Uzasadnienie
W dniu [...] listopada 2007 roku S. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem, uzupełnionym pismem z dnia [...].03.2008 r., o umorzenie całości zadłużenia figurującego na jego koncie, ewentualnie rozłożenie go na raty na 5 lat (z karencją do czasu znalezienia zatrudnienia). Wniosek swój płatnik uzasadnił trudną sytuacją finansową i zdrowotną, w jakiej obecnie się znajduje. W treści wniosku wskazał na okoliczności, które przyczyniły się do powstania zadłużenia składkowego. Podał, iż w sierpniu 2007 roku zmuszony był, z uwagi na wypowiedzenie umowy najmu lokalu, w którym prowadził działalność gospodarczą, ją zlikwidować (prowadził bar. w który zainwestował 80 000.00 zł). Podejmowane próby wznowienia działalności nie przyniosły pozytywnego skutku, na co miały wpływ ceny najmu oraz sytuacja finansowa zobowiązanego. Aktualnie ma 58 lat i jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz z małymi i możliwościami zatrudnienia. Na utrzymaniu ma dwie studiujące córki. Z powodu złej sytuacji finansowej oraz w celu zmniejszenia kosztów, Wnioskodawca zmuszony był zamienić mieszkanie na mniejsze.
Decyzją z dnia [...]. znak; [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wyrażenia zgody na umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, natomiast umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w części dotyczącej składek należnych za zatrudnionych pracowników na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez samych ubezpieczonych oraz ubezpieczenie zdrowotne finansowane z własnych środków przez ubezpieczonych.
Korzystając z prawa przyznanego na mocy art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007r. póz. 74 z późn. zm.) S. P. złożył wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W oparciu o zgromadzony w sprawie, materiał dowodowy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28.10.2008 r. nr [...] utrzymał mocy decyzję organu pierwszej instancji. Rozpatrując wniosek ponownie w oparciu o dodatkowo zgromadzony materiał dowodowy ustalono następujący stan faktyczny.
S. P. prowadząc działalność gospodarczą jako płatnik nie dopełnił obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia własne i pracowników stosownie do zasad określonych w przepisach prawa.
Zadłużenie powstałe na koncie płatnika zostało skierowano do przymusowego dochodzenia, dokonano zajęcia rachunku bankowego, jednak, saldo rachunku w Banku [...] należącego do P. było niewystarczające do rozpoczęcia realizacji tytułów wykonawczych.
Wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie jest nigdzie zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Od sierpnia 2008 roku zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie posiada również żadnego majątku.
Posiadał natomiast książki i obrazy w charakterze pamiątki rodzinnej o szacunkowej wartości około 10 000,00 zł. oraz samochód osobowo marki Fiat 125P z 1978 r. o wartości około 400 zł.
Dodatkowy dochód Zobowiązanego stanowią: 500 zł otrzymywane przez córki kwartalnie z polisy po matce oraz stypendia córek. Ponadto wspomagany jest (raczej rzeczowo) przez brata oraz siostrę.
S. P. jest wdowcem (żona zmarła w 2001 roku). Na utrzymaniu ma dwie studiujące córki w wieku 23 i 19 lat. Rodzina zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu przy ul. P. w K., płacąc miesięcznie czynsz w wysokości 601.20 zł plus opłaty za media. Korzysta ponadto z dodatku mieszkaniowego przyznanego przez Prezydenta Miasta na okres: [...].11.2007 r.- [...].04.2008 r.w kwocie 323.63 zł
Z dokonanego przez Zobowiązanego zestawienia miesięcznych wydatków dokonanych w grudniu 2007 roku wynika, iż przychody za ten okres wyniosły 3 552 zł, na co złożyły się: sprzedaż obrazu J. - 2 000.00 zł. stypendium córki A. - 519 zł. stypendium córki M. - 310 zł. praca córki A. w ramach promocji świątecznej - 400 zł oraz dofinansowanie do czynszu -323 zł, zaś rozchody kształtowały się w wysokości 2 577.03zł. w tym: czynsz - 834.05 zł, kredyt [...] Bank - 396.01 zł. kredyt [...] -108,68 zł, pożyczka Inicjatywa [...] - 333,87 zł. energia elektryczna - 137.42 zł oraz żywność - 800 zł. Poza zaległościami obciążającymi płatnika w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Posiada szereg innych zobowiązań w bankach komercyjnych jak i w Urzędzie Pracy,
Prezes ZUSu zaznaczył, iż podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek, stanowią przepisy art. 28 ust. 1 ustawy o ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz. U. Nr 11 z 2007r. póz. 74 z późn. zm.) zwana dalej u.s.u.s. W myśl ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust 3a, natomiast w przepisie art. 28 ust. 3 ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
Zdaniem organu w niniejszej sprawie zgromadzone dowody jednoznacznie wskazują na stan całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. S. P. nie prowadzi działalności gospodarczej nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Przedstawione przez wnioskodawcę dowody nie pozostawiają wątpliwości, że znajduje się on w ciężkiej sytuacji finansowej i osobistej, co dodatkowo potęguje jego ciężki stan zdrowia Zgromadzona w tej sprawie dokumentacja medyczna wskazuje bowiem, że cierpi on z powodu chorób serca, kwalifikuje się do operacji i zgodnie z zaświadczeniem lekarskim nie powinien podejmować pracy. W tej sytuacji organ przyjął, że choroba i wiek S. P. w bardzo poważny sposób ograniczają, jeśli nie uniemożliwiają mu podejmowania pracy zarobkowej i uzyskiwania dochodu na opłacenie zaległych należności.
Organ ocenił również sytuację S. P. w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s.,, oraz wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b przedmiotowej ustawy, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, póz. 1365), zgodnie z którymi należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach;
- • gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych,
- • poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogło by pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
- • przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Jednak i w tym przypadku zdaniem organu interes S. P. i jego córek nie zasługuje na ochronę. Zobowiązany- pomimo udokumentowanych problemów zdrowotnych stwierdzonych zaświadczeniem lekarskim, o którym mowa wyżej, nie został uznany za osobę niezdolną do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Zainteresowany może korzystać i korzysta z rzeczowej pomocy pozostałych członków swojej rodziny. Wzięto także pod uwagę, że córki S. P. po ukończeniu studiów (planowo [...].09.2009 r. i 30.09.2010 r.) mogą podjąć pracę odpowiadającą ich kwalifikacją zawodowym i przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, o których mowa wyżej.
Jednocześnie na zmianę niniejszego rozstrzygnięcia nie mogą mieć wpływ okoliczności, na które powoływał się Wnioskodawca wskazując, że nie miał on szansy na odzyskanie pieniędzy zainwestowanych w rozwój działalności gospodarczej, gdyż zbyt wcześniej wypowiedziano mu umowę najmu lokalu w którym działalność te prowadził. Zdarzenie to-zgodnie z relacją strony stanowiło przyczynę powstania zaległości w opłacaniu składek. Organ uznał jednak, że powoływane przez Wnioskodawcę okoliczności związane są z ryzykiem podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej, które obciąża każdego przedsiębiorcę. Brak w tym wypadku podstaw do uznania wypowiedzenia umowy najmu lokalu (które to wypowiedzenie nastąpiło w terminach przewidzianych w umowie najmu) za zdarzenie nadzwyczajne, wykraczające znacznie poza zakres wspomnianego ryzyka gospodarczego. W związku z tym brak jest podstaw do uznania tego zdarzenia za wypadek, o którym mowa w przepisach art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż wszystkie materiały zgromadzone w procesie dowodowym wyczerpują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. co zostało przyznane niejednokrotnie w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ również stwierdził całkowitą nieściągalność należności. Pomimo powyższych ustaleń organ stwierdza brak słusznego interesu strony w umorzeniu przedmiotowej należności. Zdaniem Skarżącego w interesie Państwa jest ochrona obywateli, zwłaszcza tych poszkodowanych przez los. Prawo wskazuje sytuacje, które to umożliwiają. Jego zdaniem przesłanki do umorzenia należności występowały w przedmiotowej sprawie lecz zostały pominięte. Podjęta arbitralna decyzja jest sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego i etyki urzędnika.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, iż wbrew zarzutom skargi decyzja ta nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Artykuł 28 ust. 2 u.s.u.s. określa jednoznacznie, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W takim przypadku należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Wytyczne, którymi powinien się kierować Zakład podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Przepis § 3 rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest także, w myśl powołanych przepisów, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie wyżej wymienionych przepisów, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.
Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to, bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi. Kontrola ta obejmuje, zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.
W związku z tym ustalenie przez ZUS, że istnieją przyczyny z art. 28 ust 3 i 3a u.s.u.s., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 07.2003 r., które uzasadniałyby ewentualne umorzenie należności, stanowi konieczną przesłankę do rozważenia możliwości umorzenia, ale samo przez się nie zobowiązuje organu podatkowego do wydania decyzji umarzającej należność z tytułu składek.
Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia ani też nie ma legitymacji do umorzenia należności, w sytuacji gdy organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Oznacza to, że uprawnione jest jedynie do rozpatrzenia sprawy i skontrolowania decyzji organu jak również postępowania, które doprowadziło do wydania decyzji pod względem legalności.
W szczególności kontroli podlega czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej, czy zastosowano właściwe przepisy oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany w kryteriach słuszności i celowości, pozostaje poza kontrolą Sądu Administracyjnego.
Sąd dokonując analizy akt sprawy stwierdził, iż zasadność umorzenia odsetek za zwłokę była rozważana przez ZUS, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w świetle argumentów natury społeczno-gospodarczej, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności oraz argumentów podnoszonych przez skarżącego we wniosku o udzielenie ulgi.
Dokonując oceny sytuacji skarżącego ZUS wziął pod uwagę, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez Stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił sytuację materialną Zainteresowanego w kontekście możliwości zatrudnienia, aktualnie osiągane dochody oraz fakt utrzymywania rodziny oraz stan majątkowy. Jednocześnie organ uwzględnił zobowiązania finansowe Strony, jak również wysokość ponoszonych w rodzinie kosztów utrzymania. Na podstawie złożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej organ wziął również pod uwagę stan zdrowia Skarżącego. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia.
Z wymienionych powodów Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących w istocie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a- u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS.
Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.
Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ - wskazując na przedwczesny charakter ewentualnej decyzji pozytywnej - dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.
Sąd zauważa również, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do kolejnego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia należności może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).