Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 27.06.2014r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od czerwca do grudnia 2009r.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów M.M. ur. w 1982r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną J. J. – M. ur. w 1989r., z którą jednocześnie pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej od 2011r. Oboje mają na utrzymaniu syna M.M. ur. w 2013r. Rodzina mieszka w lokalu będącym własnością matki M.M.. Małżonkowie wspomagani są przez nią oraz przez rodziców J. J. – M. Pomoc ze strony matki M.M. przejawia się poprzez zakup przez nią produktów żywnościowych, udostępnianie mieszkania bez ponoszenia opłat oraz spłatę zobowiązań kredytowych J.J.-M.
M.M. zatrudniony jest w J. sp. z o.o. w J., na ¼ etatu i z tego tytułu w marcu 2015r. otrzymał 315,64 zł., wynagrodzenia. W 2014r. osiągnął dochód w wysokości 3 337,43 zł., przy przychodzie na poziomie 4 561,18 zł.
W stosunku do niego prowadzone są postępowania egzekucyjne m.in. pod sygn. akt Km 1166/13, Km 966/12, Km 18183/13, XII KM 3363/12, w których należności główne wynoszą kolejno: 89 195,12 zł., 123 748,64 zł., 15 556,18 zł., 151 604,11 zł.
M.M. podniósł, że jest zadłużony na kwotę ok. 1 500 000 zł.
J. J. – M. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą: "M. J.J.", która, jak podał wnioskodawca, przynosi jej miesięcznie ok. 3000 zł. dochodu. W 2014r. uzyskała ona z tego tytułu dochód w wysokości 57 217,61 zł., przy przychodzie w wysokości 818 040 zł. W tym samym roku uzyskała natomiast z innych źródeł 5 403,48 zł. dochodu.
Firma J. J. – M współpracuje z J. sp. z o.o. w J. z której otrzymuje przelewy gotówki, często o znacznych kwotach. W miesiącu marcu 2014r. na rachunek M. J.J., prowadzony przez Bank Zachodni WBK S.A., wpłynęły na przykład następujące kwoty: 570,95 zł. (przelew z dnia 03.03.2014r.), 200 zł. (przelew z dnia 04.03.2014r.), 8 989,47 zł. (przelew z dnia 10.03.2014r.), 12 000 zł. (przelew z dnia 10.03.2014r.), 12 512 zł. (przelew z dnia 10.03.2014r.), 491 zł. (przelew z dnia 11.03.2014r.), 4 500 zł. (przelew z dnia 12.03.2014r.), 8 921 zł. (przelew z dnia 18.03.2014r.), 52 003 zł. (przelew z dnia 18.03.2014r.), 102 008 zł. (przelew z dnia 19.03.2014r.), 7000 zł. (przelew z dnia 20.03.2014r.), 20 000 zł. (przelew z dnia 20.03.2014r.), 2000 zł. (przelew z dnia 21.03.2014r.), 28 290 zł. (przelew z dnia 27.03.2014r.), 7 646 zł. (przelew z dnia 31.03.2014r.).
Miesięczne wydatki rodziny obejmują: opłatę za żłobek – 699 zł., opłaty za mieszkanie – 700 zł. (płacone przez matkę i żonę), koszty związane z życiem codziennym dla trzech osób 1000 – 1500 zł.
Strona skarżąca podniosła również, że spłacane są zobowiązania żony: z tytułu "kredytu i debetu" "z ratą 1000 zł. za każdy z kredytów "; z tytułu kredytów konsumpcyjnych, których raty wynoszą ok. 300 zł., miesięcznie. Sam wnioskodawca spłaca natomiast raty z tytułu grzywien karnych w łącznej wysokości 283 zł. (80 zł. + 203 zł. = 283 zł.).
Zgodnie z zaświadczeniem ze Starostwa Powiatowego w K., z dnia 19.05.2015r. M.M. jest wraz z BRE Bankiem S.A. współwłaścicielem samochodu marki Volkswagem Passat, a wraz z GE Money Bankiem S.A. współwłaścicielem samochodu marki Mercedes Benz CLS 350. Zdaniem wnioskodawcy Volkswagem Passat okazał się kradziony i został zatrzymany przez policję do sprawy o sygn. akt [...] a Mercedes Benz CLS 350 został uszkodzony na Ukrainie w styczniu 2010r. i tam został pozostawiony. Bank wypowiedział natomiast umowę dotyczącą tego samochodu i wszczął egzekucję.
Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09).
Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06).
W niniejszej sprawie strona skarżąca, nie przesłała natomiast, mimo wezwania:
- - zeznania podatkowego mamy M.M., za 2014r.,
- - wyciągów z kont bankowych mamy M.M., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan,
- - oświadczenia określającego wysokość miesięcznych dochodów mamy M.M.
Wnioskodawca oświadczył, iż jego mama nie znajduje powodu dla którego miałaby przekazać te dane jemu a w konsekwencji WSA w Krakowie.
Zwrócić należy uwagę, iż orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków finansowych i oszczędności, wszystkich jego członków. Stąd też, brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy.
Wspomniane wezwanie wystosowane zostało na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z nim: "Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego".
Regulacją rozszerzającą w stosunku do art. 255 w/w ustawy jest natomiast § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2003 r., nr 227, poz. 2245), który stanowi, iż:
"Dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności:
- 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;
- 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;
- 3) wypisy z rejestrów urzędowych;
- 4) odpis aktualnych bilansów;
- 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;
- 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy".
Zwrócić należy przy tym uwagę, że przepis ten nie stanowi katalogu zamkniętego dokumentów źródłowych, o które można wzywać stronę, w przypadku przewidzianym przez art. 255 w/w ustawy. Świadczy o tym wyraźnie użyte w § 4 w/w rozporządzenia sformułowanie "mogą być w szczególności:"
W rozpatrywanym przypadku, gdy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i matką, nie można badając jego sytuację materialną przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej jego i żony a pominąć dane dotyczące matki. Należy bowiem uwzględnić kondycję finansową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Stąd też, wezwanie wystosowane na podstawie art. 255 w/w ustawy może obejmować także dokumenty źródłowe obrazujące dochody i obciążenia finansowe domowników osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Tak więc w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 w/w ustawy do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. (por. postanowienie NSA z dnia 29.11.2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, postanowienie NSA z dnia 16.06.2011r., sygn. akt II FZ 117/11, postanowienie NSA z dnia 14.11.2011 r., sygn. akt II FZ 554/11).
Ponadto zwrócić należy uwagę iż, strona skarżąca spłaca miesięcznie zobowiązania kredytowe w łącznej wysokości 2 300 zł. (1000 zł. + 1000 zł. + 300 zł. = 2300 zł.) a zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą w tej materii prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11, postanowienie NSA z dnia 10.02.2014r., sygn. akt I FZ 21/14, postanowienie NSA z dnia 21.04.2015r., sygn. akt I FZ 79/15, postanowienie NSA z dnia 08.01.2015r., sygn. akt II OZ 1361/14).
Odnosząc się z kolei do podnoszonego przez M.M. faktu pozostawania z żoną w rozdzielności majątkowej trzeba podkreślić, że nie ma on znaczenia dla sprawy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r., sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r., sygn. akt I FZ 463/08).
Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67).
W konsekwencji więc wskazanych wcześniej okoliczności, w szczególności nieprzesłania dokumentów źródłowych dotyczących matki M.M. stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79).
Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.).