Uzasadnienie
Z.O. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby skarbowej z dnia 29 kwietnia 2016r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku dochodowym.
Z uzasadnienia wniosku i zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wynika, że Z.O. ur. w 1961r. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem T.O.. Prowadzi ona działalność gospodarczą pod firmą: "F.H.U. O., Z. O.", która jak podaje wnioskodawczyni, przynosi same straty. W 2015r. strata ta wyniosła 39 241,47zł, przy przychodzie na poziomie 2 014 245,63zł. Strata bilansowa na dzień 31.07.2016r. wyniosła natomiast 2 225,06zł, przy przychodzie w wysokości 1 269 297,65zł. Podstawa opodatkowania dostawy towarów oraz świadczenia usług przez Z.O. w miesiącu lipcu 2016r. miała z kolei wartość 66 371zł. Wnioskodawczyni otrzymuje zadeklarowaną pomoc finansową od syna R.O. w wysokości 1000zł miesięcznie. Dokonuje wpłat własnych na swoje konto osobiste, prowadzone przez PKO Bank Polski S.A., nawet w wysokości 3 800 zł (transakcja z dnia 19.08.2016r.), przelewa i wpłaca środki na konto firmowe np. w wysokości 2 850zł (transakcja z dnia 20.06.2016r.), w wysokości 2 928zł (transakcja z dnia 25.07.2016r.), w wysokości 1039zł (transakcja z dnia 08.08.2016r.).
T.O. otrzymuje zasiłek przedemerytalny w wysokości 830 zł, miesięcznie netto. Miesięczne wydatki rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 220zł, opłatę za gaz – ok. 142,37zł (284,74zł: 2 miesiące=142,37zł), opłatę za telefon – 132,19zł, opłatę za wodę – ok.178,77zł (357,54zł: 2 miesiące=178,77zł). Koszty ogrzewania wynoszą natomiast 3 500zł rocznie. Strona skarżąca wpłaca do Banku PKO S.A. kwotę 2 800zł, miesięcznie, natomiast do Raiffeisen Polbank S.A. kwotę 3 400zł miesięcznie. Spłata pięciu kart kredytowych wynosi natomiast 2200zł, miesięcznie.
W oświadczeniu zawartym w formularzu PPF Z.O. stwierdziła, że małżonkowie są współwłaścicielami (małżeńska wspólność majątkowa) dwóch domów: - o pow. 170 m2, o wartości 450 000 zł, obciążonego hipoteką w wysokości 300 000zł, - o pow. 170 m2, o wartości 220 000zł, obciążonego hipoteką w wysokości 220 000zł. W piśmie skarżącej z dnia 5 września 2016r. adwokat wnioskodawczyni zaznaczył natomiast, że: "z informacji uzyskanych od skarżącej wynika, iż aktualnie wraz z mężem T.O. nie jest już właścicielką nieruchomości wskazanych w wniosku o przyznanie prawa pomocy". Strona skarżąca podniosła, że na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w N., sygn. akt [...] z dnia 30 lipca 2015r., zasądzającego od Z. O. kwotę 40.000zł, tytułem ryczałtów na noclegi wraz ustawowymi odsetkami, w dniu 7 marca 2016r. wszczęte zostało przeciwko niej postępowanie egzekucyjne o sygn. akt [...]. Ponadto zaznaczyła, że jest zobowiązana zapłacić kwotę 25.768,58zł względem wierzyciela M. Sp. z o. o.
Postanowieniem z dnia 14 października 2016r. Starszy Referendarz sądowy tut. Sądu, działając w oparciu o art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt. 7 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że przedstawiony przez stronę materiał był niekompletny, niewystarczający, nielogiczny i sprzeczny z dostępną wiedzą, co stało się przeszkodą do wydania pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia.
W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca wskazała, że przedstawione przez nią okoliczności dotyczące sytuacji finansowej, znalazły oparcie w przedłożonych przez nią dokumentach. Wynikało z nich bowiem, że poniosła w 2015r. znaczną stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, co potwierdził bilans przedsiębiorstwa i wykonane liczne przelewy obrazujące skalę obciążeń finansowych. Skarżąca stoi na stanowisku, że przedłożyła wszystkie wymagane dokumenty, a do poczynienia ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej skarżącej nie mógł stać na przeszkodzie brak przedłożenia zeznania podatkowego jej męża, gdyż dokonanie ustaleń w tym zakresie było możliwe w oparciu o inne przedłożone już dokumenty. Podkreśliła również, że ani ona, ani T.O. nie są już właścicielami nieruchomości wskazanych we wniosku. Dodała, że co prawda wskazała, iż wydatki, jakie ponosi, przekraczają kwoty uzyskiwane z tytułu świadczenia emerytalnego T.O. i pomocy udzielonej przez jej syna R.O., jednak zaznaczyła, że spłaca swoje wymagalne zobowiązania nieregularnie, w tym niektóre z nich jedynie w części.
Do sprzeciwu skarżąca dołączyła postanowienie z dnia 3 października 2016r. Sądu Rejonowego VIII Wydz. Gospodarczy w K., który wydał postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego wobec skarżącej. Wobec powyższego wniosła o zmianę ww. postanowienia i orzeczenie o przyznaniu jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z wniosku skarżącej jednoznacznie wynika, iż wnosi ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, (zwolnienie od kosztów sądowych).
Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty, powinny uzasadniać jej żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawczyni spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09).
Wnioskodawczyni ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06).
Słusznie wskazał Referendarz sądowy tut. Sądu, że skarżąca nie nadesłała stosownych dokumentów, bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jej sytuacji finansowej, tj.: wyciągów z kont bankowych T.O., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, dowodu przekazu, przelewu, jego zasiłku przedemerytalnego, za ostatni miesiąc, zeznania podatkowego T.O. za 2015r., odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości, będące własnością lub współwłasnością wnioskodawczyni. Dokumenty te natomiast pozwoliłyby ustalić rzeczywisty poziom dochodów i oszczędności męża wnioskodawczyni oraz status wymienionych nieruchomości.
Bezspornym jest, że brak tych dokumentów uniemożliwia poznanie sytuacji majątkowej wnioskodawczyni oraz osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe i dokonanie pełnych ustaleń w zakresie podstawy faktycznej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast dopuszczalne (por. postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10).
W tym miejscu podkreślić należy, że skarżąca nie współpracowała należycie z tut. Sądem i nie wykazała należytej staranności w dbałości o swoje interesy, tym bardziej, że przedłożenie podstawowych dokumentów, potwierdzających sytuację materialną jej oraz rodziny, nie stanowiło zbyt dużego nakładu pracy i poświęcenia, a powielanie argumentacji niepopartej stosownymi dokumentami, nie mogło stanowić wiarygodnego źródła dowodu. Ponadto okoliczność otwartego przyspieszonego postępowania układowego wobec skarżącej nie mogła stać się podstawą przyznania jej prawa pomocy. Nie należy przy tym zapominać, że istotne znaczenie dla oceny przedmiotowego wniosku ma także utrwalona linia orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą, jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.
Nie można także tracić z pola widzenia okoliczności, które trafnie podkreślił w swoim postanowieniu Referendarz tut. Sądu, że przedstawione przez skarżącą informacje dotyczące podstawowych kwestii, z punktu widzenia analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy są niepełne, a wręcz sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, którymi winien kierować się orzekający, rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09.02.2005r., sygn. akt FZ 579/04, postanowienie NSA z dnia 11.01.2008r., sygn. akt II FZ 571/07, postanowienie NSA z dnia 02.12.2014r., sygn. akt FZ 436/14,postanowienie NSA z dnia 19.11.2015r., sygn. akt II FZ 775/15).
Z oświadczenia strony skarżącej i oświadczenia jej syna R. O. wynika bowiem, że na dochód rodziny składa się świadczenie przedemerytalne T. O. w wysokości 830zł, miesięcznie oraz pomoc finansowa R.O. w wysokości 1000zł, miesięcznie, a na samą spłatę kredytów małżonkowie wydają 8400zł, miesięcznie (2 800zł + 3400zł +2200zł=8400zł), nie licząc wymienionych wydatków na utrzymanie, niewymienionych wydatków na wyżywienie, czy wpłat Z.O., dokonywanych na konto, zarówno osobiste, jak i firmowe w ww. wcześniej kwotach. Tak znaczne przekroczenie wydatków w stosunku do uzyskiwanych dochodów nie znajduje więc racjonalnego uzasadnienia w oświadczeniach strony skarżącej ani w przedłożonych dokumentach.
Natomiast próba wytłumaczenia tego stanu przez skarżącą, poprzez uwagi poczynione w sprzeciwie nie jest przekonująca, bowiem nieregularność i częściowe regulowanie zobowiązań nie powoduje, że nie są one w ogóle realizowane.
Skoro strona podaje niespójne, wykluczające się i nielogiczne informacje albo uchyla się od szczegółowego naświetlenia wskazanych w wezwaniu okoliczności, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Lakoniczne i ogólnikowe sformułowanie wniosku nie daje Sądowi podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżącą twierdzenia, sytuacja majątkowa nadal jawi się w sposób oczywisty, jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powzięcie przez Sąd uzasadnionych wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni nie pozwala na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika.
Wobec powyższych okoliczności, Sąd stwierdził, że okoliczności przedstawione przez skarżącą nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się wnioskodawczyni, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec tego, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe.
Na marginesie zauważyć również trzeba, że skarżąca korzystała na etapie postępowania administracyjnego, a aktualnie także na etapie postępowania sądowoadministracyjnego z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który nie został stronie przyznany z urzędu, co niewątpliwie także generuje koszty i uszczupla budżet skarżącej. Co więcej, biorąc pod uwagę realia i koszty usług prawniczych na rynku, koszty opłacenia profesjonalnego pełnomocnika nie stanowią kwoty mniejszej, niż wynosi wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie.
Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a.