Uzasadnienie
Postanowieniem z 28 sierpnia 2018r. sygn. akt I SA/Ol 667/17 (karta nr 175 - 177 akt sądowych) Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym (dalej WSA) w Olsztynie odmówił r.pr. K.Ś., pełnomocnikowi skarżących ustanowionemu z urzędu, przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia (k. 163 - 164) na postanowienie WSA w Olsztynie z 8 sierpnia 2018r. (k. 138 - 139) o odrzuceniu zażalenia na postanowienie tut. Sądu z 26 czerwca 2018r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej, sporządzonej i podpisanej osobiście przez skarżących (k. 95 - 96).
Referendarz sądowy w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia przedstawił znany pełnomocnikowi przebieg postępowania sądowego i podjęte orzeczenia, ze wskazaniem czynności powziętych przez pełnomocnika jak też samych skarżących. Wskazał, że w orzecznictwie i doktrynie istnieje utrwalony pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 grudnia 2004r., sygn. akt OZ 720/04, i z 18 października 2007r., sygn. akt II FZ 515/07, orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316 - 317).
Stwierdził, że celem pomocy prawnej udzielanej po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jest - zależnie od okoliczności sprawy - podjęcie czynności umożliwiających wywiedzenie skargi kasacyjnej / zażalenia lub wyrażenie opinii o braku podstaw do wniesienia odpowiedniego środka odwoławczego. W niniejszej sprawie wyznaczony radca prawny wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k. 82 - 84) od wydanego w sprawie wyroku z 29 marca 2018r. sygn. akt I SA/Ol 667/17 (k. 58), w związku ze sporządzeniem której, na mocy postanowienia z 5 lipca 2018r. sygn. akt I SA/Ol 667/17 (k. 111 - 112) przyznano mu wynagrodzenie. W takiej sytuacji nie da się zaliczyć podejmowania kolejnych działań, polegających na wydawaniu opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżących, do czynności stanowiących faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej, skoro nie mogą one przybliżyć jej do celu w postaci zmiany wydanego w sprawie wyroku.
W sprzeciwie na powyższe rozstrzygnięcie (k. 194 - 195) r.pr. K. Ś., zastępowany przez r.pr. M. N., zarzucił referendarzowi sądowemu błędną ocenę i nieprzyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi mimo uznania, że opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia odnosi się do postępowania zażaleniowego, za które przewidziana jest opłata w wysokości 120 zł zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016r., poz. 1715 ze zm., dalej rozporządzenie). Zarzucił także błędne przyjęcie ryczałtowego charakteru wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika udzielającego pomocy prawnej z urzędu.
Przywołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012r. sygn. akt II FPS 4/12 wskazując, że pełnomocnikowi należy przyznać wynagrodzenie na podstawie stawki opłat przewidzianej w rozporządzeniu dla czynności o najbardziej zbliżonym rodzaju, skoro rozporządzenie wykonawcze nie zawiera wszystkich czynności procesowych. Pełnomocnik podał, że opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienia kończące postępowanie w sprawie jest najbardziej zbliżona rodzajowo do opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Brak stosownej regulacji ogólnej w rozporządzeniu nie oznacza, że pełnomocnikowi z urzędu nie należy się opłata za czynność niewyszczególnioną w rozporządzeniu, a która to czynność wiąże się z niezbędnym kosztem postępowania.
Pełnomocnik przywołał również na postanowienie referendarza sądowego w WSA w Olsztynie z 3 lipca 2015r. sygn. akt II SA/Ol 239/15.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst Dz. U. z 2018r., poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżone rozstrzygnięcie, w przedmiocie przyznawania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wydane zostało w oparciu o art. 250 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Jak słusznie wskazano w jego motywach, pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej, zaś celem pomocy prawnej udzielanej po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jest - zależnie od okoliczności sprawy - podjęcie czynności umożliwiających wywiedzenie skargi kasacyjnej / zażalenia lub wyrażenie opinii o braku podstaw do wniesienia odpowiedniego środka odwoławczego.
Faktyczna pomoc prawna polega m.in. na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu wniosków procesowych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. Musi to być pomoc niezbędna i efektywna. Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 maja 2005r., sygn. akt I KZP 15/05). Trudno za pomoc zmierzającą bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej strony postępowania uznać sporządzenie przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie wydane po zakończeniu głównego postępowania sądowoadministracyjnego w danej instancji sądowej. Przy czym odnotować należy, że omawianej czynności nie obejmuje przepis § 21 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016r. Wcześniejsze rozporządzenie z 28 września 2002r. także nie przewidywało takiej możliwości.
W realiach niniejszej sprawy Starszy referendarz sądowy zasadnie zauważył, że pełnomocnik wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku z 29 marca 2018r., w związku z którą postanowieniem z 5 lipca 2018r. przyznano mu wynagrodzenie. Podjęte następnie przez pełnomocnika czynności, polegające na wydaniu opinii stwierdzającej brak podstaw do wniesienia środka zaskarżenia wnoszonego od rozstrzygnięcia o charakterze czysto procesowym i związanego pośrednio z zamiarem kwestionowania opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, uznać należy za czynności funkcjonalnie powiązane z wydaną wcześniej opinią.
Sąd podziela stanowisko wyrażone przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, że czynności tych nie sposób zaliczyć do działań stanowiących faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej, skoro nie mogą one przybliżyć jej do celu w postaci zmiany wydanego w sprawie wyroku.
Kwestia wynagrodzenia nieopłaconej pomocy związanej z przygotowaniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, została rozstrzygnięta postanowieniem z 5 lipca 2018r. Zasadnie referendarz przyjął zatem, że przyznane wówczas wynagrodzenie obejmuje całość działań związanych z oceną możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Tym samym podejmowane później czynności związane są z rozstrzygnięciami czysto procesowymi, powiązanymi funkcjonalnie z wydaną wcześniej opinią. Pozostawały bowiem w funkcjonalnym i merytorycznym związku z opinią o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i traktowane mogą być jako kontynuacja lub uzupełnienie działań pełnomocnika związanych z oceną możliwości wniesienia środka zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej. Nie powinny stanowić podstawy do przyznania odrębnego wynagrodzenia. Zasadna jest zatem ocena, że pełnomocnik zrealizował przyznane prawo pomocy, co zauważył niezależnie Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w piśmie z 23 lipca 2018r. skierowanym do skarżących (k. 133 akt sądowych).
Na tle powyższego nie są trafne zarzuty i zaprezentowana w sprzeciwie argumentacja. Odnotować należy, że NSA w powołanej w sprzeciwie uchwale z 19 listopada 2012r. sygn. akt II FPS 4/12 wypowiadał się w zakresie pytania o podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną, a nie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie niekończące postępowanie sądowoadministracyjne. Natomiast rozstrzygnięcia podjęte w zakresie przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 239/15 zapadły w warunkach i specyfice sprawy wskazanej w sprzeciwie, nie mają automatycznego przełożenia na inne sprawy.
Natomiast problematyka zakwestionowanego w sprzeciwie ryczałtowego charakteru opłat przyznawanych w ramach nieopłaconej pomocy prawnej, nie ma znaczenia dla podjęcia rozstrzygnięcia wobec przedstawionych powyżej powodów utrzymania postanowienia referendarza sądowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.