09.02.2005r., sygn. akt FZ 579/04, postanowienie NSA z dnia 11.01.2008r., sygn. akt II FZ 571/07, postanowienie NSA z dnia 02.12.2014r., sygn. akt FZ 436/14,postanowienie NSA z dnia 19.11.2015r., sygn. akt II FZ 775/15).
W konsekwencji więc w/w okoliczności, stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, w obliczu konieczności skorzystania przez stronę z pomocy fachowego pełnomocnika. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach czy niewiarygodnych oświadczeniach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt.
III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Zgodnie bowiem z linią orzeczniczą sądów administracyjnych niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 09.07.2014r., sygn. akt I OZ 539/14, por. też postanowienie NSA z dnia 29.01.2015r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 02.09.2016r., sygn. akt II GZ 822/16, postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14).
Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.).