Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 26.02.2014r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2007r.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów J.B.w 2013r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód w wysokości 35 729,32 zł., przy przychodzie na poziomie 522 313,70 zł. Podstawa opodatkowania dostawy towarów oraz świadczenia usług jego firmy w drugim kwartale 2014r. wyniosła 102 711 zł.
Wnioskodawca podał, że: sam prowadzi gospodarstwo domowe, z żoną I.B.pozostaje w separacji, nie pobiera rent i emerytur. Zaznaczył też, że orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej a jedynym źródłem jego przychodów są wierzytelności z tytułu wynajmu nieruchomości, przysługujące od spółek D. Sp. z o.o. z siedzibą w J. oraz D. Sp. z o.o. Uzyskane w ten sposób kwoty podlegają jednakże zajęciu przez organ egzekucyjny.
Miesięczne koszty wyżywienia J.B. określił na ok. 900 zł. (30 dni x 30 zł. = 900 zł.) a koszty związane z utrzymaniem nieruchomości, w której zamieszkuje (opłata za energię elektryczną, gaz itp.) oraz inne koszty związane z zakupem ubrań, wizyt u lekarza - na łączną kwotę 1400 zł.
Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki Seat Leon oraz Mrecedes Benz C 320 CDI, który dnia 16 lutego 2012r. został obciążony zastawem skarbowym. Jest również właścicielem następujących nieruchomości:
- - o pow. 0,2314 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipoteką przymusową w wysokości 2 036 425,50 zł., na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.,
- - o pow. 1,9463 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipoteką umowną łączną w wysokości 3 150 000 zł., na rzecz Alior Banku S.A. z siedzibą w W. oraz hipotekami przymusowymi w kwotach: 2 509 488 zł., 2 324 005,50 zł., 265 908 zł., 116 544 zł., na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.
- - o pow. 0,0201 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...],
- - o pow. 0,6095 ha, położonej w Ż., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipoteką przymusową w wysokości 2 158 968 zł., na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M..
J.B. jest także współwłaścicielem, na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej; - ½ części nieruchomości o pow. 0,13 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipoteką przymusową w wysokości 1 471 269,15 zł. zł., na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.,
- - nieruchomości o pow. 0,6554 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipotekami przymusowymi kaucyjnymi w wysokości; 2 000 000 zł. i 1 000 000 zł., na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. oraz hipotekami przymusowymi w kwotach: 2 240 398,50 zł., 2 857 267,50 zł., 1 524 603 zł., 1 728 069 zł. na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego wM.,
- - nieruchomości o pow. 0,0512 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...],
Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09).
Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06).
Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych J.B.. Stąd też pełnomocnik wnioskodawcy został wezwany do przedłożenia:
- - wyciągów z kont bankowych J.B. (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan,
- - wyciągów z kont bankowych I.B. (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan,
- - wyciągów z ich lokat bankowych,
- - zeznania podatkowego J.B., za 2014r.lub odpowiedniego zaświadczenia o uzyskanych przez niego w 2014r. dochodach i przychodach,
- - zeznania podatkowego I.B., za 2014r.lub odpowiedniego zaświadczenia o uzyskanych przez nią w 2014r. dochodach i przychodach,
- - zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT, za ostatni miesiąc (kwartał)
- - zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością, współwłasnością J.B., (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub o ich braku,
- - dowodów zajęcia kont bankowych, praw majątkowych, nieruchomości,
- - oświadczenia określającego z jakich źródeł pochodzą pieniądze na jego bieżące utrzymanie,
- - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością wnioskodawcy,
- - orzeczenia (lub jego kserokopii) o separacji,
- - zaświadczenia z zakładu pracy o zarobkach uzyskiwanych przez I.B.
Strona skarżąca nie przesłała jednak w/w dokumentów bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jej sytuacji finansowej.
Zwrócić należy uwagę, iż orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. Stąd też brak danych w tym zakresie skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy.
Tymczasem przedstawione przez wnioskodawcę informacje dotyczące podstawowych kwestii, z punktu widzenia analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy są niepełne a wręcz sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wynika z nich bowiem, że strona skarżąca praktycznie nie uzyskuje żadnych środków pieniężnych, albowiem te pochodzące z najmu nieruchomości zajmuje organ egzekucyjny. Równocześnie jednak wnioskodawca wydaje miesięcznie łącznie sumę ok. 2300 zł. (900 zł. +1400 zł. = 2300 zł.). Nie jest więc wiadome skąd pochodzą te środki i jaką sumą dysponuje miesięcznie J.B.
Podkreślić należy również, iż mimo twierdzeń strony skarżącej o zajęciu całego jej majątku, tylko w przypadku jednej z wymienionych nieruchomości, których wnioskodawca jest właścicielem bądź współwłaścicielem, dokonano stosownego wpisu w dziale III odpowiedniej księgi wieczystej o wszczęciu postępowania egzekucyjnego (por. https://ems.ms.gov.pl/eukw/). Pozostałe nieruchomości nie są zajęte przez organ egzekucyjny.
W konsekwencji więc wskazanych wyżej okoliczności, stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79).
Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.).