Uzasadnienie
R. C. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 16 maja 2017r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2015r.
Z uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" wynika, że R. C. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną I. C. ur. w 1974r., córką J. C. ur. w 1999r. oraz synem P. C. ur. w 2004r. Małżonkowie są właścicielami: gospodarstwa rolnego o pow. 12,82 ha, zabudowanego 55 letnim domem, o pow. 150 m2, domu drewnianego o pow. 60 m2 oraz maszyn do produkcji rolnej. Jak podał wnioskodawca, gospodarstwo to jest jedynym źródłem utrzymania rodziny. Maszyny i ciągnik kupione zostały na kredyt. Jako stałe wydatki, wnioskodawca wymienił: opłaty za prąd, gaz, KRUS, ubezpieczenie gospodarstwa, domu. W rubryce dotyczącej dochodu R. C. podał, iż: "dochód z nakazu płatniczego wynosi 2.6055 hap x 131,10 = 341,58 miesięcznie".
W wykonaniu zarządzenia Starszego Referendarza Sądowego tut. Sądu z dnia 23 sierpnia 2017r., wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków przedmiotowego wniosku w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem jego oddalenia.
Wnioskodawca nie przedłożył jednak żadnych danych, o które był wzywany, odpowiadając w piśmie z dnia 7 września 2017r. (data prezentaty sądowej), że wykonanie i przedstawienie wskazanych oświadczeń wiąże się z poniesieniem kosztów przekraczających opłatę od wniosku, zatem Sąd uniemożliwia mu skorzystanie z przysługującej pomocy Państwa, gdyż nie jest on w stanie uiścić opłaty bez uszczerbku na jego bycie, tym bardziej, że wraz z rodziną utrzymuje się wyłącznie z gospodarstwa rolnego.
W konsekwencji powyższego, postanowieniem z dnia 29 września 2017r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, działając na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – oddalił wniosek R. C. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że skarżący nie przesłał żądanych przez Sąd dokumentów, które były istotne z punktu widzenia rzeczywistej oceny sytuacji finansowej skarżącego.
W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżący powtórzył, że przedstawienie wymaganych zaświadczeń, pociąga za sobą wymierne koszty, których w obecnej sytuacji nie jest w stanie ponieść. Podniósł, że nie posiada żadnych oszczędności, jest zadłużony w bankach, a nadto zmuszony jest do sprzedaży posiadanego bydła, co jeszcze bardziej pogorszy jego sytuację finansową. Do sprzeciwu dołączono kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w N. S., III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 4 października 2017r., o sygn. akt III Ca [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji, uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.
Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej.
Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że słusznie ocenił Referendarz Sądowy tut. Sądu, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało oddalić.
Sąd w pełni podziela ocenę rozpoznającego przedmiotowy wniosek, że dane w nim zawarte nie były wystarczające do pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego.
Zasadnie Starszy Referendarz Sądowy tut. Sądu wezwał skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz jego możliwości płatniczych, tj. spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami; wyciągów z kont bankowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan; wyciągów z kont bankowych I. C., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan; wyciągów z lokat bankowych skarżącego i jego żony; zeznań podatkowych R. C. za 2016r.; zeznań podatkowych I. C. za 2016r.; zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością, współwłasnością skarżącego i jego żony (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub o ich braku; dowodów przelewów, przekazów rat kredytowych, za ostatni miesiąc; odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii, bądź też numerów ksiąg wieczystych), obejmujących nieruchomości, będące własnością lub współwłasnością skarżącego i jego żony; spisu posiadanych maszyn rolniczych, wraz z orientacyjną ich wartością.
W ocenie Sądu dane, których zażądał Referendarz są istotne z punktu widzenia rzeczywistej oceny sytuacji finansowej skarżącego.
Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że orzekający, aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze skarżącego musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wszystkich wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też, brak dokładnych danych, popartych stosowną dokumentacją, skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy.
W świetle powyższego podać trzeba, że na gruncie przedmiotowej sprawy, skarżący nie przedłożył żadnych danych, o które był wzywany, odpowiadając tylko, że wykonanie i przedstawienie wskazanych oświadczeń wiąże się z poniesieniem kosztów przekraczających opłatę od wniosku. Za bezpodstawne uznać również należy twierdzenie skarżącego, że Sąd uniemożliwia mu skorzystanie z przysługującej pomocy Państwa, gdyż nie jest on w stanie uiścić opłaty bez uszczerbku na jego bycie, tym bardziej, że wraz z rodziną utrzymuje się wyłącznie z gospodarstwa rolnego.
Zdaniem Sądu takie podejście skarżącego świadczy o zupełnej ignorancji i braku jakiejkolwiek współpracy z Sądem, tym bardziej, że ma on obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Słusznie Referendarz Sądowy WSA w Krakowie nie uwzględnił argumentu skarżącego, iż nie stać go na wymagane dokumenty, tym bardziej, że przesłał on w formie listownej - odpowiedź na ww. wezwanie. Zauważyć też trzeba, że posiadał on fundusze na przesłanie ww. pisma, poprzez Pocztę Polską.
Podkreślenia wymaga również, że sporządzenie spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami; spisu posiadanych maszyn rolniczych, wraz z orientacyjną ich wartością; zeznań podatkowych za 2016r., czy podanie numerów ksiąg wieczystych – nie wymagało żadnych dodatkowych kosztów (poza ceną przesyłki, którą skarżący uiścił), a doprecyzowałoby sytuację finansową pod kątem badania przesłanek prawa pomocy. W przypadku, kiedy zdobycie pozostałych żądanych dokumentów, pociągałyby zbyt duże koszty dla skarżącego, mógł on poprzestać na złożeniu stosownych oświadczeń wiedzy na wskazane okoliczności. Tego rodzaju oświadczenia byłyby również pomocne w zbadaniu jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych.
W badanej sprawie nie można jednak dopatrzyć się jakiejkolwiek, nawet minimalnej współpracy skarżącego z orzekającym. Bak natomiast odniesienia się strony do kwestii podlegających wyjaśnieniu nie może być usprawiedliwiony, a tym bardziej nie mógł być pominięty przez orzekającego przy rozpatrywaniu przedmiotowego wniosku.
Na aprobatę tut. Sądu zasługuje ocena Referendarza sądowego, że nieprzesłanie dokumentów źródłowych, skutkowało niekompletnością materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był skarżący, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych.
Podkreślenia nadto wymaga, że ocena taka nie może opierać się na niekompletnych faktach, na co szeroko wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79).
Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że niedopełnienie, nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, dokumentu – uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 09.07.2014r., sygn. akt I OZ 539/14, por. też postanowienie NSA z dnia 29.01.2015r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 02.09.2016r., sygn. akt II GZ 822/16, postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14).
Na marginesie dodać należy, że na etapie wniesienia sprzeciwu do WSA w Krakowie, skarżący nadal nie wykazał dobrej woli, celem współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych, nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które w konsekwencji doprowadziłyby do uznania, że wniosek skarżącego, należy uwzględnić. Natomiast kserokopia wyroku Sądu Okręgowego w N. S., III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 4 października 2017r., o sygn. akt III Ca [...], którą skarżący dołączył w formie załącznika do sprzeciwu – nie zmienia oceny faktu, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych czy też częściowych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.)..
Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, zasadnie Referendarz tut. Sądu nie uwzględnił wniosku skarżącego i orzekł o jego oddaleniu, bowiem dane przedstawione przez skarżącego nie są wystarczające, aby wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznać za zasadny. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony oraz kontrola postanowienia, od którego został wniesiony sprzeciw – przesądza zdaniem Sądu o prawidłowości wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia Referendarza Sądowego WSA w Krakowie.
W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie Referendarza jest adekwatne do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Wobec tego, zaskarżone postanowienie, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe, a sprzeciw skarżącego za niezasadny.
W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.