Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opoluz 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 37/24

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A. C. (zwaną dalej też skarżącą) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej również: organem odwoławczym, Kolegium lub SKO) z dnia 8 września 2023 r., nr SKO.40.2773.2023.śr, odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Głuchołaz – przez Kierownika Wydziału Spraw Społecznych w Ośrodku Pomocy Społecznej w Głuchołazach (zwanego dalej również organem pierwszej instancji), z dnia 18 maja 2023 r., nr WS.5212.502.2023, orzekającej o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – M. M. Skarga wniesiona została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 1 sierpnia 2022 r. A. C. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w Głuchołazach wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką M. M. Decyzją z dnia 9 listopada 2022 r., nr [...], Kierownik Wydziału Spraw Społecznych w Ośrodku Pomocy Społecznej w Głuchołazach – działając z upoważnienia Burmistrza Głuchołaz, orzekł o przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia, w kwocie 620 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r.

Pismem z dnia 19 grudnia 2022 r. skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym oświadczyła, że skarżona decyzja została wydana wobec braku jej wiedzy o możliwości uzyskania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując, że spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 28 lutego 2023 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W ponownym postępowaniu, pismem z dnia 31 marca 2023 r., organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do złożenia oświadczenia, o które ze świadczeń (specjalny zasiłek opiekuńczy lub świadczenie pielęgnacyjne) się ubiega. Pouczył też skarżącą, że oświadczenie to należy złożyć osobiście, za pośrednictwem poczty e-mail, operatora pocztowego lub przez włożenie do skrzynki znajdującej się na budynku OPS, w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania.

W dniu 11 kwietnia 2023 r. skarżąca złożyła w organie pisemne oświadczenie, że ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia 17 kwietnia 2023 r. (doręczonym w dniu 20 kwietnia 2023 r.) organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do złożenia w Ośrodku Pomocy Społecznej w Głuchołazach wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na przesłanym formularzu.

W dniu 21 kwietnia 2023 r. do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony na urzędowym formularzu.

Pismem z dnia 26 kwietnia 2023 r. wezwano skarżącą do złożenia oświadczenia, czy są inne osoby spokrewnione w pierwszej kolejności z M. M. zobowiązane do sprawowania nad nią opieki, a jeżeli tak, to czy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i przedłożenia tych orzeczeń oraz oświadczenia dotyczącego sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Pismo zawierało pouczenie, że oświadczenie należy złożyć osobiście, za pośrednictwem poczty e-mail, operatora pocztowego lub przez włożenie do skrzynki znajdującej się na budynku Ośrodka, w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła oświadczenie za pośrednictwem poczty e-mail, w formie pisma załączonego do wiadomości.

Decyzją z dnia 18 maja 2023 r., nr WS.5212.502.2023, Kierownik Wydziału Spraw Społecznych w Ośrodku Pomocy Społecznej w Głuchołazach – działając z upoważnienia Burmistrza Głuchołaz orzekł o nieprzyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – M. M. W decyzji pouczono skarżącą, że może od niej wnieść odwołanie do SKO za pośrednictwem organu wydającego decyzję, w terminie 14 dni od daty jej otrzymania. Decyzja doręczona została skarżącej w dniu 19 maja 2023 r.

W dniu 24 maja 2023 r. skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji na adres e-mail Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach, a następnie w dniu 25 maja 2023 r. również za pośrednictwem e-maila przesłała jego uzupełnienie.

Pismem z dnia 26 maja 2023 r. organ pierwszej instancji przekazał odwołanie skarżącej do SKO wskazując w nim, że nie znajduje podstaw do zastosowania art. 132 K.p.a.

Pismem z dnia 14 czerwca 2023 r. (brak w aktach administracyjnych dowodu potwierdzającego datę doręczenia) Kolegium pouczyło skarżącą o treści art. 63 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.) zwanej dalej K.p.a. Stosownie do tego wyjaśniło, że pismo skarżącej z dnia 24 maja 2023 r. uzupełnione pismem z dnia 25 maja 2023 r. przesłane na adres poczty elektronicznej OPS w Głuchołazach nie spełnia powyższych wymagań formalnych przewidzianych przepisami prawa i nie wywołuje obecnie skutków. Wszelkie podania należy wnosić w podany wyżej sposób (w szczególności za pośrednictwem placówki pocztowej operatora publicznego lub poprzez adres do doręczeń elektronicznych).

W dniu 22 czerwca 2023 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach wpłynął pisemny, osobiście podpisany, wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z pisemnym, podpisanym odwołaniem z dnia 24 maja 2023 r. oraz jego uzupełnieniem z dnia 25 maja 2023 r. Wnosząc o przywrócenie terminu skarżąca wyjaśniła, że została błędnie pouczona w OPS, iż odwołanie może złożyć za pośrednictwem poczty e-mail. W pismach kierowanych do niej z OPS zawarte było pouczenie, że dokumenty w sprawie może składać osobiście, za pośrednictwem poczty e-mail, operatora pocztowego lub poprzez włożenie dokumentacji do skrzynki znajdującej się na budynku Ośrodka. Zapewnienie o możliwości złożenia odwołania e-mail otrzymała również w sekretariacie OPS. Stąd, zgodnie z pouczeniem Ośrodka Pomocy Społecznej, odwołanie wniosła za pośrednictwem poczty e-mail. Wskazała, że otrzymała potwierdzenie e-mail przyjęcia odwołania, a następnie informację o przekazaniu odwołania do organu wyższej instancji.

Nie wzywano jej do ewentualnego uzupełnienia braków odwołania, jak również nie pouczono, że odwołanie złożone zostało z uchybieniem wymogom formalnym. Powołując się na art. 64 § 2 K.p.a. i poglądy orzecznictwa skarżąca wskazała, że jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Uzupełnieniu podlega brak podpisu pod podaniem, w tym również brak bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu na podaniu wnoszonym w formie elektronicznej. Brak na podaniu wnoszonym w formie elektronicznej bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu można uzupełnić przez przesłanie podania przez wnoszącego i opatrzenie go bezpiecznym podpisem elektronicznym bądź też wniesienie podania w formie pisemnej opatrzonego podpisem.

Tymczasem, jak podniosła skarżąca, nie została wezwana do usunięcia ewentualnych braków formalnych odwołania czy też pouczona, że odwołanie winna złożyć za pośrednictwem operatora pocztowego pomimo tego, iż odwołanie złożyła 24 maja 2023 r., tj. zaledwie 3 dni po otrzymaniu decyzji odmawiającej jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych przyczyn ewentualne uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Na dowód wskazanych okoliczności załączyła elektroniczne potwierdzenie przyjęcia odwołania przez sekretariat OPS oraz pismo z OPS informujące o przekazaniu odwołania do SKO.

Postanowieniem z dnia 8 września 2023 r., nr SKO.40.2773.2023.śr, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał uregulowania art. 58 § 1 i § 2, art. 59 § 2, art. 63 § 1, art. 129 § 1 i § 2 K.p.a. i wyjaśnił, że zaskarżoną decyzję doręczono skarżącej w dniu 19 maja 2023 r. wobec czego, termin na złożenie odwołania upłynął dnia 2 czerwca 2023 r. Odwołanie oraz jego uzupełnienie skarżąca przekazała natomiast do OPS w Głuchołazach, odpowiednio dnia 24 i 25 maja 2023 r., za pośrednictwem poczty elektronicznej. Stąd Kolegium poinformowało skarżącą pismem z dnia 14 czerwca 2023 r. o brzmieniu art. 63 § 1 K.p.a., pozostawiając odwołanie bez rozpoznania. SKO wyjaśniło, że brzmienie art. 63 § 1 K.p.a. nie pozostawia wątpliwości, iż odwołanie wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania.

Przesłanie odwołania do organu drogą elektroniczną za pośrednictwem zwykłej skrzynki pocztowej elektronicznej nie jest bowiem tożsame ze złożeniem dokumentu na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu. W korelacji z powyższym pozostaje treść art. 57 § 5 pkt 1 K.p.a., gdyż strona wysyłając podanie zwykłą pocztą elektroniczną, nie może liczyć na uzyskanie dowodu otrzymania, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych. Analizując powyższe w kontekście przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy stwierdził, że argumentacja przedstawiona przez skarżącą we wniosku, nie spełnia wymogów określonych w art. 58 § 1 K.p.a. Przez uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony należy rozumieć okoliczności, których wystąpienie było niezależne od woli strony i uniemożliwiło dokonanie czynności procesowej w terminie.

Tym samym, należy wskazać przeszkodę, której strona nie była w stanie przezwyciężyć nawet przy dochowaniu najwyższej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw, przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przeszkoda, o której mowa musi mieć charakter nagły. Dopuszczenie się w tej mierze choćby lekkiego niedbalstwa wskazuje na niedołożenie należytej staranności i w konsekwencji stanowi podstawę do negatywnego załatwienia wniosku o przywrócenie terminu.

Odnosząc się do okoliczności wskazanych przez skarżącą we wniosku Kolegium uznało, że nie uprawdopodobniła ona, aby w sprawie wystąpiły okoliczności uniemożliwiające jej prawidłowe złożenie odwołania. Zaznaczyło, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Nie uzasadniają go niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, nieznajomość prawa, "przeoczenie" wynikające ze słabej znajomości procedury administracyjnej. Dla uprawdopodobnienia braku winy wymagane jest, aby zaistniała przeszkoda nie była możliwa do przezwyciężenia.

W ocenie Kolegium, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że w sprawie wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 58 § 1 K.p.a. skutkujące uwzględnieniem wniosku. Decyzja organu pierwszej instancji nie zawiera bowiem pouczenia o możliwości wnoszenia odwołania za pośrednictwem poczty elektronicznej i została doręczona stronie w wersji papierowej. Nie sposób zatem uznać, że organ pierwszej instancji wprowadził wnioskodawczynię w błąd co do sposobu korzystania z przysługującego jej prawa do wniesienia odwołania. Ponadto, od wcześniejszej decyzji - z dnia 9 listopada 2022 r., skarżąca wniosła odwołanie składając stosowne pismo, zgodnie z zasadami wnoszenia odwołań, wynikającymi z art. 63 § 1 K.p.a., co wskazuje, że w toku prowadzonej sprawy nie wystąpiła utrwalona praktyka niewłaściwego składania i przyjmowania podań.

W dniu 8 września 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wydało również postanowienie nr [...], stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Zaskarżając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania skarżąca podniosła zarzuty:

1. - naruszenia art. 58 § 1 K.p.a. - poprzez przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło z jej winy, podczas gdy odwołanie zostało złożone zgodnie z ustnym pouczeniem otrzymanym w sekretariacie OPS - za pośrednictwem poczty elektronicznej (kilka dni po otrzymaniu decyzji) i było następstwem błędnego pouczenia OPS o formie złożenia odwołania oraz utrzymywania jej przez organ, w terminie do wniesienia odwołania, w błędnym przeświadczeniu o wniesieniu odwołania w formie prawidłowej. Skarżąca wskazała, że w chwili składania odwołania nie miała wiedzy o prawidłowej formie wnoszenia odwołania i o obowiązującej treści art. 63 § 1 K.p.a. Tymczasem OPS nie tylko poinformował ją w sposób wprowadzający w błąd o formie wniesienia odwołania, ale też nie wyprowadził jej z tego błędu na późniejszym etapie (gdy była jeszcze w terminie do złożenia odwołania). W sytuacji zaś, gdy słaba znajomość procedury występuje nie tylko po stronie odwołującego, ale i po stronie organu, który przyjmuje odwołanie w niewłaściwej formie i nadaje mu bieg, a także wprowadza w błąd stronę co do prawidłowej formy złożenia odwołania, winno to stanowić podstawę do przywrócenia terminu;
2. - naruszenia art. 8 § 1 K.p.a. - poprzez zaniechanie poinformowania o nieskuteczności wniesienia odwołania w formie "zwykłego" e-maila, zanim jeszcze upłynął termin do złożenia odwołania i wysłanie zawiadomienia o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. Skarżąca wywodziła, że informacja taka winna zostać wysłana przez pracownika OPS na jej adres elektroniczny, z którego podanie wniesiono, niezwłocznie po otrzymaniu odwołania w wersji e-mail. Brak informacji o nieprawidłowej formie odwołania przyczynił się do uchybienia terminu. Jak wyjaśniła pomimo, że pozostawała w terminie do wniesienia odwołania nie tylko nie została poinformowana przez OPS o błędnej formie wniesienia odwołania, ale była też utrzymywana w błędnym przekonaniu, że złożyła odwołanie w prawidłowej formie. Otrzymała bowiem elektroniczne potwierdzenie przyjęcia odwołania przez sekretariat OPS, a także pismo informujące o przekazaniu odwołania do SKO. Gdyby OPS poinformował ją o błędnej formie przed jego przekazaniem do SKO termin na wniesienie odwołania zostałby dochowany. Otrzymując potwierdzenie przyjęcia odwołania a następnie informację, że odwołanie zostało przekazane do SKO była przekonana, że złożyła odwołanie w prawidłowej formie - miała przy tym jeszcze co najmniej kilka dni na jego ponowne wniesienie. Z uwagi na ekonomikę i prostotę działań organów należałoby uznać, że to właśnie organ pierwszej instancji powinien poinformować ją niezwłocznie o nieskuteczności jej działania;
3. - naruszenia art. 9 K.p.a. - poprzez uznanie, iż dochowany został obowiązek informacyjny w sytuacji, gdy nie tylko została wprowadzona w błąd przez organ OPS co do formy wniesienia odwołania, ale też w czasie biegu terminu do złożenia odwołania była błędnie utrzymywana w przeświadczeniu o wniesieniu odwołania w sposób prawidłowy. Skarżąca wskazała, że gdyby pozostając w terminie do wniesienia odwołania wiedziała o uchybieniu (nieprawidłowej formie), to złożyłaby odwołanie ponownie (jeszcze przed upływem terminu), aby nadać mu prawidłowy bieg, a tymczasem została pozbawiona tej możliwości. Wywodząc obowiązek informowania o sposobie wnoszenia odwołania z art. 9 K.p.a. należało uznać, że organ pierwszej instancji był zobligowany do poinformowania strony na piśmie o formie złożenia odwołania chociażby w decyzji, od której przysługuje środek odwoławczy. Tymczasem doręczona decyzja z dnia 18 maja 2023 r. nie zawierała informacji o formie złożenia odwołania ani tym bardziej o skutkach złożenia odwołania w nieprawidłowej formie;
4. - naruszenia art. 15 K.p.a. przez pozbawienie prawa do odwołania na skutek niezasadnego przyjęcia braku podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a w efekcie – z uwagi na brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu opieki nad matką – pozbawienia środków do życia i jakiegokolwiek wsparcia;
5. - naruszenia art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 K.p.a oraz art. 8 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie jej słusznego interesu i wydanie rozstrzygnięcia pozbawiającego prawa do wniesienia odwołania wskutek kierowania się przez organ rygorystycznym egzekwowaniem od strony jej obowiązków z pominięciem: konieczności wyważania interesów publicznego i indywidualnego, uwzględniania w rozstrzygnięciu również okoliczności przemawiających na korzyść wnioskującego o przywrócenie terminu, za którymi przemawia przede wszystkim doświadczenie życiowe i pominięcie w tym zakresie konieczności działania w zgodzie z zasadą zaufania obywateli do państwa i prawa;
6. - naruszenie art. 2 Konstytucji RP poprzez stosowanie prawa w sposób naruszający zaufanie obywateli do organów, wbrew zasadzie sprawiedliwości społecznej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu podkreśliła, że odwołanie oraz jego uzupełnienie przesłała zwykłą pocztą elektroniczną (e-mail) zgodnie z otrzymanym ustnie w sekretariacie OPS pouczeniem i uzyskała z OPS drogą mailową potwierdzenie jego otrzymania. Wskazała, że okres pomiędzy wpływem do OPS korespondencji, a sporządzeniem przez Kolegium pisma z dnia 14 czerwca 2023 r., zawierającego pouczenie o prawidłowej formie wniesienia odwołania - nie pozostał bez wpływu na fakt uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Gdyby bowiem OPS po wpływie odwołania poinformował ją o błędnej jego formie, to termin zostałby zachowany, gdyż upływał dopiero dnia 2 czerwca 2023 r. Bierność OPS oraz sekwencja czynności składających się na poinformowanie o przysługujących prawach procesowych w związku z wniesionym w nieprawidłowy sposób odwołaniem - przyczyniła się zatem do uchybienia terminowi. Argumentując dalej brak swojej winy skarżąca wyjaśniła, że nie mając wiedzy specjalistycznej i pouczenia na piśmie co do formy, kierowała się ustnymi wytycznymi pracownika OPS.

W decyzji z dnia 18 maja 2023 r. nie było również pisemnego pouczenia o formie. We wcześniejszych pismach z OPS zawarte było natomiast pouczenie, że dokumenty w sprawie może składać za pośrednictwem poczty e-mail. Niewiedza strony co do sposobu wniesienia skutecznego odwołania przy jednoczesnym braku właściwej informacji ze strony organu powinna zatem stanowić podstawę dla uznania, że nieprawidłowe wniesienie odwołania i tym samym uchybienie terminowi nastąpiły bez jej winy. Odnosząc się do argumentacji SKO, że odwołanie od decyzji z dnia 9 listopada 2022 r. złożyła w odpowiedniej formie skarżąca wyjaśniła, że złożyła je bezpośrednio w sekretariacie OPS niejako "przy okazji", gdyż przebywała wówczas na terenie Głuchołaz. Podczas składania tego odwołania w rozmowie z pracownicą OPS otrzymała jednak informację, że jest możliwość składania dokumentów pocztą elektroniczną i nie musi osobiście fatygować się do siedziby OPS.

Między innymi w oparciu o tę rozmowę kolejne odwołanie złożyła e-mailem. Powyższe nie powinno natomiast pozostać bez wpływu na ocenę stopnia jej winy w uchybieniu terminu. W okolicznościach przedmiotowej sprawy odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania stanowi naruszenie jej prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy w drugiej instancji. Dalej, powołując się na poglądy orzecznictwa sądowego skarżąca podkreśliła, że fakt mylnego pouczenia strony o trybie i sposobie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania czy zażalenia) nie wpływa na bieg terminu do wniesienia tego środka, lecz może stanowić podstawę do przywrócenia terminu. Podkreśliła, że uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi daje tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, co do zasady, należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, a wszelkie niedające wyjaśnić się okoliczności nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść.

Organy obowiązane są do udzielania informacji także w celu zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa. Z zasady ustalonej w art. 9 K.p.a. wynika też bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie na nich przez urzędników skutków nieznajomości prawa. Skutki nieprawidłowej informacji nie mogą obciążać strony i wywoływać negatywnych następstw w sferze jej praw. Ponadto, fikcja powszechnej znajomości prawa nie ma zastosowania na gruncie prawa administracyjnego, gdzie jedną z naczelnych zasad jest obowiązek udzielania informacji stronom przez organy prowadzące postępowanie. Skarżąca podkreśliła, że złożenie w sposób nieprawidłowy odwołania za pośrednictwem poczty e-mail w terminie do jego wniesienia winno być niezwłocznie sygnalizowane wnoszącemu. Sytuacja zaś, gdy OPS otrzymuje (w terminie) odwołanie przesłane pocztą e-mail, a następnie potwierdza otrzymanie odwołania (równiej pocztą e-mail) i jego wydruk przesyła do SKO nie powinna mieć miejsca.

Świadczy to bowiem o nieznajomości prawa przez organ gminy, który takiemu odwołaniu nadaje bieg, wprowadzając odwołującego w błąd co do złożenia odwołania w sposób prawidłowy. Jest to przykład działania wbrew zasadzie zaufania obywateli do państwa i prawa. Organ pierwszej instancji, który otrzymuje pismo wniesione w sposób nieprawidłowy powinien poinformować o tym skarżącego oraz udzielić mu stosowanych wskazówek i pouczeń. Co więcej, w sprawach z zakresu pomocy społecznej trzeba przede wszystkim kierować się dobrem osób korzystających z takiej pomocy, a organy nie powinny stwarzać nieuzasadnionych barier w dostępie do tej pomocy. Tymczasem, jak zaznaczyła skarżąca, odmowa przywrócenia terminu do złożenia odwołania pozbawiła ją prawa do dalszej walki o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i stawia ją w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Z uwagi na brak możliwości podjęcia zatrudnienia pozostaje bowiem aktualnie bez środków do życia, nie mówiąc już o braku środków na ponoszenie wydatków związanych z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej matce.

Pominięcie przez organy art. 9 K.p.a doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przedmiotowej sprawie pierwszeństwo winna mieć zasada budzenia zaufania obywateli do organów administracji publicznej i zasada informowania a nie zasada ignorantia iuris nocet. Stąd też, termin do wniesienia odwołania winien być przywrócony.

W odpowiedzi na skargę, przychylając się do wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, Kolegium wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do argumentacji skargi wskazało, że nie wnosi ona niczego do sprawy, a zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, gdyż oparte zostało na obowiązujących przepisach normujących zasady wnoszenia odwołań. Podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu SKO wskazało, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miała forma odwołania, tj. przesłanie go na adres poczty elektronicznej organu pierwszej instancji. Niezachowanie wymogu z art. 61 § 1 K.p.a. powoduje bowiem bezskuteczność czynności i pozostawienie podania bez rozpoznania. Powołując się na poglądy orzecznictwa Kolegium zaznaczyło, że nie można utożsamiać adresu mailowego organu z elektroniczną skrzynką podawczą. Organ nie ma więc możliwości wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych w trybie art. 64 § 2 K.p.a. i właściwego podpisania złożonego e-maila.

Dopiero w razie wniesienia podania na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym możliwe byłoby stosowanie wymogów określonych w art. 63 § 3a K.p.a., a w razie ich niespełnienia art. 64 § 2 K.p.a. W rozpoznawanej sprawie okoliczność złożenia przez skarżącą odwołania w niewłaściwy sposób, tj. za pośrednictwem poczty elektronicznej, obligowała Kolegium do pozostawienia go bez rozpoznania. Natomiast w złożonym w późniejszym terminie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie uprawdopodobniono, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej. Akta sprawy nie wskazywały, aby strona została pouczona o możliwości wnoszenia odwołania za pośrednictwem poczty elektronicznej. Stąd uznano, że brak było podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Osobnym pismem, skarżąca wniosła również skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na postanowienie Kolegium z dnia 8 września 2023 r., nr [...], stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Sprawa z tej skargi została zarejestrowana w repertorium sądowym pod sygn. akt II SA/Op 329/23. W sprawie tej, wyrokiem z dnia 21 grudnia 2023 r. WSA w Opolu oddalił skargę A. C. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 37/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie - ze skargi na postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, do czasu uprawomocnienia się orzeczenia Sądu wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Op 329/23 uznając, że od wyniku tego postępowania zależy ocena legalności postanowienia zaskarżonego w niniejszej sprawie.

Po uprawomocninieniu sie wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Op 329/23, postanowieniem z dnia 14 marca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podjął zawieszone postępowanie w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Oznacza to, że w granicach badanej sprawy Sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodność z prawem zaskarżonego aktu.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie w trybie uproszczonym została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że akt ten został wydany z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jego uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

Uwzględniając okoliczności faktyczne sprawy w pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że skarżąca niewątpliwie uchybiła, określonemu w art. 129 § 2 K.p.a., 14 - dniowemu terminowi do wniesienia odwołania. Kwestia ta została ostatecznie rozstrzygnięta odrębnym postanowieniem i prawomocnie przesądzona wyrokiem Sądu z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 329/23, którym Sąd oddalił skargę na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Uznać tym samym należało, że wobec uchybienia terminu, zasadnie Kolegium rozpoznawało wniosek skarżącej o jego przywrócenie.

Procesowa instytucja przywrócenia terminu w postępowaniu administracyjnym została uregulowana w art. 58 K.p.a. i ma na celu stworzenie możliwości skutecznego dokonania czynności procesowej w sytuacji, gdy upłynął już termin do jej podjęcia. Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a. termin - w razie jego uchybienia - należy przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie do art. 58 § 2 K.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2, w myśl art. 58 § 3 K.p.a., jest przy tym niedopuszczalne.

Na podstawie wskazanych regulacji przyjąć należy, że przywrócenie uchybionego terminu uzależnione jest od łącznego spełnienia czterech przesłanek. Po pierwsze od wniesienia przez zainteresowanego prośby o przywrócenie terminu. Po drugie od zachowania 7-dniowego terminu do złożenia prośby, który biegnie od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Po trzecie, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zainteresowany zobowiązany jest dokonać czynności, dla której ustanowiony był termin objęty wnioskiem. Wreszcie po czwarte, zainteresowany zobowiązany jest do uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.

Niespełnienie którejkolwiek z przesłanek wskazanych w art. 58 § 1 i § 2 K.p.a., nawet przy zaistnieniu pozostałych, czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Rolą organu jest zatem ustalenie, czy wszystkie zostały spełnione. Zaznaczyć przy tym trzeba, że trzy pierwsze przesłanki mają charakter formalny, a merytoryczna ocena wniosku - w kontekście braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu, może być dokonana dopiero wtedy, gdy wniosek spełnia wszystkie formalne wymogi.

Badanie wniosku powinno odbywać zgodnie z zasadami procedury administracyjnej. Ocena przesłanek określonych art. 58 § 1 i § 2 K.p.a. powinna zatem zostać poprzedzona wszechstronnym wyjaśnieniem okoliczności konkretnego przypadku, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych i z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niedające się wyjaśnić okoliczności nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść.

Zauważyć trzeba, że jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada prawdy materialnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Rozwinięciem tej zasady jest art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl art. 80 K.p.a. organ zobowiązany jest natomiast dokonać oceny okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Prowadząc postępowanie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu organ winien zatem, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., podejmować działania w celu wyjaśnienia spornego stanu faktycznego istotnego dla podjęcia rozstrzygnięcia i dokonać oceny na podstawie całokształtu rozpatrzonego materiału dowodowego. Realizacja wskazanych obowiązków ma na celu realizację - wynikającego z art. 8 § 1 K.p.a., wymogu prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób, budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Powyższe związane jest z zasadą informowania określoną w art. 9 K.p.a., zgodnie z którym organy są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że przyczynę odmowy przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania stanowiła merytoryczna ocena Kolegium dotycząca uznania, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu. Badając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uznał, że powyższa ocena została dokonana bez dokładnego zbadania stanu faktycznego i bez uwzględnienia istotnych okoliczności faktycznych sprawy. W istocie też doszło do naruszenia art. 58 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Analizując stanowisko Kolegium zgodzić się należy z tym, że ustalone w art. 58 § 1 K.p.a. kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W orzecznictwie ugruntowany jest ogólny pogląd, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu należy zatem odwołać się do obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Oznacza to, że przywrócenie terminu mogą uzasadniać wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiały dokonanie czynności w przewidzianym terminie.

Stosownie do art. 58 § 1 K.p.a. brak winy należy uprawdopodobnić, a więc powinien być uwiarygodniony przez wnioskodawcę stosowną argumentacją wskazującą na staranność oraz na to, że przeszkoda w uchybieniu terminowi była od strony niezależna, obiektywna, istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i pomimo dochowania należytej staranności nie można było jej usunąć.

Uprawdopodobniając brak winy w uchybieniu terminowi wnioskodawca powinien zatem stosowną argumentacją uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od niego niezależna. Jednocześnie jednak nie powoduje to zwolnienia organu z obowiązku podjęcia wszelkich działań, w celu potwierdzenia wiarygodności okoliczności powołanych we wniosku, zwłaszcza jeśli są one dla organu mało przekonywujące, bądź też są lakoniczne i ogólnikowe. Dokonując oceny organ powinien przy tym brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia w niniejszej sprawie, organ rozpoznający wniosek o przywrócenie terminu powinien, stosownie do art. 7 K.p.a., dążyć do zapewnienia kompromisu pomiędzy interesem społecznym i słusznym interesem strony, zmierzającego do tego, aby z jednej strony nie dochodziło do pochopnego przywracania terminu i niepewności stosunków procesowych, a z drugiej, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw. Oceny zaistnienia przesłanek do zastosowania art. 58 K.p.a. organ powinien dokonywać w kontekście okoliczności konkretnego przypadku, a oceniając, czy uchybienie terminu było zawinione przez stronę winien uwzględnić całokształt okoliczności dotyczących wnioskodawcy. Nieprawidłowe jest jedynie ogólne i bezrefleksyjne powoływanie się na brak szczególnej staranności czy choćby lekkie niedbalstwo.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Kolegium nie poddało wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wszechstronnej analizie i ocenie, a rozstrzygnięcie podjęte zostało bez dokładnego zbadania okoliczności faktycznych sprawy i bez uwzględnienia słusznego interesu strony.

Skarżąca uprawdopodobniając brak winy w uchybieniu terminowi wskazała, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania wynikało z wcześniejszego, błędnego pouczenia jej w toku postępowania, przez pracowników organu I instancji, o możliwości wnoszenia pism m.in. za pośrednictwem poczty e-mail. Ponadto, otrzymała za pośrednictwem poczty e-mail potwierdzenie przyjęcie odwołania, a następnie także informację o przekazaniu wniesionego odwołania do Kolegium. Nie została też pouczona, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem co do sposobu jego wniesienia.

W świetle tak sformułowanych argumentów, zdaniem Sądu, wydając zaskarżone postanowienie Kolegium nie oceniło należycie i prawidłowo wskazanych okoliczności, jako mogących uprawdopodabniać brak winy skarżącej w uchybieniu terminu. W szczególności nie rozważyło ich należycie w kontekście treści pouczeń udzielanych przez organ pierwszej instancji w toku postępowania, w tym pouczenia o trybie wniesienia odwołania, a to przy uwzględnieniu interesu skarżącej i przysługującego jej prawa do sądu.

Decyzja, od której skarżąca wniosła odwołanie z uchybieniem terminu, zawierała wyłącznie ogólne pouczenie o prawie wniesienia odwołania do SKO za pośrednictwem organu wydającego decyzję oraz o 14-dniowym terminie do jego wniesienia. Nie wskazano w nim natomiast formy, w jakiej odwołanie powinno zostać wniesione, tj. że stosownie do art. 63 § 1 K.p.a. powinno zostać wniesione na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Brak było również informacji, że podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej oraz, że podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania.

Jednocześnie, z akt administracyjnych sprawy bezsprzecznie wynika, że w toku postępowania przed organem pierwszej instancji skarżąca dwukrotnie, bo w pismach z dnia 31 marca i 26 kwietnia 2023 r., informowana była o tym, że wymagane w sprawie oświadczenia – wywołujące określone skutki prawne, może złożyć za pośrednictwem poczty e-mail. Następnie też oświadczenia złożone przez skarżącą w takiej formie zostały przez organ pierwszej instancji uznane za skutecznie złożone. Przekazując odwołanie do Kolegium w piśmie informującym do strony, organ pierwszej instancji nie wskazał natomiast, że forma wniesienia odwołania jest wadliwa.

W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, skarżąca mogła działać w błędnym przekonaniu, że wniesienie odwołania e-mailem jest dopuszczalne i skuteczne. Dodatkowo też, wobec stosowania przez organ pierwszej instancji wadliwej formy składania podań, jako prawdopodobna jawi się okoliczność wskazana przez skarżącą, że została błędnie, w formie ustnej, pouczona w sekretariacie OPS o możliwości złożenia odwołania elektronicznie za pośrednictwem e-mail. Nie można tym samym zgodzić się z oceną Kolegium, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, w związku ze złożeniem go drogą e-mail. Skoro w pouczeniu dotyczącym wniesienia odwołania nie wskazano sposobu w jaki powinno zostać wniesione, nie można zdaniem Sądu zaakceptować stanowiska Kolegium co do obciążenia skarżącą winą za uchybienie terminu w związku z przesłaniem odwołania za pośrednictwem poczty e-mail.

Podkreślić trzeba, że przy ocenie przesłanki braku zawinienia, jako koniecznego warunku przywrócenia terminu należy wziąć pod uwagę również to, czy przyczyną uchybienia terminowi jest wyłącznie zachowanie strony, czy też zachowanie organu mogące stronę zdezorientować lub wprowadzić w błąd, zwłaszcza jeśli może unicestwić prawo strony do ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym (por. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt IOSK 153/123; dostępny jak wszystkie inne powołane w uzasadnieniu orzeczenia na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dlatego, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, rozważając brak winy skarżącej w uchybieniu terminu Kolegium powinno uwzględnić słuszny interes skarżącej (art. 7 K.p.a.) i stosownie do tego zasadę wynikającą z art. 112 K.p.a., która związana jest z zasadami wyrażonymi w art. 8, art. 9 i art. 12 K.p.a. oraz gwarancją dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 112 K.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Na gruncie tej regulacji Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela poglądy orzecznictwa, że wskazany przepis stanowi jedną z istotniejszych konsekwencji naruszenia przez organ prowadzący postępowanie obowiązku udzielania stronom rzetelnych informacji o ich uprawnieniach, w odniesieniu do bardzo doniosłej ich sfery - wnoszenia środków zaskarżenia. Weryfikacja decyzji, mająca na celu ochronę praw i interesów stron postępowania, stanowi jednocześnie instytucję służącą zapewnieniu praworządności działania administracji publicznej w jej stosunkach z jednostką. Prawidłowe pouczenie w decyzji o przysługujących środkach odwoławczych stanowi dla strony nie tylko gwarancję, że jej sprawa zostanie rozpatrzona przez właściwy organ z zachowaniem zasady dwuinstancyjności, ale również stanowi realizację zasady budzenia zaufania uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.), zasady udzielania informacji przejawiającej się m.in. w czuwaniu by strony lub inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielaniu im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.) czy też zasady szybkości postępowania (art. 12 K.p.a.).

Treść art. 112 K.p.a. stanowi podstawę skutecznego uchylenia się przez dany podmiot prawa od negatywnych skutków uchybienia terminowi w związku z zastosowaniem się do błędnego pouczenia. Powinno się to odbyć w drodze wykorzystania przez organ odpowiednich instrumentów prawnych, w tym w formie przywrócenia terminu z art. 58 K.p.a. (por. wyrok. WSA w Szczecinie z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 391/18, wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 702/15).

Stosownie do powyższego Sąd uznał, że w tych szczególnych okolicznościach faktycznych sprawy, przy treści pouczenia zawartego w decyzji oraz wobec pouczenia w toku postępowania o możliwości składania podań za pośrednictwem poczty e-mail, trudno zarzucić skarżącej, że ponosi winę w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Podkreślić należy, że wobec uznania przez organ pierwszej instancji za skutecznie złożone podań wniesionych w tej formie, szczególne znaczenie miało wyczerpujące pouczenie w decyzji o dopuszczalnej formie (możliwych sposobach) wniesienia od niej odwołania.

Podzielając pogląd orzecznictwa podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 107 § 1 pkt 7 K.p.a., decyzja powinna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. Biorąc pod uwagę mnogość przewidzianych przez ustawodawcę sposobów wniesienia odwołania, treść pouczenia w decyzji organu pierwszej instancji, co do sposobu wniesienia odwołania, w okolicznościach sprawy musi być oceniona jako niepełna i nieodpowiadająca dyspozycji art. 107 § 1 pkt 7 K.p.a. Organ nie wskazał bowiem możliwych form wniesienia odwołania, a w szczególności czy odwołanie można wnieść w formie elektronicznej, na jaki adres, nie podał adresu do doręczeń elektronicznych ani elektronicznej skrzynki podawczej na platformie ePUAP. Tymczasem, nawet udostępnienie tych informacji na stronie internetowej organu nie zwalnia go z obowiązku każdoczesnego, prawidłowego, pełnego pouczenia strony o przysługującym jej prawie do wniesienia odwołania, jak i trybie, sposobach i terminie do jego wniesienia.

Naruszenie w tym zakresie - zdaniem Sądu - nabiera szczególnego znaczenia, gdy uwzględni się okoliczność, że skarżąca była pouczana o możliwości wnoszenia pism do organu pierwszej instancji na zwykły adres e-mail i w toku postępowania skutecznie składała pisma w ten sposób, a organ na późniejszym etapie postępowania w żadnym piśmie, czy informacji nie wspomniał o tym, że "zwykły" e-mail, nie jest skuteczną formą komunikacji z organem w toku postępowania. To powoduje, że skarżąca miała prawo przypuszczać, że może kontaktować się z organem także za pośrednictwem "zwykłego" adresu e-mail (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 1014/23 i powołane tam postanowienie NSA z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OZ 116/23). Nie może też w związku z tym ponosić negatywnych konsekwencji prawnych wynikających z zaniedbań organu w zakresie pouczenia o przysługujących jej środkach zaskarżenia oraz trybie i sposobie ich wniesieni. To skutkowałoby bowiem zamknięciem jej drogi do dwuinstancyjności postępowania, a w dalszej perspektywie ewentualnej drogi do sądu.

Reasumując, dopuszczenie możliwości wnoszenia pism do organu pierwszej instancji na zwykły adres e-mail, a następnie brak pouczenia w decyzji o sposobie wniesienia odwołania powinny zostać uwzględnione przez Kolegium jako usprawiedliwiające uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Niewiedza skarżącej co do sposobu skutecznego wniesienia odwołania, przy jednoczesnym braku stosownej informacji ze strony organu, stanowią podstawę dla uznania, że nieprawidłowe wniesienie odwołania i tym samym uchybienie terminowi nastąpiły bez winy skarżącej. W szczególności zaś, we wskazanych okolicznościach faktycznych, w ocenie Sądu, nie można przypisać skarżącej niedbalstwa wyłączającego możliwość przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że wydanie zaskarżonego postanowienia nastąpiło z naruszeniem art. 58 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionych powyżej rozważań i sprowadzają się do konieczności uwzględnienia wskazanych okoliczności – a to wcześniejszego dopuszczenia możliwości wnoszenia pism do organu pierwszej instancji na zwykły adres e-mail a następnie braku prawidłowego pouczenia o sposobie wniesienia odwołania, jako uprawdopodobniających brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.