Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opoluz 5 października 2016 r., sygn. akt I SA/Op 340/16

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia 8 czerwca 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 - dalej określanej jako "K.p.a.") oraz w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 – dalej określanej jako "u.s.u.s.") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2016 r. odmawiającą J. S. (dalej określanemu jako strona lub skarżący) umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu przedstawił następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Wnioskiem złożonym dnia 11 stycznia 2016 r. skarżący, prowadzący działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych, zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia należności z tytułu składek, wskazując w uzasadnieniu na bardzo trudną sytuację na rynku transportowym. Podał, że cały czas podejmuje działania związane z poprawą sytuacji, poszukiwaniem nowych kontrahentów i zleceń, a równocześnie stara się na bieżąco płacić zobowiązania handlowe aby nie utracić kontrahentów oraz regulować zobowiązania wobec pracowników. Umorzenie składek umożliwi mu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej i utrzymanie zatrudnienia.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ZUS Oddział w Opolu decyzją z dnia 8 marca 2016 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 131.533,91 zł, w tym w części finansowanej przez płatnika w wysokości 124.904,87 zł, co obejmowało należności z tytułu składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia: na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS) łącznie 100.131,49 zł, na ubezpieczenie zdrowotne łącznie 10.613,24 zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych łącznie 14.160,14 zł - wszystkie należności za okres od czerwca 2014 r. do listopada 2015 r.

W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., która skutkowałaby stwierdzeniem całkowitej nieściągalności, albowiem Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu prowadzi egzekucję z rachunku bankowego, gdzie doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową, jednak na dzień wydania decyzji Sąd Rejonowy nie wydał jeszcze postanowienia wskazującego organ właściwy do dalszego prowadzenia egzekucji. Tym samym aktualnie nie stwierdzono bezskuteczności egzekucji.

Sytuację skarżącego oceniono również z uwzględnieniem treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z którego wynika, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić również w uzasadnionych przypadkach, nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej określane jako "rozporządzenie"). Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem organu I instancji żadna z tych przesłanek nie została spełniona.

Jak wynikało z oświadczenia złożonego przez skarżącego i z zebranych w sprawie informacji, pozyskanych od właściwych urzędów i ze stosownych ewidencji, skarżący jest osobą rozwiedzioną (od [...]), nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie korzysta ze wsparcia z zewnątrz. Prowadzi małe przedsiębiorstwo (do 50 pracowników), w ocenie ilościowej i jakościowej dotyczącej m.in. 2015 r. zaznaczył, że uzyskał przychód w wysokości ok. 3.991.000 zł, koszty wyniosły ok. 4.170.000 zł, dochód (winno być: strata) to kwota ok. 178.000 zł; zobowiązania firmy wynoszą ok. 1.750.00 zł, a zobowiązania prywatne – ok. 120.000 zł. Zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów (lata 2014-2015) to kwota ok. 850.000 zł, rozłożone na raty w wysokości 5.000 zł miesięcznie oraz z tytułu podatków 230.000 zł, rozłożone na raty w wysokości 5.000 zł miesięcznie. Posiadane przez skarżącego pojazdy nie mogą być objęte zastawem skarbowym z uwagi na niską wartość. Skarżący wykazał też posiadane wierzytelności za świadczone usługi.

Równocześnie odrębną decyzją z tej samej daty, wydaną na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 83b u.s.u.s., Zakład odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie należności w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych.

Skarżący zakwestionował obydwie ww. decyzje z dnia 8 marca 2016 r.: nr [...] odmawiającej umorzenia należności oraz nr [...] odmawiającej wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności finansowanych przez ubezpieczonych, przy czym przedmiotem rozpoznawanej obecnie skargi jest pierwsza z wymienionych decyzji.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy (wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2016 r.) skarżący zarzucił błędne ustalenie przez organ, iż nie występują w jego przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności, do czego jego zdaniem doszło wskutek braku dostatecznych ustaleń faktycznych, zwłaszcza w zakresie jego aktualnej sytuacji majątkowej, gdyż organ nie powinien snuć przypuszczeń na przyszłość i brać pod uwagę zdarzeń przyszłych i niepewnych.

Podkreślił, że organ mógł zażądać przedstawienia posiadanych przez niego dokumentów lub innych dowodów sprawie, bowiem strona, nie znając przesłanek umorzenia należności, może nie mieć wiedzy, jakie dowody są dla rozstrzygnięcia istotne. Aktualnie wskutek pogorszenia się jego sytuacji (niemożność regulowania zobowiązań) zaprzestał całkowicie prowadzenia działalności gospodarczej od stycznia 2016 r., jak też spłaty kredytów, nie pozyskał nowych zleceń transportowych, a dotychczasowi klienci zakończyli z nim współpracę. Zatem została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., tj. doszło do zaprzestania działalności przy równoczesnym braku majątku, małżonka. Ponadto organ źle ocenił jego sytuację finansową bezzasadnie przyjmując, że w 2015 r. uzyskał z działalności gospodarczej dochód, podczas gdy w rzeczywistości poniósł z tego tytułu stratę.

Pismem z dnia 13 kwietnia 2016 r. Zakład poinformował stronę o prawie do czynnego uczestnictwa w toczącym się postępowaniu administracyjnym oraz o możliwości dostarczenia dowodów i materiałów nieznanych organowi I instancji w dniu wydania decyzji nr [...] a kolejnym pismem z dnia 06 maja 2016 r. - o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i złożenia końcowego oświadczenia w prowadzonym postępowaniu administracyjnym o ponowne rozpatrzenie sprawy. W związku z zarzutami odwołania wezwano skarżącego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego wyrejestrowanie prowadzonej działalności gospodarczej jak też wszelkich innych dowodów potwierdzających przesłanki, na które w odwołaniu się powołuje.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego, m.in. o przedłożony przez skarżącego, na żądanie organu odwoławczego, bilans sporządzony na dzień 31.12.2015 r., rachunek zysków i strat za okres od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r., informację z CEiDG wygenerowaną internetowo w dniu 11.04.2016 r. potwierdzającą status prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej jako "aktywny", oraz po ponownej analizie stanu faktycznego i prawnego sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 8 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W pierwszej kolejności przedstawiono regulacje prawne normujące umorzenie należności z tytułu składek, zgodnie z którymi takie umorzenie może nastąpić tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.), przy czym katalog tych przypadków został taksatywnie wymieniony w punktach od 1 do 6 zamieszczonych w ust. 3 tego artykułu.

Organ stwierdził, że wobec skarżącego Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń społecznych jako organ egzekucyjny wdrożył postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunku bankowego w A na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 27.10.2015 r., 24.11.2015 r., 15.02.2016 r. oraz z dnia 29.03.2016 r. Z uwagi na wystąpienie zbiegu na wskazanym rachunku bankowym dalsze tytuły wykonawcze Zakład kierował do Komornika Sądu Rejonowego w [...] jako właściwego organu egzekucyjnego wskazanego przez Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 18.02.2016 r., sygn. akt [...]. Na dzień 30.05.2016 r. wdrożona przez ten organ egzekucja była nieskuteczna.

Jak dalej wyjaśniono, wbrew twierdzeniom skarżącego nie zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej i jako pracodawca zatrudnia średniomiesięcznie 11 osób (dane za styczeń 2016 r. - kwiecień 2016 r.). Ponadto jest wspólnikiem i komandytariuszem w firmie B spółka z o.o., wiceprezesem Zarządu w firmie C spółka z o.o., prokurentem w spółkach z o.o.: D i E. Skarżący, co wynika z jego oświadczeń złożonych w dniu 19.01.2016 r. i 29.04.2016 r.

Skarżący posiada też wierzytelności w łącznej kwocie 55.918,08 zł wobec następujących podmiotów: F, G Spółka z o. o., H, I, J i K w kwotach odpowiednio: 21.106,79 zł; 10.392,67zł; 6.300,00 zł; 5.796,10 zł; 6.122,52 zł i 6.200,00 zł, które sam wymienił w złożonym oświadczeniu jako element posiadanego majątku.

Powyższe zdaniem organu dowodzi niespełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności w aktualnym etapie postępowania, w tym wskazywanego przez stronę zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przy równoczesnym braku majątku. Wniosek ten znajduje oparcie w ww. ustaleniach faktycznych oraz w wyroku WSA w Warszawie z dnia 15.12.2009 r. sygn. akt V SA/Wa 1334/09, w którym wskazano, że przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W takiej sytuacji umorzenie należności składkowych stanowiłoby naruszenie prawa materialnego.

Rozważając następnie możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ wskazał, że unormowanie to odnosi się jedynie do składek w części finansowanej przez płatnika, czyli tzw. składek osobistych płatnika, które w omawianym przypadku i za okres od czerwca 2014 r. do listopada 2015 r. wynoszą: na FUS ogółem 12.657,52 zł, na ubezpieczenie zdrowotne ogółem 10.613,24 zł oraz na Fundusz Pracy ogółem 1.136,89 zł.

Szczegółowe zasady umarzania należności w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności określa powołane wyżej rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z jego § 3 ust. 1, Zakład może umorzyć zaległości, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie tych należności opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w szczególności w przypadkach wskazanych w punktach od 1 do 3 tego przepisu.

Analizując przypadek opisany w punkcie 1 (gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) organ odwoławczy wskazał na oświadczenie wnioskodawcy, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, poza prowadzeniem działalności gospodarczej innej pracy zarobkowej nie wykonuje, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Nie korzysta ze wsparcia opieki społecznej ani z innych form pomocy, nie ponosi też wydatków związanych z utrzymaniem tj. z tytułu miesięcznych opłat (czynsz) oraz opłat eksploatacyjnych (energia elektryczna, gaz, woda itp.). W złożonych dwukrotnie oświadczeniach o stanie rodzinnym i majątkowym jako wydatki na utrzymanie wskazał koszty związane z leczeniem - 200,00 zł oraz inne (np. wynajem mieszkania, czesne za szkołę/ przedszkole, alimenty) -200,00 zł (nie sprecyzował jednak rodzaju wydatku). Zatem łączna wysokość wydatków na utrzymanie wynosi według strony 400,00 zł miesięcznie.

Skarżący wymienił też ciążące na nim, za lata 2014-2015, zobowiązania z tytułu:

1. a) podatków w kwocie 230.000,00 zł - miesięcznie 5.000,00 zł;
2. b) zaciągniętych kredytów w kwocie 850.000,00 zł - miesięcznie 5.000,00 zł;
3. c) inne w kwocie 30.000,00 zł - miesięcznie 30.000,00 zł, które jednak nie są spłacane, a egzekucję prowadzi komornik.

Nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości, natomiast przysługują mu wymienione powyżej wierzytelności w łącznej kwocie 55.918,08 zł. Z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wynikało, że prowadzi on działalność gospodarczą od 01.04.2007 r. i w latach 2012-2014 jej wyniki finansowe były następujące: dochód w kwocie 105.638,77zł (2012 r.) i 261.746,34zł (2013 r.), za 2014 r. wykazano przychód w wysokości 7.502.624,00 zł, dochód 0,00 zł oraz za 2015 r. - przychód w wysokości 5.964.604,60 zł, wykazano stratę.

Biorąc następnie pod uwagę informację o wysokości "minimum socjalnego" ogłaszanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na stronach internetowych www.ipiss.com.pl), jako podstawowego wskaźnika mierzącego koszty utrzymania gospodarstwa domowego, gdzie na grudzień 2015 r. wysokość kosztu utrzymania gospodarstwa pracowniczego 1-osobowego wynosiła 1.078,71 zł miesięcznie oraz uwzględniając fakt wykazania straty z działalności gospodarczej za 2015 r. organ ocenił sytuację skarżącego jako trudną i uznał, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia znajduje w sprawie zastosowanie.

Nie została natomiast spełniona według organu przesłanka z punktu 2 ust. 1 § 3 rozporządzenia, opisana jako "poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności". Zobowiązany nie wskazywał na wystąpienie klęski żywiołowej, natomiast powoływane przez niego okoliczności takie jak: zmiana przepisów dotyczących działalności transportowej zarówno w kraju jak i za granicą (m.in. zapisy dot. płacy minimalnej, noclegów, wysokich kar i mandatów), konflikt na Ukrainie oraz embargo nałożone przez Rosję, nie wyczerpują pojęcia "nadzwyczajne zdarzenie". Za takie należy bowiem uznać, w ocenie Zakładu, zdarzenie wywołane przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć np. gwałtowne uszkodzenie lub zniszczenie obiektu lub urządzeń technicznych powodujące trwałą utratę możliwości ich użytkowania.

Za zdarzenie losowe nie można też uznać powoływanego przez stronę uszkodzenia samochodów i naczep w wyniku wypadków i dokonanego przez osoby trzecie, co powodowało, że samochody nie nadawały się do eksploatacji i nie generowały przychodów firmy. Wprawdzie celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku, jednakże nie oznacza to, aby przedsiębiorca przerzucał koszty działania firmy na budżet państwa. Prowadzenie działalności gospodarczej jest zawsze w nierozerwalny sposób związane z ryzykiem; spoczywa ono na przedsiębiorcy, który oferując usługi w zakresie transportu krajowego podlega obowiązującym w tym zakresie (transport) przepisom prawa krajowego (np. uzyskanie zezwoleń).

Natomiast oferując usługi na rynku międzynarodowym podlega przepisom poszczególnych państw, na rynkach których działa. Ewentualne negatywne skutki zmiany i modyfikacji obowiązującego prawa i koszty tych zmian (np. wypłata wynagrodzenia lub zapewnienie noclegu dla pracownika) nie mogą być przerzucane na budżet państwa. Natomiast kary i mandaty, na które powołuje się wnioskodawca, są jedynie skutkiem niestosowania/łamania obowiązujących przepisów prawa. Sama zaś działalność gospodarcza w zakresie transportu samochodowego jest związana z ryzykiem wypadków, uszkodzeń pojazdów w wyniku innych zdarzeń (np. długotrwałego lub nieprawidłowego użytkowania). Również ewentualny koszt rezygnacji przez przedsiębiorcę ze świadczenia usług na terenie Ukrainy lub Rosji nie może być przerzucany na budżet państwa.

W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie została też spełniona przesłanka z pkt 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia, tj. przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawca, mimo wskazanych w oświadczeniach dolegliwości zdrowotnych, nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej przebyte schorzenia, zabiegi, przebieg leczenia, żadnego dokumentu potwierdzającego, iż z uwagi na wskazane schorzenia i stany chorobowe jest niezdolny całkowicie lub częściowo do pracy ani także orzeczenia o ustalonym stopniu niepełnosprawności. Nie pobiera również żadnego świadczenia z tytułu ustalonej niezdolności do pracy ani nie wskazywał na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby mu uzyskiwanie dochodów.

Nie było więc podstaw do uznania, że skarżący jest osobą o ustalonym stopniu niepełnosprawności, niezdolną do pracy (całkowicie lub częściowo) oraz, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Natomiast wskazywane w oświadczeniu schorzenia (choroba [...], [...], [...], [...]), wobec niepotwierdzenia żadną dokumentacją medyczną ani faktu ich występowania ani stopnia zaawansowania oraz następstw nie mogą być uznane za przewlekłą chorobę pozbawiającą stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Rozważając celowość umorzenia należności w ramach uznania administracyjnego organ odwoławczy zauważył, że przy podjęciu decyzji w tym przedmiocie w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi być uwzględniony nie tylko interes zobowiązanego, ale również interes publiczny. Odmowa umorzenia należności jest w przypadku skarżącego uzasadniona, gdyż przemawia za tym publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, interes publiczny uwzględniający prawa osób ubezpieczonych — pracowników, możliwość dalszego dochodzenia należności poprzez m.in. zajęcie wierzytelności. Trzeba też uwzględnić cele, na które są przeznaczone wskazane należności. Organy odpowiedzialne za ich pobór zobowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli więc właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, Lex nr 328891).

W skardze wniesionej na powyższą decyzję skarżący zarzucił:

1. 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 w związku z art. 77 K.p.a. z uwagi na brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, oraz nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela poprzez przekroczenie granic dokonanego wyboru i błędnego wyważenia interesów obywateli i społecznego a także naruszenie art. 80 K.p.a. poprzez przekroczenie swobodnej oceny dowodów i dokonanie ich dowolnej oceny, nieuwzględnienie całokształtu materiału dowodowego oraz uwzględnianie błędnego materiału dowodowego;
2. 2. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 3 u.s.u.s. poprzez bezzasadne stwierdzenie przez organ, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek a nadto naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez błędne niezastosowanie przepisu i stwierdzenie przez organ, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia składek.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz, na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm. – dalej jako "P.p.s.a."), o uchylenie w całości decyzji nr [...] z dnia 8 marca 2016 roku. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi powtórzył zasadniczą część argumentów podniesionych już wcześniej w odwołaniu stwierdzając, że organ przy podejmowaniu rozstrzygnięcia winien kierować się aktualną sytuacją majątkową i finansową wnioskodawcy, gdyż zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, co potwierdzają przytoczone przykłady orzeczeń sądów administracyjnych (np. wyrok WSA w Lublinie z 14.5.2009 r., III SA/LU 71/09, wyrok WSA w Warszawie z 30.11.2006 r., III SA/WA 2365/06). Organ administracyjny w ramach swych obowiązków mógł zażądać od strony przedstawienia posiadanych przez nią dokumentów lub innych dowodów w sprawie, w szczególności gdy strona, nie znając przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, może nie mieć wiedzy, jakie dowody są istotne.

Ponowił twierdzenie, że od początku stycznia 2016 r. diametralnie uległa pogorszeniu jego sytuacja i w związku z tym zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej ("nie mam żadnej sprzedaży ani zakupów"), gdyż nie był już w stanie regulować żadnych zobowiązań, zaprzestał całkowitej spłaty kredytów, jak również nie udało mu się pozyskać nowych zleceń transportowych, a dotychczasowi klienci zakończyli z nim współpracę. Ponadto nie ma żadnego majątku ruchomego i nieruchomego oraz nie ma małżonka. Takie okoliczności jednoznacznie stanowią o istnieniu przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Literalna wykładnia tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że wymienione w tym przepisie okoliczności, jeżeli zaistnieją, samoistnie stanowią o całkowitej nieściągalności należności dłużnika.

Zarzucił, że wskazane przez organ funkcje prokurenta czy wspólnika lub wiceprezesa w różnych podmiotach sprawuje nieodpłatnie i przez ograniczoną kadencję, przez co nie pojawi się możliwość uregulowania należności z tytułu składek. Wskazane przez organ wierzytelności są zaś nieściągalne, gdyż dotyczą dłużników, którzy mają bezskuteczność egzekucji, upadli lub mają siedzibę za granicą.

Za nielogiczny uznał wniosek organu, który z jednej strony stwierdza brak po jego stronie dochodów, z drugiej zaś uznaje, że nie utracił on jedynego źródła zarobkowania. Ponadto organ dokonuje nadinterpretacji stwierdzając, iż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący podkreślił, że rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, ale także załatwieniu sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Zakwestionował też twierdzenie organu o niespełnieniu żadnej z przesłanek wynikających z § 3 rozporządzenia, gdyż jego sytuacja majątkowa i rodzinna jednoznacznie potwierdza niemożność opłacenia należności z tytułu składek. W szczególności opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. Jego sytuacja jest drastyczna, nie ma żadnych przychodów, możliwości spłaty zadłużenia, żyje w ubóstwie. Twierdzenia organu, że problemy finansowe mają charakter przejściowy są błędne, gdyż nie reguluje zobowiązań wobec banków, kontrahentów, pracowników, codziennie narastają odsetki i wzrasta dług, więc brak jest realnych założeń do prognozowania o poprawie sytuacji. Nie ma już klientów, zleceń ani żadnej pracy, więc nie ma szans na odrodzenie działalności gospodarczej.

W jego ocenie wystąpiły zdarzenia nadzwyczajne, na które nie miał wpływu, w postaci czynników zewnętrznych takich jak: wprowadzenie przepisów o płacy minimalnej w Niemczech i Belgii, o noclegu w hotelach podczas pobytu kierowców we Francji, które są niezależne od jego działań i nie można ich uniknąć. Władze Niemiec, Belgii, Francji chronią własnych przewoźników, gnębiąc polskich transportowców. Są to zatem zdarzenia nadzwyczajne.

Przesłankę nadzwyczajnych okoliczności stanowi władza publiczna, zmienność i niestabilność prawa i brak ochrony rodzimych przedsiębiorców, i właśnie takie postępowanie władzy publicznej niebudzące zaufania uczestników postępowania stanowi przesłankę nadzwyczajnej okoliczności do umorzenia należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w przypadku, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaś w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stwierdza nieważność zaskarżonych aktów. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju naruszenia przepisów prawa, które spowodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i wymienione w decyzji fundusze stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W art. 28 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (ust. 2 i 3 tego przepisu) lub na szczególnych warunkach, określonych w ww. rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a), w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do tej ostatniej kategorii podmiotów zalicza się skarżący, co uzasadniało rozważenie możliwości umorzenia należności składkowych także na tej drugiej podstawie prawnej.

Przypadki, po spełnieniu których Zakład ma możliwość (a zatem nie obowiązek) umorzenia zaległych składek w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, zostały taksatywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., przy czym z uwagi na stan faktyczny kontrolowanej sprawy i stanowisko skarżącego do rozważenia pozostają przypadki wymienione w punktach 3 i 5 tego przepisu, a zatem gdy: (pkt 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; oraz (pkt 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Natomiast możliwość umorzenia tych składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie prawnej zostały określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia, o treści wyżej już przytoczonej.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego (na co wskazuje posłużenie się, w obydwu ww. unormowaniach, formułą "Zakład może umorzyć"). Zatem prawodawca, pozostawiając organom administracji uznanie w omawianej kwestii, wprowadził w tym zakresie swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia ustawowej przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a.

Z kolei sądowa kontrola takiego aktu dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku podejmowania rozstrzygnięcia na zasadzie uznania sądowa kontrola takiej decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Sąd podziela stanowisko organu, że w aktualnym stanie sprawy wobec skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ustalenia w tym zakresie zostały oparte na niepodważonych skutecznie dokumentach oraz na oświadczeniach samego skarżącego, które nie potwierdziły ostatecznie faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przy równoczesnym braku majątku (pkt 3), czy też przesłanki opisanej w punkcie 5 ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Pozostałe przypadki całkowitej nieściągalności wymienione w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie znajdowały w sprawie zastosowania.

Zdaniem Sądu chybiony jest zarzut skarżącego o niepodjęciu przez organy administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, dowolnej ocenie dowodów i nieuwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego oraz uwzględnianiu błędnego materiału dowodowego. Skarżący przede wszystkim nie sprecyzował, jaki błędny materiał dowodowy został przez organy uwzględniony, natomiast jeśli chodzi o zarzucany brak podjęcia wszelkich niezbędnych działań dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to również w tym względzie stanowisko skarżącego jest wadliwe. Obciążający organy administracji, z mocy art. 7 i art. 77 K.p.a., obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, został zdaniem Sądu zrealizowany w tej sprawie w sposób wystarczający. Organ zbadał bowiem okoliczności, które mogłyby stać się podstawą uznania, że w sprawie wystąpiła całkowita nieściągalność, o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., będąca przesłanką do rozważenia zasadności umorzenia, bądź nie, należności z tytułu składek.

Zakres postępowania dowodowego wiąże się ściśle z przesłankami materialnoprawnymi (one wytyczają granice postępowania dowodowego) ale także, co istotne w sprawach takich jak przedmiotowa, z treścią okoliczności podawanych przez wnioskodawcę.

Jak wyżej wskazano, ze względu na okoliczności faktyczne sprawy i argumentację skarżącego do rozważenia pozostawała przesłanka wskazana w pkt 3 ust. 3 art. 28 u.s.u.s. (nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy- Ordynacja podatkowa).

Zdaniem Sądu organy prawidłowo oceniły, że zebrane w sprawie dowody nie potwierdziły faktu zaprzestania prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. W Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej nadal figurował on jako podmiot prowadzący tę działalność, nie złożył też w ZUS dokumentów potwierdzających wyrejestrowanie płatnika składek a ponadto z dostępnych Zakładowi danych (za okres od stycznia do kwietnia 2016 r.) wynikało, że zatrudnia on nadal średniomiesięcznie 11 pracowników. W sprawie istotne jest to, że skarżący, wzywany przez organ odwoławczy pismem z dnia 13 kwietnia 2016 r. do przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt zaprzestania działalności, żadnego tego rodzaju dokumentu nie przedłożył. Nie było więc podstaw do uznania za wykazaną ww. przesłanki wyłącznie na podstawie gołosłownych twierdzeń strony.

Skarżący zarzuca w skardze nieaktualność tych ustaleń, lecz nie podaje żadnych konkretnych danych i dowodów, które mogłyby te ustalenia skutecznie podważyć, jak choćby poprzez przedstawienie dokumentu o wyrejestrowaniu działalności czy wyrejestrowaniu go jako płatnika składek. Ograniczenie się do wysuwania ogólnych tez wypływających z przytaczanego orzecznictwa nie może podważyć konkretnych ustaleń faktycznych opartych na zgromadzonych w sprawie dowodach, podobnie jak proste negowanie poczynionych ustaleń.

Równocześnie podkreślić należy, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności nie jest dla wystąpienia tej przesłanki całkowitej nieściągalności wystarczające, bowiem równocześnie muszą być spełnione dalsze okoliczności ("...przy równoczesnym braku majątku, małżonka, następców prawnych...").

Jeśli chodzi o wskazywany przez skarżącego brak majątku, to zdaniem Sądu prawidłowo w zaskarżonej decyzji przyjęto, iż dysponuje on majątkiem w postaci opisanych powyżej wierzytelności przysługujących mu wobec różnych podmiotów gospodarczych. Jako gołosłowne uznać trzeba jego twierdzenia, iż ujawnione przez niego wierzytelności wobec różnych podmiotów gospodarczych na łączną kwotę 55.918,08 zł są nieściągalne. Na tę okoliczność skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, w szczególności co do wskazywanej w skardze upadłości, stwierdzonej bezskuteczności egzekucji lub nieściągalności poszczególnych podmiotów. Znamienne jest przy tym, że skarżący nie precyzuje, wobec których konkretnie podmiotów te okoliczności wystąpiły. Przy czym, nawet jeśli istotnie miałby on trudności w wyegzekwowaniu należności od podmiotów mających siedzibę za granicą, to pozostałe wierzytelności przysługują mu od podmiotów krajowych.

Podkreślić jednak należy, iż niemożność odzyskania tych wierzytelności nie została przez skarżącego w żaden sposób wykazana lub choćby uprawdopodobniona. Trudno w tym przypadku zaakceptować pogląd, że ciężar wykazania tej okoliczności miałby spoczywać wyłącznie na organach, przy braku aktywności dowodowej samej strony. Nie można bowiem oczekiwać, by organ miał wiedzę co do sytuacji dłużników wnioskodawcy, skoro on sam na takie okoliczności w toku postępowania nie wskazywał. Zwrócić trzeba uwagę, że skarżący wykazywał te wierzytelności dwukrotnie w oświadczeniach o stanie majątkowym, w tym złożonym w postępowaniu odwoławczym w dniu 29.04.2016 r. i nie powoływał się na ich nieściągalność oraz jej przyczyny. Przy czym zauważyć należy, że jak wynika z przedłożonego bilansu na 31.12.2015 r., przysługiwały mu należności krótkoterminowe w łącznej wysokości 260.084,69 zł, w tym z tytułu dostaw towarów i usług w kwocie 142.179,47.

Zatem istnienie majątku w postaci wierzytelności (wykazanych przez samą stronę) potwierdza niespełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (choć wystarczające jest ustalenie o braku wykazania faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej). Stanowisko organu rentowego jest w tym zakresie prawidłowe i znajduje oparcie w ustalonym w sprawie stanie faktycznym. Ponadto, czego skarżący nie kwestionuje, na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie stwierdzono formalnie bezskuteczności prowadzonej egzekucji a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., wskazująca na konieczność stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przy czym o fakcie bezskuteczności egzekucji nie świadczy samo wystąpienie zbiegu tej egzekucji, co skarżący podnosi w skardze.

Natomiast zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i także w skardze twierdzenia skarżącego o całkowitym zaprzestaniu spłaty kredytów, niemożności pozyskania nowych zleceń transportowych, zakończeniu współpracy przez dotychczasowych klientów nie zostały w jakikolwiek sposób wykazane pomimo tego, że organ odwoławczy w piśmie skierowanym do strony z dnia 13.04.2016 r. jednoznacznie wskazał na możliwość dostarczenia dokumentów nieznanych organowi I instancji oraz tych, które potwierdzą przesłanki, na które strona powołuje się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zobowiązał też stronę do przedłożenia dokumentu potwierdzającego zaprzestanie działalności gospodarczej, jak też do uzupełnienia danych o prowadzonej działalności (na stosownym druku) za okres m.in. od stycznia do marca 2016 r. (k. 19 akt administracyjnych). Mimo takich wyraźnych wskazań strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających okoliczności, na które powoływała się w odwołaniu, w tym o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej. Poprzestawanie więc na gołosłownym podważaniu tych ustaleń nie może odnieść zamierzonego skutku, tym bardziej, że z dostępnej organom dokumentacji wynikało, że skarżący nadal zatrudnia pracowników.

Powyższe dowodzi równocześnie bezzasadności zarzutów skargi o zaniechaniu przez organ wezwania strony do przedłożenia przydatnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów, o których mogła ona nie mieć wiedzy oraz o poczynieniu niepełnych ustaleń faktycznych. Organy rentowe zgromadziły te dowody, które mogły pozyskać z urzędu oraz rozważyły te, które zostały przedstawione przez stronę, w tym także okoliczności podawane przez nią w składanych oświadczeniach. To, że wnioski wyprowadzone z zebranych dowodów są odmienne od oczekiwanych przez skarżącego nie dowodzi błędnej (dowolnej) ich oceny i w konsekwencji wadliwych ustaleń faktycznych. Sąd zauważa, iż postępowanie w tej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem strony i to ona winna wskazać jak najwięcej danych i okoliczności faktycznych uzasadniających jej argumentację, przy tym na tyle szczegółowych i konkretnych, aby poddawały się weryfikacji.

Tak więc w prawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy nie można podzielić zarzutów skarżącego o bezzasadnym przyjęciu, iż w jego przypadku i na dzień podjęcia decyzji nie występuje całkowita nieściągalność, co miało być wynikiem błędnych ustaleń, opartych na wadliwie zgromadzonym i niepełnym materiale dowodowym, w tym zwłaszcza co do prognozowania przez organy możliwego wyegzekwowania należności w przyszłości. W ocenie Sądu te okoliczności faktyczne, które w sprawie zostały ustalone, dawały podstawę do przyjęcia, iż nie wystąpiła całkowita nieściągalność, skoro nie została spełniona żadna z ustawowych przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Tym samym nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia tego przepisu ani także art. 28 ust. 2 poprzez błędne ich niezastosowanie. Przy braku bowiem całkowitej nieściągalności, Zakład pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Jeśli chodzi o rozważane przez organy przesłanki ewentualnego umorzenia zaległych składek na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia, ograniczone z mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyłącznie do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek, to z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ odwoławczy, odmiennie niż organ I instancji, uznał za spełnioną przesłankę opisaną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a zatem uznał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie tych należności opłacić, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki a szczególności, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ustalając istnienie tej przesłanki organ wziął pod uwagę przede wszystkim to, że skarżący za lata 2014 - 2015 wykazał stratę z działalności gospodarczej w wysokości odpowiednio: 1.668.403,24 zł oraz 1.722.233,42 zł, co w zestawieniu z wysokością tzw. minimum socjalnego ogłaszanego przez IPiPS, wynoszącego za grudzień 2015 r. kwotę 1.078,71 zł dawało zdaniem organu podstawy do przyjęcia, że została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Taka ocena była zdaniem Sądu - w przedstawionych okolicznościach tej sprawy - dla skarżącego nader korzystna z uwagi na to, że po pierwsze, strata podatkowa, jako kategoria prawa podatkowego, nie dowodzi automatycznie braku środków finansowych a jedynie powoduje brak powstania zobowiązania podatkowego (może być np. wynikiem wcześniejszych inwestycji skutkujących odpisami amortyzacyjnymi zwiększającymi koszty uzyskania przychodów i zmniejszającymi przez to podstawę opodatkowania). Nie musi ona jednak oznaczać braku przychodów w bieżącej działalności. I tak z powołanego już wyżej bilansu wynika, że po stronie aktywów na dzień 31.12.2015 r. wykazano inwestycje krótkoterminowe w kwocie 620.448,47 zł, a rok wcześniej, na dzień 31.12.2014 r., wynosiły one kwotę 10.423,35 zł. Zatem za cały 2015 r. nastąpił przyrost tych inwestycji o ponad 600.000 zł. Zwrócić też trzeba uwagę, że pomimo powstania straty podatkowej już w roku 2014 skarżący działalność tę nadal prowadził przez cały 2015 r. uzyskując w tymże roku przychód netto ze sprzedaży produktów w kwocie 4.291.065,33 zł i przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów w kwocie 120.060,00 zł (rachunek zysków i strat) i nawet w dacie sporządzenia wniosku (styczeń 2016 r.) wskazywał na pozytywne prognozy co do kontynuacji działalności.

Dopiero w we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (po ok. 3 miesiącach) wskazał na całkowity brak możliwości kontynuowania tej działalności (co wszak nie zostało potwierdzone jakimkolwiek dokumentem np. o zerwanych kontraktach). Po wtóre, obiektywnie oceniając okoliczności sprawy nie sposób uznać, aby skarżący podał w sposób rzetelny informacje o swojej sytuacji majątkowej i stanie dochodów, albowiem sprzeczne z doświadczeniem życiowym i nielogiczne jest twierdzenie o ponoszeniu kosztów utrzymania jedynie w kwocie 400 zł miesięcznie (bez wskazania, na czyim pozostaje utrzymaniu) oraz – co nader istotne – przy braku wskazania jakiegokolwiek innego, poza działalnością gospodarczą, źródła dochodu. Dodać też należy, że skarżący nie wykazał, by ze względu na przeciwwskazania zdrowotne możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia była wykluczona. Z dolegliwościami opisanymi w oświadczeniu (niepotwierdzonymi przy tym żadną dokumentacją lekarską) zmaga się znaczna część osób czynnych zawodowo. Przeciwny stan rzeczy (niezdolność do świadczenia pracy) winien być przez skarżącego wykazany, a tego w kontrolowanej sprawie nie uczynił.

Niemniej jednak samo ustalenie istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie zobowiązywało organu do umorzenia należności, natomiast uprawniało go do podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie uznania administracyjnego, na którym oparta jest konstrukcja tego przepisu. Uznanie oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 dotyczącej podobnie skonstruowanego art. 28 ust. 2 u.s.u.s.).

Podkreślić należy, że organ orzekający podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne ma obowiązek, zgodnie z art. 7 K.p.a., wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Natomiast, jak to wyżej wskazano, sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ograniczony - w tym sensie, że sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. W pełnym zakresie sądowa kontrola obejmuje przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Innymi słowy, sąd administracyjny jest uprawniony do kontrolowania trybu postępowania prowadzącego do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych.

Jeśli nie dopatrzy się naruszenia reguł procesowych i oparcia rozstrzygnięcia o zebrane dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Tym wymogom organy w kontrolowanej sprawie sprostały, gdyż podjęte rozstrzygnięcie uwzględnia cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, czego dowodzi treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Ponadto w toku postępowania organy informowały stronę o potrzebie przedstawienia dowodów na podnoszone przez nią okoliczności i rozważyły te argumenty, które przedstawiła. Podkreślić należy, że ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności mogących uzasadniać umorzenie należności spoczywa na wnioskodawcy (por. wyrok NSA z dnia 14.11.2014 r., sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 6.02.2014 r. sygn. akt II GSK 1737/12, dostępne na stronie internetowej NSA ww.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi za prawidłowe należy uznać stanowisko organu w zakresie wyważenia interesu skarżącego i interesu społecznego. Interes skarżącego w umorzeniu należności jest oczywisty, albowiem doszłoby w ten sposób do definitywnego zwolnienia z zapłaty ciążącego na nim w znacznej kwocie długu. Jak wskazał NSA w ww. wyroku z dnia 14.11.2014 r., sygn. akt II GSK 1501/13, z punktu widzenia zobowiązanego zawsze jest zasadne umorzenie jego należności składkowych a przy tym sama możliwość umorzenia zaległych składek jest podyktowana interesem strony.

Jak dalej słusznie podnosi organ odwołując się do względów interesu publicznego, trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia należności, które oznacza definitywną rezygnację z należnych składek. Istotnie, aktualnie byłoby to przedwczesne z uwagi na możliwość dalszego dochodzenia należności poprzez zajęcie wierzytelności. Ich nieściągalności skarżący w niniejszym postępowaniu nie wykazał. Wbrew jego zarzutom trafnie organ przyjął, że istnienie jakiejkolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek powoduje, że podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA./Wa 2426/06, Lex nr 328891). To stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z oceną organu, że aktualnie sytuacja skarżącego jest trudna.

Również przytoczone przez organ dalsze argumenty wskazujące na sprzeczność takiego umorzenia z interesem społecznym należy ocenić jako trafne, w szczególności w zakresie celów, na jakie są przeznaczone wskazane należności. Nie sposób bowiem pominąć argumentacji organu, iż opłacenie przedmiotowych należności na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest podstawą do ustalenia prawa do przyszłych świadczeń emerytalno - rentowych, jak również wpływa na wysokość tych świadczeń, wobec czego umorzenie należności z tytułu składek emerytalno-rentowych miałoby negatywny wpływ na prawo i wymiar przyszłych świadczeń wypłacanych przez ZUS, a zatem naruszałoby słuszny interes obywatela. To samo stwierdzenie dotyczy też składek na ubezpieczenie zdrowotne. Jak trafnie podkreślił organ, w przypadku tych ostatnich składek nie może być ocenione pozytywnie działanie zobowiązanego, który korzysta ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego a równocześnie zalega z zapłatą składek i domaga się ich umorzenia

Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie zostało wykazane, by do powstania zadłużenia doszło wskutek nadzwyczajnych okoliczności, na które skarżący nie miał wpływu. Zmiana otoczenia prawnego i gospodarczego jest wpisana w ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i dla każdego podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym jest oczywiste, że generowanie zysków nie może być zagwarantowane ani przez przepisy prawa ani przez inne czynniki. To stanowisko organu nie może budzić zastrzeżeń. Występują oczywiście zdarzenia niezależne od przedsiębiorcy, np. zmiana kursu złotego do walut obcych, określone wymogi stawiane przedsiębiorcom w innych krajach, jednakże, jak trafnie zauważył organ, tego rodzaju okoliczności mieszczą się w ryzyku prowadzenia działalności gospodarczej.

Tym samym, jeśli jest ono immanentną cechą tej działalności, to skutki niepowodzeń gospodarczych nie mogą być co do zasady (poza wyjątkowymi okolicznościami) przerzucane na budżet państwa, a konsekwencji – na innych podatników. Podkreślić też trzeba, że skarżący jako płatnik składek powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością w bieżącym regulowaniu swoich zobowiązań publicznoprawnych. Niezrozumiałe jest kilkunastomiesięczne zaleganie z zapłatą i generowanie wielotysięcznego zadłużenia z tytułu należności publicznoprawnych (także podatkowych) i prywatnoprawnych (kredyty i inne) a następnie oczekiwanie, że zaległości zostaną umorzone.

Skarżący jako profesjonalny podmiot gospodarczy powinien był liczyć się z koniecznością jej zapłaty, gdyż ciążył na nim taki obowiązek, jak też powinien on wykazać się odpowiednią starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2007 r., V SA/Wa 119/07, Lex nr 491381).

Ponadto jak wynika z akt sprawy, skarżący nie przedstawił dowodów, że niekorzystny wynik działalności gospodarczej (strata) był faktycznie skutkiem wystąpienia wskazywanych przez niego zdarzeń, takich jak nałożenie embarga przez Rosję, wojna na Ukrainie, niekorzystne regulacje prawne wymuszające dodatkowe koszty w krajach takich jak Francja, Niemcy, Belgia (a zatem by zachodził związek przyczynowo-skutkowy między tymi ogólnymi zjawiskami a ich wpływem na wynik finansowy działalności skarżącego).

Z przedstawionych powodów nie są trafne postawione w skardze zarzuty o naruszeniu wskazanych w niej przepisów prawa materialnego i procesowego.

Zasadne jest także stanowisko organów rentowych o niespełnieniu przesłanek opisanych w pkt 2 § 3, tj. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. W tym zakresie zasadność ich argumentacji została omówiona powyżej. Dodać też trzeba, że skarżący nie wykazał, do czego w myśl § 3 ust. 1 ab initio rozporządzenia był zobowiązany ("...jeżeli zobowiązany wykaże...), by poniósł straty materialne (za takie nie można uznać straty podatkowej rozumianej jako nadwyżka wydatków w znaczeniu podatkowym nad przychodami), które dodatkowe muszą spełniać wymóg związku przyczynowo-skutkowego z nadzwyczajnymi zdarzeniami i powodować określone w tym przepisie następstwa.

Co więcej, analiza przedłożonego przez stronę bilansu na dzień 31.12.2014 i 31.12.2015 r. r. wskazuje, że ze środków trwałych posiadał on jedynie budynki lokale i obiekty inżynierii lądowej (w kwocie 10.825,00 zł), natomiast środków transportu nie posiadał żadnych. Zatem nie zostało udowodnione, że poniósł znaczne straty związane z wypadkami, odszkodowaniami, koniecznością naprawy środków transportu. Jeśli bowiem prowadził działalność korzystając z obcych (wynajętych środków transportu) winien wykazać, że tego typu wydatki obciążały koszty jego działalności. Słusznie też uznano, że wskazywane przez stronę kary i mandaty są skutkiem niestosowania/łamania obowiązujących przepisów prawa, a zatem nie są wywołane nadzwyczajnymi okolicznościami.

Trafna jest także ocena zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o niespełnieniu przesłanki opisanej w pkt 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia, który to przepis wymaga wykazania przewlekłej choroby zobowiązanego (która również musi wywołać określone skutki w postaci pozbawienia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności). Dowodów potwierdzających wystąpienie takiej przewlekłej choroby skarżący bez wątpienia nie przedstawił, w szczególności dokumentacji medycznej potwierdzającej przebyte schorzenia, zabiegi, przebieg leczenia ani też dokumentu potwierdzającego, iż z uwagi na wskazane schorzenia i stany chorobowe jest niezdolny całkowicie lub częściowo do pracy.

Z przedstawionych powyżej przyczyn Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę jako nieuzasadnioną oddalił.