Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 30 maja 2016r. skarżący W. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.080 zł netto, dodatkowo z tytułu umowy zlecenia otrzymuje kwotę 600 zł netto. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki: zakup lekarstw 300 zł, alimenty - 600 zł, koszty wyżywienia 500 zł, koszty egzekucji 600 – 800 zł, czynsz 500 zł.
Pismem z dnia 10 czerwca 2016r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń (k 17-18 akt sądowych).
W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wskazał, iż przedkłada wszystkie dokumenty do których przedłożenia został wezwany. Wyjaśnił, iż zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na brak kontrahentów i generowanie strat, otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości około 2.100 zł. Wskazał, że po opłaceniu alimentów na małżonkę w wysokości 600 zł, kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz kosztów leczenia pozostają mu środki pieniężne, z których nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, nie mówiąc już o pokryciu opłaty od skargi. Wskazał, że prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na skutek czego egzekwowana jest od niego co miesiąc kwota minimum 600 zł. Podał, że z małżonką pozostaje w separacji faktycznej czego efektem jest nałożony na niego obowiązek alimentacyjny. Wskazał, że prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe o czym świadczy ustanowiony między nimi ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej.
Dodał, iż nie posiada rachunków bankowych. Wyjaśnił, iż jest współwłaścicielem w ½ części nieruchomości w postaci mieszkania ("[...]"), w związku z czym zobowiązany jest do ponoszenia ½ kosztów związanych utrzymaniem tej nieruchomości w łącznej kwocie około 600 zł miesięcznie. Podniósł, iż odnośnie nieruchomości położonej we W. nie jest w stanie w chwili obecnej określić wartości i wysokości swoich udziałów z uwagi na toczące się wobec tej nieruchomości postępowanie sądowe.
Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 4 lipca 2016r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W konkluzji wskazał, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest tego rodzaju, że jest on w stanie ponieść koszty postępowania. Wskazał, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., istnieją przesłanki do odmowy przyznania prawa pomocy.
We wniesiony sprzeciwie wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i o uwzględnienie jego wniosku w całości.
W uzasadnieniu wskazał, że w chwili obecnej jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura z ZUS, z której musi on płacić alimenty na swoją małżonkę w kwocie 600 zł miesięcznie, ponosić koszty związane z utrzymaniem i leczeniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718., dalej jako: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. (§ w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. (§ 3 tegoż przepisu). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i 3 p.p.s.a.).
Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną.
W ocenie Sądu, referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej świadczą bowiem, iż jest on w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 200 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Natomiast do realizacji prawa do Sądu nie jest konieczne ustanowienie radcy prawnego. W związku z tym należy uznać, że jest to wydatek fakultatywny. Wnioskodawca posiada stały dochód. Natomiast to on kreuje wydatki. Te wydatki winny być dostosowane do posiadanych dochodów. W związku z tym nie można zgodzić się z jego poglądem, że nie jest on w stanie ponieść obligatoryjnego wydatku w kwocie 200 zł.
Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8).
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.