Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 października 2013r. nr [...]. Powyższy wniosek został następnie uzupełniony pismami z dnia 14 marca oraz 16 kwietnia 2014 r.
We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem S.Z. oraz synem A.Z.. Nie deklaruje żadnego majątku nieruchomego ani cennych rzeczy ruchomych. Wedle podanych informacji skarżąca nie posiada obecnie stałego źródła dochodu i pozostaje na utrzymaniu męża, którego dochód wynosi 2.700 zł.
Z uwagi na to, że informacje podane przez skarżącą nie były wystarczające do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego, skarżąca w oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi została wezwana do uzupełninia wniosku poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania swojego stanu majątkowego, w tym w szczególności przedstawienie historii rachunku bankowego skarżącej i jej męża za ostatnie trzy miesiące, z aktualnym saldem; przedłożenie zeznania podatkowego skarżącej i jej męża za rok 2012, udokumentowanie miesięcznego dochodu męża, z jakiego tytułu jest osiągany i w jakiej wysokości, udokumentowanie miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez męża skarżącej z uwzględnieniem dochodu jaki uzyskuje z tytułu pełnienia funkcji prezesa w spółce M. spółka z o.o., przedłożenie umowy najmu lokalu stanowiącego własność spółki M. oraz rozliczeń z tytułu opłat za media, przedłożenie wydatków koniecznych ponoszonych przez skarżąca i jej rodzinę.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w pismach z dnia 14 marca i 16 kwietnia 2014 r. wyjaśniła, iż jedynym składnikiem majątkowym jest samochodów osobowy marki Chrysler Voyager. Samochód podlega zajęciu komorniczemu. Skarżąca mieszka wraz z mężem i synem w siedzibie spółki M., w zamian za opiekę nad obiektem i utrzymanie czystości. Opłaty za lokal ponoszone są przez spółkę M. Nie posiada ona rachunków bankowych od grudnia 2011 r. Działalność firmy skarżącej została zawieszona w dniu 4 stycznia 2012 r., a w dniu 30 grudnia 2013 r., zlikwidowana. Skarżąca nie prowadzi żadnej innej działalności. Prokurentem w spółce M. jest nieodpłatnie, w zamian za możliwość mieszkania. Średnie dochody męża skarżącej na utrzymanie trzech osób wynoszą miedzy 1.800 zł a 2.000 zł. Mąż skarżącej uzyskuje dochód z tytułu sprawowanych nadzorów. W piśmie z dnia 16 kwietnia 2014 r. skarżąca doprecyzował, iż zeznania podatkowe za rok 2013 nie zostały złożone., a skarżąca nie posiada żadnych dochodów. Również działalność męża skarżącej przez cały 2013 r. była zawieszona, a z dniem 30 grudnia 2013 r. została zlikwidowana. Mąż posiada dochody jedynie z tytułu pełnienia funkcji prezesa w spółce M. oraz od 2014 r. prowadzenia prywatnych budów rozliczanych po zakończeniu inwestycji i zgłoszeniu budynków do użytkowania. Dochody z tego tytułu zostaną wykazane w deklaracji PIT za 2014 r.
Do pism uzupełniających wniosek zostały dołączone następujące dokumenty: PIT 36 L i PIT B za 2012 r. skarżącej oraz męża skarżącej, ksero dowodu rejestracyjnego samochodu skarżącej, kserokopia protokołu zajęcia w/w samochodu, postanowienie Sądu Rejonowego o wpisie skarżącej do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, PIT-11 męża skarżącej, wypis z KRS spółki z ograniczona odpowiedzialnością M., uchwała Walnego Zgromadzenia Wspólników spółki M. z dnia 30 listopada 2010 r. w sprawie najmu powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego położonego w B., miesięczny wykaz wydatków koniecznych ponoszonych przez skarżącą i jej rodzinę tj. żywność- 1.200 zł, środki czystości- 170 zł, lekarstwa- 120 zł, wydatki szkolne- 60 zł, dojazdy do szkoły i na zajęcia szkolne- 300 zł. W sumie wydatki rodziny to kwota 1.850 zł. Przedłożono także zaświadczenie o zarobkach męża skarżącej zatrudnionego w spółce M. na stanowisku nadzór techniczny z wynagrodzeniem 1.369,02 zł miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r. Referendarz sądowych oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomcy.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżąca, mimo wezwań, nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, jaki jest rzeczywisty dochód męża, na utrzymaniu którego pozostaje.
Pismem datowanym na 3 lipca 2014 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika – męża S.Z. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia.
W sprzeciwie podniesiono, że zgodnie z treścią art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżąca wyjaśniła skrupulatnie kwestie, o które była wzywana oraz udokumentowała swoje zobowiązania, a także obecną sytuację finansową.
Pełnomocnik skarżącej podniósł, że jego zarobki są niskie i z trudnością wystarczają na utrzymanie rodziny i uczącego się w gimnazjum dziecka. S. Z. zaznaczył, że przystąpił solidarnie do długów żony, nadto na ich majątek wszedł komornik. Podkreślił także, że oświadczenie dotyczące wynagrodzenia otrzymywanego za nadzory techniczne jest zasadne i prawdziwe. Raz wynagrodzenie wynosi 2,000 zł, z premią, a raz 1,300 zł, a czasem 2,700 zł brutto.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 2012, poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie - p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
Z uwagi na wniesienie sprzeciwu w terminie, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym w myśl § 2 tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ponadto zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest jednolite stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w faktycznym ubóstwie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 251/10). Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).
W orzecznictwie podkreśla się także, że przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12).
Podkreślić należy również, że przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX).
W opinii Sądu, w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadnione jest natomiast przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego w ½ części.
Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżąca nie posiada stałego źródła dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża. Nie posiada żadnych oszczędności, ani wartościowych przedmiotów. Mieszka wraz z rodziną w siedzibie spółki M. w zamian za opiekę nad obiektem. Opłaty za mieszkanie ponoszone są przez spółkę M.. Działalność firmy skarżącej została zlikwidowana w dniu 30 grudnia 2013 r. Jedynym składnikiem majątkowym jaki posiada jest samochód, który podlega zajęciu komorniczemu. Z podanych informacji wynika, że dochód męża skarżącej uzyskiwany z wykonywanych nadzorów technicznych wynosi między 1.369 zł, a 2.700 zł miesięcznie. Nadto jak wskazała skarżąca w piśmie z dnia 16 kwietnia 2014 r. mąż posiada dochody z tytułu pełnienia funkcji prezesa w spółce M. oraz od 2014 r. z tytułu prowadzenia prywatnych budów klientów, które rozliczane są po zakończeniu inwestycji i zgłoszeniu budynków do użytkowania. We wniesionym sprzeciwie wyjaśniono, że praca męża skarżącej dla spółki M. wynagradzana jest najniższym wynagrodzeniem. Na utrzymaniu skarżącej i męża pozostaje uczący się w gimnazjum syn. Wydatki ponoszone na utrzymanie rodziny wynoszą wedle oświadczenia skarżącej 1,850,00 zł miesięcznie. Rozpatrując sytuacją finansową skarżącej należało jednakże zwrócić uwagę także i na to, że jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu KRS dotyczącego spółki M., mąż skarżącej S.Z. posiada 29.140 udziałów w tej spółce o łącznej wysokości 1.457,000 zł.
Jak wskazano na wstępie, w orzecznictwie sądowym zgodnie wskazuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom znajdującym się na skraju ubóstwa, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Analizując sytuację majątkową skarżącej i jej męża, Sąd doszedł do wniosku, że skarżąca podejmując stosowne starania będzie w stanie wygospodarować potrzebne środki w zakresie połowy wysokości należnego wpisu od skargi.
Zwalniając skarżącą od 1/2 wysokości należnego wpisu od skargi, Sąd uwzględnił również okoliczność, że na skarżącej ciąży obowiązek poniesienia kosztów postępowania sądowego także w drugiej sprawie, co łącznie ze sprawą niniejszą daje kwotę 3. 623,00 zł. Powyższe pozwala przyjąć, że uiszczenie wpisu od skarg w pełnej wysokości w obu sprawach mogłoby stanowić dla skarżącej zbyt duże obciążenie finansowe.
Sąd uznał, że zwolnienie od wpisu od skargi w 1/2 części stanowi wyważony kompromis pomiędzy zapewnieniem skarżącej prawa do Sądu, a jej obowiązkami jako strony do ponoszenia kosztów postępowania. Orzekając w ten sposób Sąd miał na uwadze także i to, że skarżąca jest osobą zdolną do pracy i posiada możliwości zarobkowe. Nie jest zatem wykluczone, że w sytuacji zaistnienia konieczności poniesienia innych jeszcze wydatków, skarżąca będzie dysponowała środkami na ich pokrycie.
Z przedstawionych powyżej względów, poniesienie ewentualnych dalszych kosztów postępowania, oraz ewentualnych kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawczyni od połowy kosztów sądowych aktualnie wymaganych, w ocenie Sądu odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.