Uzasadnienie
Postanowieniem z 28 sierpnia 2018r. sygn. akt I SA/Ol 667/17 (k. 155 – 157 akt sądowych) Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym (dalej WSA) w Olsztynie odmówił r.pr. K. Ś., pełnomocnikowi skarżących ustanowionemu z urzędu, przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia (k. 130 - 131) na postanowienie WSA w Olsztynie z 26 czerwca 2018r. (k. 95 - 96) o odrzuceniu skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej, sporządzonej i podpisanej osobiście przez skarżących.
Referendarz sądowy w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia przedstawił znany pełnomocnikowi przebieg postępowania sądowego. Wskazał, że w orzecznictwie i doktrynie istnieje utrwalony pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 grudnia 2004r., sygn. akt OZ 720/04, i z 18 października 2007r., sygn. akt II FZ 515/07, orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316 - 317). Stwierdził, że celem pomocy prawnej udzielanej po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jest - zależnie od okoliczności sprawy - podjęcie czynności umożliwiających wywiedzenie skargi kasacyjnej / zażalenia lub wyrażenie opinii o braku podstaw do wniesienia odpowiedniego środka odwoławczego.
W niniejszej sprawie wyznaczony radca prawny wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k. 82 - 84) od wydanego w sprawie wyroku z 29 marca 2018r. sygn. akt I SA/Ol 667/17 (k. 58), w związku ze sporządzeniem której, na mocy postanowienia z 5 lipca 2018r. sygn. akt I SA/Ol 667/17 (k. 111 - 112) przyznano mu wynagrodzenie. W takiej sytuacji nie da się zaliczyć podejmowania kolejnych działań, polegających na wydawaniu opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżących, do czynności stanowiących faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej, skoro nie mogą one przybliżyć jej do celu w postaci zmiany wydanego w sprawie wyroku.
W sprzeciwie na powyższe rozstrzygnięcie (k. 180) r.pr. K. Ś., zastępowany przez r.pr. M. N. zarzucił, że referendarz sądowy błędnie zakwalifikował czynność polegającą na złożeniu opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, jako włączoną w postępowanie zainicjowane skargą kasacyjną / złożeniem opinii o braku podstaw do jej wniesienia. Skoro bowiem przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 2016r., poz. 1715 ze zm., dalej rozporządzenie) wyodrębniają czynność złożenia skarg kasacyjnej i udział radcy prawnego w postępowaniu zażaleniowym, to tym bardziej należy się pełnomocnikowi wynagrodzenie za wniesienie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia. Przy czym w przedmiotowej sprawie postępowanie zażaleniowe dotyczyło właśnie tych czynności, pełnomocnik dokonał zaś w opinii o braku podstaw do wnoszenia zażalenia wykładni przepisów zastosowanych przez Sąd w postanowieniu z 26 czerwca 2018r. Powołano także w sprzeciwie postanowienie Starszego referendarza sądowego w WSA w Olsztynie z 4 czerwca 2018r. sygn. akt I SA/Ol 797/17, jako mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst Dz. U. z 2018r., poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżone rozstrzygnięcie, w przedmiocie przyznawania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wydane zostało w oparciu o art. 250 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Jak słusznie wskazano w jego motywach, pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej, zaś celem pomocy prawnej udzielanej po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jest - zależnie od okoliczności sprawy - podjęcie czynności umożliwiających wywiedzenie skargi kasacyjnej / zażalenia lub wyrażenie opinii o braku podstaw do wniesienia odpowiedniego środka odwoławczego.
Pogląd ten zasługuje na pełną akceptację. W realiach niniejszej sprawy Starszy referendarz sądowy zasadnie zauważył, że pełnomocnik wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku z 29 marca 2018r., w związku z którą postanowieniem z 5 lipca 2018r. przyznano mu wynagrodzenie. Podjęte następnie przez pełnomocnika czynności polegające na wydaniu opinii stwierdzającej brak podstaw do wniesienia środka zaskarżenia wnoszonego od rozstrzygnięcia o charakterze czysto procesowym i związanego pośrednio z zamiarem kwestionowania opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, uznać należy za czynności funkcjonalnie powiązane z wydaną wcześniej opinią.
Sąd podziela stanowisko wyrażone przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, że czynności tych nie sposób zaliczyć do działań stanowiących faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej skoro nie mogą one przybliżyć jej do celu w postaci zmiany wydanego w sprawie wyroku.
Kwestia wynagrodzenia nieopłaconej pomocy związanej z przygotowaniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została rozstrzygnięta postanowieniem z 5 lipca 2018r. Zasadnie referendarz przyjął zatem, że przyznane wówczas wynagrodzenie ma charakter ryczałtowy i obejmuje całość działań związanych z oceną możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Tym samym podejmowane później czynności, związane są z rozstrzygnięciem czysto procesowym, powiązanym funkcjonalnie z wydaną wcześniej opinią. Pozostawały bowiem w funkcjonalnym i merytorycznym związku z wydaną wcześniej opinią i traktowane mogą być jako kontynuacja lub uzupełnienie działań pełnomocnika związanych z oceną możliwości wniesienia środka zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej. Nie powinny stanowić podstawy do przyznania odrębnego wynagrodzenia.
Na tle powyższego nie są trafne zarzuty i rozumowanie przedstawione w sprzeciwie w zakresie wynagrodzenia za złożenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Czynności podejmowane po przyznaniu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, związane z przygotowaniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, należy bowiem oceniać jako integralną część czynności dotyczących oceny możliwości skorzystania przez stronę ze środka zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej. Nie zmienia powyższego powołane w sprzeciwie prawomocne postanowienie z 4 czerwca 2018r. sygn. akt I SA/Ol 797/17, którym Starszy referendarz sądowy w WSA w Olsztynie w pkt 2 sentencji przyznał radcy prawnemu wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu zażaleniowym, wskazując w końcowej części uzasadnienia, że ww. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości nie uprawnia do przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia, natomiast dopuszcza przyznanie wynagrodzenia za udział pełnomocnika w postępowaniu zażaleniowym.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.