Uzasadnienie
S.F. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy zakreślając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia urzędowego formularza oraz z nadesłanych na wezwanie dodatkowych dokumentów odnoszących się do sytuacji materialnej wnioskodawcy wynika, iż skarżący jest obecnie zatrudniony na umowę o pracę na czas określony z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto). Pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona uzyskuje dochód z tytułu świadczenia ZUS w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto).
Skarżący pozostaje pod stałą opieką lekarską. Na leki wydaje on około [...] zł miesięcznie. Na podstawie nadesłanych dokumentów źródłowych ustalono, iż z tytułu utrzymania (tj. opłaty na gaz, energia elektryczna, woda, podatki lokalne, ścieki, TV) wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy ponosi średnio miesięcznie koszty rzędu [...] zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku. Lokal mieszkalny, który skarżący zajmuje wraz z żoną należy do ich córki (córka mieszka pod innym adresem). Skarżący podnosi również, iż zawarł umowę małżeńską wyłączającą wspólność ustawową.
Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, co następuje
Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które strona skarżąca może ponieść, z uwagi na charakter sprawy sprowadzają się do: wpisu stałego od wniesionej skargi w kwocie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz innych pozostałych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić na późniejszym etapie postępowania, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U.
Nr 221, poz. 2192). Sytuacja ta dotyczy również potencjalnych kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, od której wpis sądowy wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. Odstępstwem od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest - zawarta w cytowanej wyżej ustawie - instytucja prawa pomocy. Celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Wynika z tego wprost, iż jedyną przesłanką podlegającą ocenie jest sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy i jego wspólnego gospodarstwa domowego.
Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3).
Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Strona [...] zobowiązana jest do dostarczenia "materiału" co oceny zasadności jej żądań, natomiast sąd (referendarz sądowy) ma ocenić w oparciu o dostarczone dane, ewentualnie o okoliczności znane z urzędu (np. inne zawisłe przed tym samym sądem sprawy), a także doświadczenie życiowe i zasady logiki, czy zgłoszone żądanie w świetle odpowiednich przepisów jest zasadne (por. postanowienie NSA z dnia 19-08-2009 r., sygn. akt I FZ 290/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę możliwość wystąpienia wszystkich ww. kosztów sądowych jak również łączne dochody wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy i koszty jego utrzymania należy stwierdzić, iż pozwala to na przyjęcie, że wnioskodawca nie byłby w stanie ponieść w całości kosztów tego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w ten sposób ocena możliwości finansowych skarżącego nie wyklucza jednak możliwości poniesienia przez niego choćby części kosztów tego postępowania na co pozwala unormowanie zawarte w art. 245 § 4 ppsa, w myśl którego częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesionej ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Dlatego też, zwolniono skarżącego od obowiązku ponoszenia opłat sądowych w tej sprawie ponad kwotę 200 zł. W pozostałym zakresie brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Uwzględniając obecne możliwości finansowe wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego mimo ponoszonych wydatków trzeba podkreślić, że winien on dysponować środkami finansowymi umożliwiającymi jemu w sprawie niniejszej poniesienie opłaty sądowej w wysokości 200 zł. Opłata ta, z uwagi na zastosowany zakres zwolnienia będzie jedyną kwotą do uiszczenia na przestrzeni toczącego się postępowania wywołanego wniesioną skargą.
Na marginesie dodać należy, iż ustanowienie rozdzielności majątkowej, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym nie stanowi żadnej przesłanki wyłączającej obowiązek wzajemnego wspierania się przez małżonków (obowiązek wzajemnego wspierania się nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, co więcej obowiązek ten obejmuje również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych).
Biorąc pod uwagę powyższe, działając art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.