Uzasadnienie
Naczelnik Małopolskiego Urzędu Skarbowego w K. (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego A. sp. z o.o na podstawie tytułów wykonawczych (wymienionych w postanowieniu) wystawionych przez wierzyciela Burmistrza Miasta S. B. obejmujących należność z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie należności głównej [...]
Organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia [...].07.2019r nr [...] umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie przepisu art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 upea t j. z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Organ egzekucyjny pismem z dnia [...].07.2019r nr [...] zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, a następnie na jego wniosek działając na podstawie art. 64c §1, § 4 i § 7 upea wydał postanowienie z dnia [...].09.2019r nr [...] określające wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 9.245,60zł. Postanowienie doręczono wierzycielowi w dniu [...].09.2019r.
Na postanowienie to wierzyciel pismem nadanym w dniu [...].09.2019r wniósł zażalenie w ustawowym terminie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie
- - art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1 i § 4 upea poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu poglądów prawnych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14, z których wynika, iż z uwagi na zachowanie racjonalnej zależności (proporcjonalności) między wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone (...)
- - art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c §1 i §4 upea poprzez jego błędne zastosowanie w stosunku do tytułów wykonawczych [...], [...], [...], [...], [...], albowiem w stosunku do tychże tytułów organ egzekucyjny nie podjął żadnych skutecznych czynności egzekucyjnych, albowiem kwota zajęta na poczet jedynie kosztów postępowania częściowo pokryła koszty wynikłe z tytułu wykonawczego nr [...]
W związku z czym Burmistrz Miasta S. B. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i nieobciążanie wierzyciela kosztami ponad kwotę 1.763,40zł. wyegzekwowaną od dłużnika.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z [...] października 2019r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest, iż zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasada ta jest jednak w ściśle oznaczonych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wypływają wprost z przepisów upea.
Upea nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych w następujących sytuacjach:
- - jeżeli na skutek uchybień wierzyciela doszło do wystawienia tytułu wykonawczego z wadami uniemożliwiającymi przeprowadzenie egzekucji (art.64c § 2 upea), lub gdy doszło do niezgodnego z przepisami ustawy wszczęcia i prowadzenia egzekucji (art.64c § 3 upea) oraz - jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 upea).
W omawianej sprawie podstawą wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...].04.2019r w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 59 § 2 upea t.j. z uwagi na bezskuteczność egzekucji.
Zgodnie z art. 64c § 4 upea wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Ustawodawca przez użycie w treści przedmiotowego przepisu zwrotu: "wierzyciel pokrywa", nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Dla zastosowania tego przepisu, nie mają znaczenia powody faktyczne czy prawne, na skutek których koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W szczególności zaś przepis ten nie wskazuje, że w przypadku, gdy koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego z powodów faktycznych, to wbrew art. 64c § 4 upea nie pokrywa ich też wierzyciel. Uregulowanie zawarte w powyższym przepisie wyklucza uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała wobec zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego i miała podstawę w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela dochodzonej w tym postępowaniu należności pieniężnej. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym, zgodnie z cyt. przepisem art. 64c § 4 upea.
Organ odwoławczy odnosząc się do argumentów wierzyciela zawartych w zażaleniu, a dotyczących naruszenia "art. 64 § l pkt 4 w zw. z art. 64c § l i § 4 upea poprzez jego bledną wykładnię i zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu poglądów prawnych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14, (...)"- zauważa, iż wydanie powołanego wyroku nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych tj. art. 64 § l pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 upea, z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym. Ministerstwo Finansów w piśmie z dnia [...].02.2018r nr [...] zaznaczyło, iż w zakresie wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, orzeczenie to dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego i stanęło na stanowisku, że wejście w życie ww. orzeczenia nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 art. 64 § 6 i art. 64 § 8 upea, z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym.
Jednocześnie Ministerstwo Finansów poinformowało w ww. piśmie, iż prowadzi prace legislacyjne związane z nowelizacją upea będącą wykonaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Ustawodawca do dnia dzisiejszego nie określił górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej.
Zaznaczono też, iż zgodnie z art. 64c § 4d upea, nie obciąża się kosztami egzekucyjnymi oraz kwotą, o której mowa w § 2 wierzyciela będącego naczelnikiem urzędu skarbowego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych albo ministrem właściwym do spraw budżetu, jeżeli organem egzekucyjnym prowadzącym postępowanie był naczelnik urzędu skarbowego. Ustawodawca nie przewidział natomiast nieobciążenia kosztami egzekucyjnymi pozostałych wierzycieli publicznoprawnych.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. odpowiadając na kolejny zarzut zawarty w zażaleniu kwestionujący "naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c §1 i §4 upea poprzez jego błędne zastosowanie w stosunku do tytułów wykonawczych [...], [...], [...], [...], [...], albowiem w stosunku do tychże tytułów organ egzekucyjny nie podjął żadnych skutecznych czynności egzekucyjnych (...)" -zauważył, iż koszty egzekucyjne w niniejszym postępowaniu powstały w dniu [...]01.2016r w związku z dokonanym przez organ egzekucyjny skutecznym zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. Przedmiotowe zajęcie obejmowało wszystkie wskazane powyżej tytuły wykonawcze. Zatem działając zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 upea do wszystkich tytułów wykonawczych przypisane zostały koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynność i opłaty manipulacyjnej.
Odnosząc się do zarzutu wierzyciela " nieobciążania wierzyciela kosztami ponad kwotę [...] wyegzekwowaną od dłużnika"- Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. nie zauważył, aby wierzyciel był dodatkowo obciążony w/w kwotą. W zawiadomieniu z dnia [...].07.2019r nr [...] wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego widnieje kwota kosztów egzekucyjnych [...]. Ta sama kwota została zamieszczona w zaskarżonym postanowieniu określającym wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] (str. [...] postanowienia). W postanowieniu tym dodano, iż powyższa kwota pozostała do uregulowania po uwzględnieniu kwoty 1.[...] uzyskanej w dniu [...].03.2016r z rachunku bankowego spółki w Banku [...] S.A. W tej sytuacji odstąpienie od obciążenia wierzyciela pozostałą kwotą kosztów egzekucyjnych, byłoby sprzeczne z przedstawionymi powyżej przepisami.
Na powyższe rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w której podniesiono zarzuty:
- l. naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1, § 4 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. - Dz.U. 2018 póz. 1438 z późn. zm.), w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. l i art. 84 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu podglądów prawnych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28.06.2016 r., SK 31/14, z których wynika, iż z uwagi na zachowanie racjonalnej zależności (proporcjonalności) między wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, to należy przyjąć, że tego rodzaju zależność będzie zachowana wówczas, gdy opłaty za czynności egzekucyjne i opłata manipulacyjna będą naliczane proporcjonalnie do kwoty uzyskanej w wyniku czynności egzekucyjnych z zastrzeżeniem, że nie mogą być mniejsze od kwot minimalnych wskazanych w ustawie, co powoduje, iż naliczenie opłaty manipulacyjnej w wysokości 1% i stosunkowej w wysokości 5%, od kwot faktycznie niewyegzekwowanych przez organ egzekucyjny, było bezzasadne i zupełnie nieproporcjonalne w zakresie podjętych czynności przez organ.
- 2. naruszenie art. 64 § l pkt 4 w zw. z art. 64c § l, § 4 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. - Dz.U. 2018 póz. 1438 z późn. zm.) poprzez jego błędne zastosowanie w stosunku do tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...], [...], [...], albowiem w stosunku do tychże tytułów organ egzekucyjny nie podjął żadnych skutecznych czynności egzekucyjnych, albowiem kwota zajęta na poczet jedynie kosztów postępowania częściowo pokryła koszty wynikłe z tytułu wykonawczego nr [...], co spowodowało, iż w zakresie pozostałych tytułów wykonawczych czynności egzekucyjne były bezskuteczne i tym samym naliczenie kosztów postępowania egzekucyjnego było niezasadne.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonego postanowienia. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia organu I i II instancji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych przepisów, Sąd uznał, że zawierają one wady, powodujące konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. W konsekwencji skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia postanowieniem z [...] października 2019r. nr [...] UNP utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...].09.2019r nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
W tym miejscu wskazać należy, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie jest objęty sporem między stronami. Sporna jest natomiast zasadność obciążenia skarżącego kosztami prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania egzekucyjnego w kwocie 9.245,60zł.
Zdaniem organu, określony w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie zależy od efektywności postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności opłata jest pobierana bez względu na to, czy dłużnik na chwilę zajęcia posiada środki pieniężne, czy też nie.
Natomiast skarżący w toku trwającego postępowania podnosił, że opłata egzekucyjna, w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.
W kontrolowanej sprawie, podstawą wydania przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia dnia [...] lipca 2019r. w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 59 § 2 u.p.e.a. tj. z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Na gruncie badanej sprawy istotnym jest to, że zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:
- 1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
- 2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
- 3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
- 4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie.
Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty.
Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu. W pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał - przepis ten należy nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny – między innymi – w wyroku z dnia 6 marca 2018r., sygn. akt II FSK 2206/17 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP z powodów wskazanych w sentencji wyroku Trybunału. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną".
Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.
Na kanwie kontrolowanej sprawy organ egzekucyjny całkowicie pominął omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. poparł to stanowisko, utrzymując w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K..
Należy również podnieść, że w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Nie odniosły się również do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat, powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów (uwzględniającymi m.in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność), za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.
Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy powinny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się na gruncie badanej sprawy.
Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.
Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym, reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności, rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a K.p.a., art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 900) oraz art. 272 § 1 i § 2 P.p.s.a.
W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego (wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009r., sygn. akt II OPS 2/09, M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012, s. 348-349).
Zauważyć trzeba, że wprawdzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki NSA: z dnia 8 listopada 2013r., sygn. akt II FSK 2626/12; z dnia 30 listopada 2013r., sygn. akt II FSK 745/13; z 23 września 2014r., sygn. akt II FSK 2328/14 oraz z dnia 27 września 2016r., sygn. akt II FSK 2066/14).
Wobec treści art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku sygn. akt SK 31/14 i Trybunał uznał je za niezgodne z Konstytucją, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K..
Dodatkowo wskazać należy, że Sąd badający przedmiotową sprawę w pełni podziela poglądy zaprezentowane m.in. w wyrokach: NSA z dnia 26 kwietnia 2018r., sygn. akt II FSK 2621/17; WSA w Krakowie: z dnia 11 grudnia 2017r, sygn. akt I SA/Kr 1150/17, z dnia 27 kwietnia 2017r., sygn. akt I SA/Kr 83/17, z dnia 5 lipca 2018r. sygn. akt I SA/Kr 421/18 oraz z dnia 29 października 2018r., sygn. akt I SA/Kr 1072/18; WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017r., sygn. akt I SA/Lu 854/16; WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018r., sygn. akt I SA/Gd 165/18; WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2018r., sygn. akt I SA/Sz 299/18; WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017r., sygn. akt I SA/Po 1694/16; w których to orzeczeniach przedmiotem sporu było podobne zagadnienie prawne, jak to, które zaistniało na gruncie przedmiotowej sprawy. Powyższe orzeczenia potwierdzają jednolitą i ukształtowaną już linię orzeczniczą w badanym zakresie.
Rozstrzygnięcie kwestii obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego będzie zatem wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
W tym zakresie Sąd za zasadny uznaje zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i w pełni go podziela.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny, obciążając wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego, zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię, zaprezentowaną w przedmiotowym uzasadnieniu, a także zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, do którego Sąd odniósł się szczegółowo powyżej ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego koszty postępowania, odpowiadające wysokości uiszczonego wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) oraz 480 zł zgodnie § 14 ust 1 pkt 1 lit c Rozporządzenia Ministra Sprawiedl8iwości z dnia 22 października 2015 r. w spr5awie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).