Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 755/22

Uzasadnienie

U.S. (dalej: Strona, Skarżąca) wnioskiem z dnia 31 marca 2022 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek. Strona we wniosku wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą od kwietnia 2010 r. i od tego czasu zawsze na bieżąco regulowała zobowiązania. Podała, że od marca 2020 r., tj. od wybuchu pandemii, Jej firma zajmująca się krótkotrwałym wynajmem mieszkań dla turystów przechodzi przez bardzo ciężki czas. Przez pierwszy rok epidemii regulowała należności z tytułu składek ZUS ze zgromadzonych oszczędności łudząc się, że pandemia minie i turyści wrócą do Krakowa i że będzie mogła dalej pracować i utrzymywać siebie i dziecko.

Dalej Strona podniosła, że turyści nie wrócili do Krakowa do dnia dzisiejszego, a teraz w obliczu wojny - anulują swoje rezerwacje. Strona podała, że nie jest w stanie na bieżąco regulować swoich należności z tytułu kredytów oraz należności ZUS. Dodała, że nie posiada żadnych nieruchomości. Mieszka z 4-letnim dzieckiem w nieruchomości należącej do ojca. Próbując ratować firmę wydała na nią oszczędności całego życia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 18 maja 2022 r. nr 973/2022 działając na podstawie:

1. 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.; dalej u.s.u.s.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek; należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 11.944,08 zł, w tym na:
2. a) ubezpieczenia społeczne - za okres: wrzesień 2021 - luty 2022 w łącznej kwocie 7.747,45 zł, w tym z tytułu: składek - 7.636,45 zł, odsetek liczonych na dzień 31 marca 2022 r. - 111,00 zł, w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych - 26,00 zł,
3. b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres wrzesień 2021- luty 2022 w łącznej kwocie 3.371,84 zł, w tym z tytułu: składek - 3.337,84 zł, odsetek liczonych na dzień 31 marca 2022 r. - 34,00 zł, w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych - 20,00 zł,
4. c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres wrzesień 2021 – luty 2022 w łącznej kwocie 824,79 zł z tytułu składek.
5. 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie MGPiPS), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9.273,29 zł, w tym:
6. a) ubezpieczenia społeczne - za okres wrzesień 2021 – luty 2022 w łącznej kwocie 5.438,11 zł, w tym z tytułu: składek – 5.381,11 zł, odsetek liczonych na dzień 31 marca 2022 r. - 57,00 zł,
7. b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres wrzesień 2021 – luty 2022 w łącznej kwocie 3.351,84 zł, w tym z tytułu: składek – 3.337,84 zł, odsetek liczonych na dzień 31 marca 2022 r. - 14,00 zł,
8. c) Fundusz Pracy - za okres wrzesień 2021 – luty 2022 w łącznej kwocie 483,34 zł z tytułu składek.

PZUS w uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności przedstawił przebieg postępowania i wymienił przedłożone przez Stronę dowody oraz wskazał, że strona prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której od za 2020 r. i 2021 r. oraz za styczeń luty 2022 r. osiąga stratę, posiada nieregularny dochód z tytułu niezasądzonych alimentów w kwocie 1000,00 zł oraz pobiera świadczenie 500 plus. Dalej organ wskazał, że Strona:

1. - ponosi wydatki w wysokości 400,00 zł (200,00 koszty leczenia, 200,00 zł opłaty za przedszkole),
2. - mieszka u taty, który ponosi koszty opłat mieszkaniowych,
3. - posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w łącznej kwocie ok. 310.000,00 zł (spłaty miesięczne 6.000,00 zł),
4. - posiada debet na rachunku osobistym w kwocie 20.000,00 zł oraz debet na rachunku firmowym w wysokości 80.000,00 zł,
5. - nie posiada nieruchomości ani ruchomości,
6. - nie posiada wierzytelności ani praw majątkowych.

Dalej organ wskazał, że spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i stwierdził, że ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200.000,00 euro i byłaby to pomoc de minimis.

Następnie organ przytoczył przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że "W stosunku do Pani nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie zachodzą w powyższej sprawie.

Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.

Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy stwierdzono, iż nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Prowadzi Pani działalność gospodarczą, a zatem nadal posiada Pani status przedsiębiorcy. Powyższe oznacza, że w rozpatrywanym przypadku całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., nie może być stwierdzona.

Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o s.u.s. również w Pani sytuacji nie ma zastosowania.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Należności nie zostały dotychczas skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS. Nadal prowadzi Pani działalność gospodarczą z której ma możliwość uzyskiwania dochodów. Nie wyczerpano możliwości przymusowego dochodzenia należności.

Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy u.s.u.s., zaistniały w Pani przypadku. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Z ww. powodów nie zachodzą wobec Pani przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych."

Kolejno organ przytoczył przepisy § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS i ponownie przedstawił ustalenia stanu faktycznego odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej i wskazał, że "W ocenie Zakładu, dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych.

Należy zaznaczyć, że prowadzi Pani działalność gospodarczą na własne ryzyko, w związku z czym powinna mieć Pani świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że zysk ten rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową."

Dalej organ powtórzył ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej nie związanej z działalnością gospodarczą i wskazał, że "Ponosi Pani koszty w wysokości 400,00 zł miesięcznie, w tym: 200,00 zł z tytułu kosztów leczenia oraz 200,00 zł z tytułu opłat za przedszkole. Należy dodać, że nie wskazała Pani, że ma zaległości z tego tytułu (nie przedstawiła Pani nieopłaconych rachunków i faktur) czy też zmuszona była Pani korzystać z pomocy Państwa.

Ponadto nie udowodniła Pani, że brakuje Pani środków finansowych na zakup lekarstw, np. nie załączyła Pani niezrealizowanych recept lekarskich albo dokumentów potwierdzających, że nie może Pani skorzystać z koniecznych płatnych badań lekarskich, bądź zabiegów rehabilitacyjnych.

Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem.

Wyjaśniła Pani, że mieszka u taty i to on ponosi koszty z tytułu miesięcznych opłat.

Nie korzysta Pani ze wsparcia z pomocy społecznej, co oznacza, że ma Pani możliwość zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych bez wsparcia instytucji socjalnych. Okoliczności tej nie należy traktować jako przesłanki kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jednakże dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o umorzenie należności mogłaby stanowić dowód trwałego, ciężkiego lub wyjątkowego charakteru wskazanych przez Panią trudności. (...)

Zgromadzony materiał nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że Pani sytuacja materialna ma charakter definitywny. Pani sytuacja finansowa nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter stały i pogłębiający się, tym bardziej, że nadal prowadzi Pani działalność gospodarczą, co stwarza możliwość dalszego uzyskiwania dochodu z tego tytułu.

Trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i odsetek nie mogą stanowić automatycznie podstawy do umorzenia. Zaznaczyć należy, że każdy przedsiębiorca podejmujący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem i opłacalnością. Jeżeli pomimo trudności decyduje się na dalsze jej prowadzenie, nie opłacając przy tym obowiązkowych należności publicznoprawnych, to musi się liczyć Pani, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały i będą przymusowo dochodzone.

Nie wskazała Pani, również problemów ze zdrowiem, które wykluczałyby Panią całkowicie i trwale z możliwości aktywności zawodowej. Zakład nie posiada informacji o konieczności sprawowania przez Panią opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby Panią możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponadto jest Pani osobą aktywną zawodowo - prowadzi Pani działalność gospodarczą, z której ma możliwość uzyskiwania dochodu.

Każdy przejściowo może wykazać, że ma trudną sytuację lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

Należy podkreślić, że umorzenie jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektyw poprawy i zmiany tej sytuacji. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że Pani sytuacja materialna ma charakter definitywny, tym bardziej, że jak Pani oświadczyła - postanowiła się Pani przebranżowić i otworzyć gastronomię (bar typu fast-food).

Mając na uwadze powyższe, w omawianej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania umorzenia należności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia."

PZUS odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS wskazał, że "Podała Pani, że od marca 2020 r. i wybuchu pandemii, Pani firma zajmująca się krótkotrwałym wynajmem mieszkań dla turystów przechodzi przez bardzo ciężki czas. Wyjaśniła Pani, że przez pierwszy rok regulowała należności z tytułu składek ZUS ze zgromadzonych oszczędności łudząc się, że pandemia minie i turyści wrócą do Krakowa, a Pani będzie mogła dalej pracować i utrzymywać siebie i dziecko. Zaznaczyła Pani, że turyści nie wrócili do Krakowa do dnia dzisiejszego, a teraz w obliczu wojny - anulują swoje rezerwacje.

Trzeba wyjaśnić, że zdarzenie losowe to zdarzenie wywołane przez czynniki zewnętrzne, w szczególności zagrażające bezpośrednio życiu lub zdrowiu ludzi, a także gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub systemu urządzeń technicznych powodujące trwałą utratę możliwości ich użytkowania - jeśli jego wystąpienie spowodowało, że zobowiązany znalazł się w tak trudnej sytuacji finansowej, iż bezwzględna konieczność uregulowania ciążących na nim zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji działalności, a co za tym idzie utraty jedynego źródła zarobkowania. Sytuacja, w jakiej Pani się znalazła, nie spowodowała likwidacji działalności, ani jej zawieszenia.

Instytucja umorzenia zaległości jest ściśle uregulowana prawnie. Jej zastosowanie w odniesieniu do zaległości płatnika jest możliwe tylko w oparciu o przesłanki wynikające z art. 28 u.s.u.s. Nie przewidują one natomiast takich okoliczności jak skutki niepowodzeń finansowych. Należy zaznaczyć, że prowadzi Pani działalność gospodarczą na własne ryzyko, w związku z czym powinna mieć Pani świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że zysk ten rzeczywiście się osiąga.

Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Tak więc, fakt, iż obecnie ma Pani kłopoty finansowe nie może zwalniać Pani z obowiązku opłacenia należności.

Niewątpliwie konflikt zbrojny na Ukrainie jest okolicznością trudną. Wpływa on negatywnie nie tylko na sytuację wielu przedsiębiorców, ale również na każdego człowieka. Należy zaznaczyć, iż Zakład zobowiązany jest uwzględnić Pani aktualne możliwości płatnicze, ale także powinien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości.

Ograniczenia i zakazy dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej wprowadzone w ramach staniu epidemii spowodowały, że wielu przedsiębiorców i zleceniobiorców nie miało przychodów lub są one ograniczone. Jednakże nadzwyczajne okoliczności, jakimi są niewątpliwie skutki epidemii, nie stanowią samoistnej przesłanki do umorzenia należności w oparciu o zapisy § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia.

Okoliczności te mogłyby stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy doprowadziłby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie do utraty jedynego źródła zarobkowania. W Pani przypadku taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż pomimo podnoszonych problemów nadal prowadzi Pani działalność gospodarczą, z której osiąga Pani przychody.

Stan epidemii, który spowodował problemy finansowe wielu przedsiębiorców jest stanem przejściowym. Rozpoczęty program masowych szczepień oraz wprowadzane przez rząd kolejne działania mające na celu łagodzenie restrykcji, a także zniesienie od 16 maja 2022 r. stanu epidemii w Polsce stwarza realną szansę na poprawę sytuacji gospodarczej przedsiębiorstw.

Nadmienić należy, że 1 kwietnia 2020 r. weszły w życie regulacje, które składają się na Tarczę Antykryzysową. Wśród rozwiązań, które mają zapobiegać skutkom epidemii koronawirusa w Polsce, jest wsparcie realizowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

3 kwietnia 2020 r. oraz 26 maja 2020 r. Wystąpiła Pani z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec - maj 2020 r. W związku z pozytywnym rozpatrzeniem wniosku, została Pani zwolniona z opłacania należności z tytułu składek: za marzec 2020 r. w kwocie 1716,98 zł; kwiecień 2020 r. w kwocie 1716,98 zł; maj 2020 r. w kwocie 1793,82 zł.

Złożyła Pani do Zakładu wnioski o zwolnienie z obowiązku opłacania składek w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym COVID-19 dla płatników składek prowadzących 30 listopada 2020 r. działalność w branżach określonych w rozporządzeniu. W związku z pozytywnym rozpatrzeniem wniosku, została Pani zwolniona z opłacania należności z tytułu składek za grudzień 2020 r. w kwocie 1793,82 zł oraz za styczeń 2021 r. w kwocie 1839,31 zł i luty 2021 r. w kwocie 1839,31 zł. 2 lutego 2021 r. złożyła Pani wniosek o świadczenie postojowe w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym COVID-19 dla osób prowadzących 30 listopada 2020 r. działalność w branżach określonych w rozporządzeniu. W wyniku pozytywnego rozpatrzenia Pani wniosku - 9 lutego 2021 r. otrzymała Pani wsparcie w wysokości 2.080,00 zł.

W oparciu o składane przez Panią wnioski p przyznanie świadczenia postojowego za kolejne okresy otrzymała Pani w dniach 9 marca 2021 r. i 10 maja 2021 r. wsparcie w wysokości 2.080,00 zł każde.

Należy nadmienić, że otrzymała Pani także pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID19, w postaci bezzwrotnej pożyczki.

W związku z powyższym przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do Pani sprawy zastosowania."

Podsumowując organ wskazał, że podejmując decyzję w sprawie umorzenia bierze pod uwagę nie tylko ważny interes strony, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. W omawianym przypadku Zakład odmówił uwzględnienia wniosku przedkładając interes społeczny jako nadrzędny, a powodem powyższego były następujące okoliczności:

1. - Strona nie udowodniła, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek;
2. - sytuacja materialna Strony jest niejednoznaczna i nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny, a więc Zakład nie ma wystarczających argumentów do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu składek;
3. - ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia;
4. - ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców;
5. - akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Skarżąca na decyzję PZUS wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której decyzji zarzuciła:

1. - naruszenie przepisów prawa, w szczególności przepisów rozporządzenia MGPiPS, poprzez brak bezpośredniego zastosowania w rozpatrywanej sprawie przepisu paragrafu 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia, z którego zapisu wynika wprost, iż ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego, który nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,a w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej gdy osobą składająca wniosek o umorzenie składek jest matka samotnie wychowującą małoletnie dziecko w wieku 4 lat z problemami zdrowotnymi dotyczącymi stanu zdrowia matki jak i dziecka przy bardzo trudnej i ciężkiej sytuacji finansowej rodzin,
2. - brak wyczerpującego, dogłębnego i sumiennego zbadania przedstawionego materiału dowodowego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w zakresie udokumentowanych wyników finansowych i gospodarczych firmy z okresu czasu objętego wnioskiem o umorzenie składek, po czasie ponad dwuletniego całkowitego przymusowego zamknięcia i wyłączenia firmy z prowadzenia działalności, jak również na niewystarczającym i dostatecznym wyjaśnieniu stronie przesłanek podjętego rozstrzygnięcia, które pozostaje w sprzeczności z istniejącym stanem prawnym i faktycznym przedmiotowej sprawy, w sposób naruszający chroniony prawem interes prawny strony,
3. - nieuzasadniony brak zastosowania wprost regulacji prawnej wynikającej z zapisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Skarżąca na podstawie tych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jej zmianę i przyznanie Skarżącej prawa do umorzenia poprzez umorzenie należności wymienionych w decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ rentowy.

Ponadto Skarżąca wniosła o dopuszczenie licznych dowodów z dokumentów (m.in. karta informacyjna ze szpitala, zaświadczenie lekarskie od reumatologa, skierowania na badania lekarskie, niezrealizowane recepty na leki, umowy restrukturyzacyjne dwóch kredytów firmowych, PIT36L za 2021 r., harmonogramy spłaty zaciągniętych kredytów) oraz przesłuchanie Skarżącej celem "złożenia uzupełniających i pełnych wyjaśnień w zakresie złożonego wniosku do Organu Rentowego o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pieniężnych i z posiadanych dokumentów urzędowych i prywatnych w sprawie".

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest w oczywisty sposób zasadna. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja ewidentnie narusza prawo w sposób wymagający usunięcia jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą odmówiono Skarżącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy z odsetkami w łącznej kwocie 21.217,37 zł (łączna kwota - należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek) za okresy wymienione na wstępie niniejszego uzasadnienia.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.);
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (do należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek), w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany.

Sąd oceniając stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż PZUS dokonał całkowicie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego w zakresie całkowitej nieściągalności w zakresie oceny przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia MGPiPS.

Organ w uzasadnieniu decyzji trzem przesłankom z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. poświęcił jedno zdanie. Mianowicie organ stwierdził "Nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy u.s.u.s. zaistniały w Pani przypadku. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję". Sąd stwierdza, że organ w ten sposób de facto nie ocenił przesłanki z pkt 6 ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Punkt 6 został jakby dodany w treści zdania aby wykazać, że również ta przesłanka została oceniona.

Należy zatem wskazać, że z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że to PZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego realnie nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. np. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia: 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; 10 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 334/23; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl, które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela). Ponadto, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Stanowisko organu jest tym bardziej zdumiewające, że Skarżąca nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani ruchomego. Pomimo prowadzenia działalności gospodarczej od dwóch lat z działalności gospodarczej osiąga stratę i co najistotniejsze z roku na rok ta strata jest wyższa (2020 r. – 92.861,53 zł, 2021 r. -132.918,16 zł. Zatem organ powinien dokonać samodzielnie oceny tej przesłanki, w trakcie której winien mieć na uwadze, czy Skarżąca posiada majątek nadający się w ogóle do skutecznej egzekucji. Organ zdaje się a priori przyjmować, że skoro Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, to egzekucja będzie skuteczna. W sytuacji Skarżącej nie jest to poparte żadną racjonalną argumentacją (podkreślenie Sądu).

Podsumowując powyższą kwestię Sąd wskazuje, że w zakresie wystąpienia przesłanki art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., organ nie przeprowadził wyczerpującego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Przedstawił dowolną argumentację, wnioski, które nie mają oparcia w materiale dowodowym oraz w spójnych ustaleniach faktycznych i w prawidłowych rozważaniach prawnych.

Sąd odnosząc się z kolei dokonanej oceny w zakresie wystąpienia przesłanki w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, odnośnie prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej, zauważa że organ posłużył się zupełnie nietrafną argumentacją w stosunku do Skarżącej, że "dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny nie jest dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych."

Owszem sądy administracyjne wyrażały taki pogląd, ale w sytuacji gdy strata była wynikiem wcześniejszych inwestycji skutkujących odpisami amortyzacyjnymi zwiększającymi koszty uzyskania przychodów i zmniejszającymi przez to podstawę opodatkowania. (por. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 5 października 2016.r., sygn. akt I SA/Op 340/16). Zatem aby argumentacja organu mogła okazać się trafna, organ musiałby przeprowadzić analizę działalności gospodarczej z wykorzystaniem wiedzy w zakresie analizy finansowej. W zakres analizy finansowej wchodzi m.in. analiza sprawozdań finansowych (np. bilansu), ustalenie i ocena przepływów pieniężnych, analiza czynników kształtujących wynik finansowy, w szczególności w odniesieniu do:

1. - płynności finansowej, rozumianej jako posiadanie wystarczającego poziomu tzw. aktywów płynnych, a więc aktywów podlegających wymianie na gotówkę w relatywnie krótkim czasie i bez ponoszenia znacznych kosztów transakcyjnych. Analiza płynności finansowej opiera się na badaniu wskaźników relacjonujących wybrane aktywa płynne do poziomu zobowiązań bieżących (krótkoterminowych),
2. - zadłużenia czyli oceny poziomu zadłużenia i oceny zdolności obsługi zadłużenia.

Organ pomimo posiadania w tym zakresie dowodów przedłożonych przez Skarżącą (np. bilansu, za 2020 r., 2021 r. i okres od stycznia do lutego 2022 r., zestawień ksiąg przychodów za lata 2020 r., 2021 r. oraz okres od stycznia do lutego 2022 r. i innych dowodów szczegółowo wymienionych na stronie 4 i 5 decyzji) nie podjął nawet próby analizy tych dowodów, tylko arbitralnie stwierdził, że osiąganie przez okres ponad dwóch lat straty z działalności gospodarczej nie oznacza braku środków finansowych. Dokonana ocena w powyższym zakresie jest całkowicie dowolna, gdyż nie wynika z analizy zebranego materiału dowodowego, tym samym organ naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.; dalej: K.p.a.).

Sąd odnosząc się z kolei do dokonanej przez organ oceny sytuacji majątkowej Skarżącej nie związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą, stwierdza, że dokonana ocena jest stronnicza i zupełnie nie uwzględniająca doświadczenia życiowego i również w tym przypadku Sąd ocenił, że organ naruszył przepisy art. 7 art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Sąd wskazuje, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa Skarżącej jest bardzo trudna. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów Skarżącej (nieregularny dochód z tytułu alimentów w wysokości 1.000,00 zł oraz świadczenie 500 plus), przy konieczności pokrycia kosztów utrzymania dwóch osób (Skarżącej i jej małoletniego syna), trudno przyjąć, że Skarżąca osiągając takie dochody może spłacić zadłużenie wysokości ponad 21.000,00 zł.

Zdaniem Sądu punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji zobowiązanego, powinna być szczegółowa analiza określonego na czas podejmowania decyzji minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej wraz z rodziną funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Sąd wskazuje, że minimum socjalne w I kwartale 2022 r. (organ wydał decyzję w dniu 18 maja 2022 r. i mógł dysponować tymi danymi) ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa wynosi 2.362,46 zł (por. https://www.ipiss.com.pl/wp-content/uploads/2022/11/MS_ 1Q_2022_v2.pdf).

Z materiału dowodowego wynika, że Skarżąca nie ponosi kosztów związanych z zamieszkiwaniem ("mieszka u taty"). Zatem od tej kwoty minimum socjalnego należy odjąć kwotę 728,09 zł, tj. kwotę, jaką w kwocie minimum socjalnego uwzględniono na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Ustalone w ten sposób minimum socjalne dla Skarżącej i jej rodziny wynosi 1.634,37 zł. Oznacza to, że dochód netto Skarżącej i jej rodziny, nawet przy założeniu, że Skarżąca otrzymuje co miesiąc 1.000, 00 zł z tytułu alimentów, jest znacznie niższy od minimum socjalnego. W kontekście powyższego trudno zaakceptować stanowisko organu orzekającego w sprawie, że sytuacja materialna nie stanowi wystarczających przesłanek zastosowania ulgi i że zobowiązany nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Organ ferując taką ocenę nie wziął pod uwagę, że z tego dochodu Skarżąca zaspokoić musi wszystkie podstawowe potrzeby życiowe, w tym m.in. wydatki na żywność, które to wydatki organ pominął całkowicie.

Sąd wskazuje, że wspomniany powyżej Instytut Pracy i Spraw Socjalnych ustalając minimum socjalne na podanym powyżej poziomie, jednocześnie opublikował kwoty, jakie w ramach tego minimum średnio przeznaczane są na określone wydatki. I tak dla dwuosobowego gospodarstwa I kwartale 2022 r. średnie wydatki na: żywność to kwota 736,20 zł, zł, odzież i obuwie to kwota 121,38 zł, higiena osobista to kwota 87,47 zł, ochrona zdrowia to kwota 131,33 zł, edukacja, kultura i rekreacja to kwota 318,25 zł, transport i łączność to kwota 321,10 zł, pozostałe wydatki to kwota 154,55 zł.

Sąd zwraca uwagę, że organy nie uwzględniły wydatków na żywność, ubrania, higienę osobistą, czy ochronę zdrowia, w tym zakup lekarstw. Wskazać należy, że w oparciu o przepis art. 77 § 4 K.p.a. organ jako fakt powszechnie znany powinien był uwzględnić okoliczność, iż w skład kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wchodzą przede wszystkim koszty wyżywienia, wydatki mieszkaniowe, a także koszty zakupu ubrań, zakupu podstawowych środków higieny i czystości oraz lekarstw. Wydatki na te cele nawet jeżeli strona ich nie wykazuje, powinny być z urzędu uwzględniane przez organ przy ocenie sytuacji majątkowej danej strony postępowania, na poziomie co najmniej wykazanym w opracowaniu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, chyba że tak jak w rozpatrywanej sprawie strona w sposób jednoznaczny wskaże, że nie ponosi określonych wydatków.

Wobec powyższego stwierdzenie organu w uzasadnieniu decyzji, że Skarżąca nie udowodniła, iż brakuje Jej środków na zakup lekarstw, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, świadczy o braku rzetelnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej, gdyż nawet gdy w istocie nie przedłożyła dowodów na okoliczność nie zrealizowanych recept, to organ powinien w analizie sytuacji materialnej Skarżącej uwzględnić środki na ten cel.

W kontekście powyższego stanowiska Sądu w zakresie oceny stanowiska organu przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, przypomnieć należy, że organ prowadząc postepowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a. powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Ocena dowodów powinna być, zgodnie z przepisem art. 80 K.p.a., oparta o wszechstronną analizę całokształtu materiału dowodowego. Organ obowiązany jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności, czyli te które dotyczą prowadzonej działalności gospodarczej przez Skarżącą, jak również te, które odnoszą się do sytuacji majątkowej nie związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dopiero łączna ocena wszystkich dowodów może przesądzić o spełnieniu lub nie spełnieniu przesłanki z przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Przechodząc do oceny stanowiska organu w zakresie przesłanki z § 3 ust 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS i argumentacji skargi w kontekście wprowadzenia stanu epidemii, Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że zadłużenie Skarżącej w całości dotyczy składek z czasu, gdy na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej został ogłoszony stan epidemii. Powszechnie wiadomym jest, że w okresie tym nie tylko znaczna część sektorów gospodarki zawiesiła lub ograniczyła działalność, ale i do niezbędnego minimum ograniczyły swą aktywność organy władzy publicznej, placówki użyteczności publicznej, służby zdrowia itd. W tym kontekście organ powinien wziąć pod uwagę nie tylko okoliczność skorzystania przez stronę z pomocy związanej z zaistniałym stanem epidemii, tak jak to uczynił w zaskarżonej decyzji (zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r., grudzień 2020 r. - luty 2021 r., świadczenie postojowe za okres trzech miesięcy I półrocza 2021 r., pożyczka bezzwrotna), lecz również uwzględnić, że w okresie tym istniały realne przeszkody do prowadzenia działalności takiej, jaką prowadziła Skarżąca (krótkotrwały wynajem mieszkań dla turystów).

Jest rzeczą powszechnie znaną, że szeroko rozumiana branża hotelarska (turystyczna), była jedną z najbardziej poszkodowanych branż w czasie epidemii COVID-19 (por. np. Wykorzystanie turystycznej bazy noclegowej w Polsce w 2021 r. GUS [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/kultura turystykasport/turystyka/wyko rzystanie-turystycznej-bazy-noclegowej-w-polsce-w-2021-r-,6,32.html]; Jak wygląda kondycja firm hotelarskich w Polsce?; cyt. "Branża hotelarska została w wyjątkowym stopniu dotknięta gospodarczymi skutkami pandemii koronawirusa"; [https://www.e-hotelarz.pl/artykul/80817/jak-wyglada-kondycja-firm-hotelarskich-w-polsce-sprawdza my-w-bazie-firm/]; Problemy branży hotelarskiej 2022 – kryzys gospodarczy, pandemia, wysoka inflacja – co robić?; cyt. "Branża hotelarska w pandemicznym 2020 r. musiała zwolnić blisko 38% wszystkich pracowników. Pracę straciło wówczas prawie 40 tys. osób. Na pandemii trudności nie dobiegły jednak końca.

W ślad za nimi podążył kryzys gospodarczy, wysoka inflacja i rosnące ceny. Prognozuje się, że pierwsze zyski w okresie postpandemicznym, branża hotelarska odnotuje dopiero na koniec 2022 r. Nie jest to jednak pewne." [https://kwiatkowskilegal.pl/problemy-branzy-hotelarskiej-2022-kryzys-gospodarczy-pandemia-wysoka-inflacja-co-robic/]; Hotele na minusie. Branża hotelarska liczy straty po pandemii i wojnie. Największy regres w Krakowie i Warszawie; cyt. "Krakowska branża hotelowa wciąż nie otrząsnęła się po pandemii, a trwająca na Ukrainie wojna nie sprzyja turystyce. Efekt? Krakowskie hotele są wśród tych, które straciły najwięcej. Wskaźnik przychodu z jednego pokoju hotelowego spadł o ponad 150 zł."; [https://krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,28784409,hotele-na-minusie-branza-hotelarska-liczy-straty-po-pandemii.html]).

Zatem organ powinien dokonać na podstawie przekazanych przez Skarżącą dowodów oceny wpływu ogłoszenia na terytorium Polski w pierwszej kolejności stanu zagrożenia epidemią, a następnie stanu epidemii, na prowadzoną przez Skarżącą działalność gospodarczą w branży turystycznej (hotelarskiej) i dokonać analizy, czy udzielona pomoc Państwa mogła zrekompensować, tak jak przyjął organ, spadek przychodów.

Podsumowując Sąd wskazuje, że mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazujący na trudną sytuację materialną Skarżącej, należało rzetelnie rozważyć, czy egzekucja przedmiotowej należności z majątku zobowiązanej nie spowoduje niemożności zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych. W szczególności w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, który Sąd również podziela, że sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13).

Zdaniem Sądu, organ nie może pominąć w sprawie o umorzenie składek oceny, czy egzekucja tych należności z majątku zobowiązanego (w tym wypadku Skarżącej) może pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusi go do korzystania z pomocy społecznej. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu należności składkowych, prowadziło do konieczności korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika (podkreślenie Sądu).

Jest to ugruntowany od wielu lat pogląd w orzecznictwie (por. np. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13, WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 792/22).

Wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS należy także mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

Stwierdzenie organu, że fakt, iż Skarżąca nie podejmuje prób uzyskania form pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów (pomocy społecznej), wskazuje, że egzystencja Strony pozostaje niezagrożona, jest nadużyciem i nie może być zaakceptowane ("Okoliczności tej nie należy traktować jako przesłanki kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jednakże dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o umorzenie należności mogłaby stanowić dowód trwałego, ciężkiego lub wyjątkowego charakteru wskazanych przez Panią trudności.").

Inaczej rzecz ujmując, okoliczność braku korzystania z pomocy społecznej nie może być w żadnym razie traktowana jako argument, że strona w obecnej sytuacji jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe.

Należy wreszcie wskazać, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności, organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Rzeczą organu było zatem ustalenie, czy na poziomie aktualnego budżetu, którym dysponuje Skarżąca, możliwe jest realne wywiązanie się Jej ze zobowiązań wobec ZUS i czy spłata zaległości nie zagrozi w istocie egzystencji Skarżącej i jej rodziny, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Sąd stwierdza, że wprawdzie rację ma organ, że decyzje dotyczące umorzenia zaległych składek mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS może przybrać charakter wyłącznie "papierowy" i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się PZUS nie zauważać (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07; wyroki WSA w Krakowie z dnia 8 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 325/22 i z dnia 10 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 334/23).

Końcowo w związku z załączonymi do skargi dokumentami oraz żądaniem przesłuchania Skarżącej, Sąd wyjaśnia, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym kontrola administracji publicznej odbywa się na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.), a zatem co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed tym sądem, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ administracji.

Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ograniczone jest wyłącznie do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentów i może mieć wyłącznie charakter uzupełniający. Oznacza to, że sąd administracyjny nie przesłuchuje stron ani świadków.

Natomiast strona na rozprawie ma prawo zgłaszać ustnie swoje żądania i wnioski oraz składać wyjaśnienia (art. 106 § 2 P.p.s.a). W rozpatrywanej sprawie Skarżąca prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy, nie stawiła się na rozprawę, tym samym pozbawiła się możliwości złożenia wyjaśnień. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy.

Nie było też celowe przeprowadzenie wnioskowanych przez Skarżącą dowodów przed Sądem w sytuacji, gdy organ dopuścił się opisanych powyżej nieprawidłowości.

Odnosząc się z kolei do wniosku Skarżącej zawartego w skardze o umorzenie należności z tytułu składek, Sąd wskazuje, że nie ma uprawnienia do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, tak jak chce Skarżąca, a więc nie może umorzyć należności z tytułu składek. Uprawnienie do zwolnienia z obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia posiada jedynie organ. Sąd w ramach dokonywanej kontroli jeżeli stwierdził, że decyzja narusza prawo, uchyla tę decyzję w całości lub części, jednocześnie formułując zalecenia do ponownego rozpoznania sprawy.

Wobec naruszenia przez organ przepisów art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia MGPiPS oraz przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w sposób opisany powyżej, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpoznania wniosku przez PZUS z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżąca, po pierwsze była zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca, która zaskarżyła działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie Skarżąca w sprawie występowała osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.