Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. O. (dalej: zobowiązany/skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 18 października 2023 r. sygn. 1201.IEE.7113.2.180.2023.2.BF w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.
W stanie faktycznym sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego, jako zobowiązanego, na podstawie dalszych tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie. Tytuły wykonawcze obejmują zaległości z tytułu niezapłaconych składek ZUS. W toku postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z 6 lipca 2023 r. organ zajął wierzytelność pieniężną zobowiązanego z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego w wysokości 100,00 zł w sprawie o sygn. I SA/Kr 1581/21 u dłużnika zajętej wierzytelności Skarbu Państwa - Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie. Zawiadomienie to doręczono zobowiązanemu w dniu 24 lipca 2023 r.
Zobowiązany pismem z 31 lipca 2023 r. złożył skargę na w/w zajęcie. Wskazał, że w/w czynność egzekucyjna rażąco narusza prawo i wniósł o uchylenie zajęcia. Podniósł, że nie posiada "zobowiązań wobec wskazanego wierzyciela, a wskazane tytuły egzekucyjne są nieważne". Podkreślił, że wszystkie wskazane w zajęciu "tytuły egzekucyjne" są przedawnione.
Następnie organ postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r. znak 1215-SEE.7113.73.2023 oddalił skargę na czynność egzekucyjną. Wskazał, że zastosowanie przedmiotowego środka egzekucyjnego poprzedzone było czynnościami zmierzającymi do ustalenia majątku zobowiązanego oraz wnikliwą analizą skuteczności podjętych środków egzekucyjnych. Argument zobowiązanego nie znajduje pokrycia w stanie faktycznym. Według udzielonej 21 sierpnia 2023 r. informacji przez wierzyciela, należności objęte postępowaniem prowadzonym na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych są wymagalne, należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, a bieg terminu przedawnienia jest zawieszony z uwagi na wszczęte postępowanie egzekucyjne.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że postanowienie rażąco narusza prawo i wnosi o jego uchylenie.
Postanowieniem z 18 października 2023 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ podkreślił, że w postępowaniu zainicjowanym w trybie art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479; dalej: u.p.e.a) badana jest wyłącznie prawidłowość wskazanej czynności egzekucyjnej, a nie prawidłowość całości prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że czynność została dokonana z zachowaniem przepisów ustawy. Dochodzone należności podlegają egzekucji administracyjnej. Do środków egzekucyjnych należy egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych. W zawiadomieniu o zajęciu, sporządzonym na prawidłowym formularzu, oznaczono strony postępowania, określono wysokość dochodzonej należności, a także zawarto pouczenia dla zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności. Tym samym spełnione zostały wymogi formalne. Z uwagi na zarzut przedawnienia, organ zwrócił się do wierzyciela i otrzymał informację, że wierzytelności są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił organowi rażące naruszenie prawa i wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podkreślił, że w treści skargi nie zostały wskazane żadne okoliczności świadczące o wadliwości skarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: P.p.s.a). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie naruszają prawa w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy art. 54 u.p.e.a. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie prowadzone jest na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...], [...] i [...] wystawionych 15 stycznia 2018 r.. Również 15 stycznia 2018 r. została nadana klauzula o skierowaniu ich do egzekucji administracyjnej, zaś odpisy powyższych tytułów wykonawczych zostały doręczone 6 lutego 2018 r. (k. 3-10 akt administracyjnych). Jak zatem wynika z akt sprawy, postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed 30 lipca 2020 r., tj. wejściem w życie nowelizacji m.in. art. 54 u.p.e.a. dokonanej ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070).
Natomiast już w toku postępowania egzekucyjnego (8 maja 2023 r.) zostały wydane dalsze tytuły wykonawcze. Tymczasem zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 13 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Należy zauważyć, że wystawienie dalszego tytułu wykonawczego następuje w związku z pewnymi okolicznościami zaistniałym w toku już toczącej się egzekucji (np. potrzebą prowadzenia egzekucji przez więcej niż jeden organ egzekucyjny). Jest to kontynuacja toczącej się egzekucji. Dalszego tytułu wykonawczego nie można traktować jako wystawienia nowego tytułu wykonawczego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. III SA/Wa 2469/19). Potwierdza to także brzmienie przepisu art. 26c § 4 u.p.e.a., stanowiącego, że zobowiązanemu nie doręcza się odpisu dalszego tytułu wykonawczego. Wydanie zatem dalszego tytułu wykonawczego nie oznacza wszczęcia nowego postępowania egzekucyjnego, zaś właściwe brzmienie u.p.e.a. należy przyjąć z uwzględnieniem prowadzonej już dotąd egzekucji.
Niezależnie jednak od powyższych rozważań już sama konstrukcja skargi na czynność egzekucyjną, jako wpisanej w całość postępowania egzekucyjnego, sprawia, że przedmiotowa skarga nie była zasadna. Na tle art. 54 u.p.e.a. wyjaśnić należy, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Jak trafnie zasygnalizował organ II instancji, w postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 749/13, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt I GSK 1053/20).
Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia, a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane – tak jak tego oczekiwał skarżący – w szczególności zarzuty związane z wadliwością tytułów wykonawczych, czy nieistnieniem obowiązku. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają bowiem tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnych czynności egzekucyjnych, którymi zgodnie z treścią art. 1a pkt 2 u.p.e.a. są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 13 kwietnia 2022 r. sygn. I SA/Kr 132/22).
W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. np. wyrok NSA z 20 kwietnia 2021 r. sygn. III FSK 3044/21 oraz wyrok WSA w Białymstoku z 15 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Bk 487/21). Powyższe rozważania zachowują aktualność zarówno na gruncie u.p.e.a. przed, jak i po dokonanej nowelizacji.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (por. wyroki: NSA z 25 sierpnia 2020 r., sygn. II FSK 1200/18, WSA w Krakowie z 10 lipca 2017 r., sygn. I SA/Kr 268/17). W rozpoznanej sprawie, w skardze na czynność egzekucyjną skarżący zarzucił, że nie posiada zobowiązań wobec wskazanego wierzyciela, podniósł nieważność tytułów egzekucyjnych i "przedawnienie tytułów egzekucyjnych".
Należy podkreślić, że kwestie te znajdują się poza zakresem instytucji uregulowanej w art. 54 § 1 u.p.e.a. Przedawnienie, nieistnienie obowiązku, czy też jego wygaśnięcie są – w myśl art. 33 u.p.e.a. – podstawami zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Skarżący nie złożył jednak na ww. podstawie zarzutu, lecz właśnie skargę czynność egzekucyjną, jednoznacznie wskazaną przez skarżącego w piśmie z 31 lipca 2023 r. ("składam skargę na wskazane Zajęcie egzekucyjne"). Skorzystanie z tego środka prawnego nie mogło więc przynieść oczekiwanego przez niego skutku prawnego.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Środek egzekucyjny jest niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Niedopuszczalne jest również stosowanie środków egzekucyjnych wobec osoby niepodlegającej jurysdykcji polskich organów administracyjnych, zwłaszcza korzystających z immunitetu dyplomatycznego lub konsularnego. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może też polegać na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób naruszający ustawę (tak P. M. Przybysz (w:) "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54). Stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy (art. 7 § 3 u.p.e.a.).
Podkreślić należy, że zaskarżając postanowienie Dyrektora IAS skarżący nie przedstawił żadnych argumentów ukierunkowanych na wykazanie, że sposób zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego nie odpowiada prawu. Podobnie w złożonym zażaleniu i w skardze do sądu administracyjnego nie znalazły się okoliczności choćby naprowadzające na tę kwestię. Niezależnie od powyższego organ podjął się analizy powyższych przesłanek. Sąd podziela stanowisko organu, że sposób w jaki dokonano zajęcia wierzytelności odpowiada prawu. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny, mając na celu doprowadzenie do wykonania przez stronę skarżącą obowiązków o charakterze pieniężnym, wystosował 6 lipca 2023 r. do Skarbu Państwa – Dyrektora IAS w Krakowie, jako dłużnika zajętej wierzytelności, zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Organ ten podjął zatem działanie zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego przewidzianego w ustawie – w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret piąty u.p.e.a., tj. egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych.
Sposób dokonania czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a równocześnie prawidłowość jej przeprowadzenia, należy rozpatrywać na podstawie regulacji zawartych w art. 89 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
Z kolei zgodnie z art. 89 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:
- 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:
- a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,
- b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,
- c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;
- 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;
- 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.
Sąd stwierdza, że analiza treści zawiadomienia z 6 lipca 2023 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej prowadzi do wniosku, że zawiera ono wszystkie niezbędne elementy wymagane przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zawiadomieniu organ powołał się na art. 89 § 1 u.p.e.a., jako podstawę działania, zawarł na stronie 2 również wezwanie, o którym mowa w art. 89 § 3 pkt 1 i wyszczególnił w zawiadomieniu pouczenia dla zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności. Z kolei wobec uprzedniego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, obowiązek z art. 89 § 3 pkt 3 nie znalazł zastosowania. Przedmiotowe zawiadomienie organ egzekucyjny prawidłowo doręczył zobowiązanemu (k. 14 akt administracyjnych) i dłużnikowi zajętej wierzytelności (k. 15). Tym samym nie można uznać, aby zaskarżona czynność egzekucyjna została dokonana niezgodnie z przepisami ustawy.
Kwestie zasygnalizowane przez skarżącego mogły być podstawą do wniesienia przez niego zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej po doręczeniu skarżącemu tytułu wykonawczego. Z kolei na podstawie art. 59 § 4 u.p.e.a. ustawy skarżący może również żądać wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, że art. 59 u.p.e.a. nie ustanawia terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem przedmiotowe żądanie zobowiązany może wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. I SA/Gd 468/17). Natomiast podnoszone przez skarżącego kwestie są irrelewantne dla oceny prawidłowości czynności egzekucyjnej.
Podsumowując, Sąd stwierdza, że tryb dokonanego zajęcia był prawidłowy i zgodny z obowiązującym w tym zakresie stanem prawnym, a zarzuty podnoszone przez skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie. Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonego postanowienia (art. 134 P.p.s.a.).
W świetle powyższych ustaleń Sąd – działając na zasadzie art. 151 P.p.s.a. –orzekł o oddaleniu skargi.