Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opoluz 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Op 384/20

Uzasadnienie

Przedmiotem skarg wniesionych przez R. G. (dalej jako: skarżąca, strona, wnioskodawczyni) są decyzje Prezesa Kasy Rolniczego z dnia 24.01.2020 r. (o nr: [...], [...], [...]), którymi organ ten – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018r. poz. 2096 z późn. zm.) [dalej: K.p.a.] – utrzymał w mocy decyzje Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 13.07.2018 r.:

1. - .znak: [...] o odmowie rozłożenia na raty należności za okres od 1 lipca 2001r. do 30 listopada 2017r. w łącznej kwocie 54634,19 zł.
2. - znak: [...] i [...] o odmowie umorzenia odsetek w kwocie 24482,00 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych spraw.

Skarżąca złożyła wnioski o rozłożenie na raty należności za okres od 1 lipca 2001r. do 30 listopada 2017r. w łącznej kwocie 54634,19 zł oraz umorzenie odsetek w kwocie 24482,00 zł.

Ww. decyzjami z dnia 13.07.2018 r. skarżącej odmówiono zarówno rozłożenia na raty ww. należności jak i umorzenia ww. odsetek.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzjami z dnia 2.10.2018 r. utrzymał w mocy ww. decyzje z dnia 13.07.2018 r.

Skarżąca wniosła skargi na decyzje z dnia 2.10.2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokami z dnia 12.06.2019 r. sygn. akt I SA/Op 63/19 i I SA/Op 60/19 uchylił ww. decyzje z dnia 2.10.2018 r.

Sąd uznał bowiem, iż organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie poczynił ustaleń czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji sporne zaległości nie uległy przedawnieniu, a tym samym czy istniał przedmiot sprawy administracyjnej.

W konsekwencji sprawy trafiły do ponownego rozpatrzenia przez organ.

W toku ponownych postępowań organ poinformował skarżącą, że zostanie przeprowadzona wizytacja w miejscu zamieszkania. Strona została poinformowana o konieczności przygotowania wszelkich dokumentów potwierdzających sytuację majątkową gospodarstwa rolnego i domowego w tym uzyskiwane przychody i ponoszone wydatki, jak również aktualne nakazy płatnicze podatku rolnego wszystkich gruntów, aktualne decyzje waloryzacyjne z ZUS oraz [...] instytucji, informację z Urzędu Skarbowego w [...] o opłaceniu kosztów postępowania egzekucyjnego lub informację, iż koszty egzekucyjne zostały umorzone przez US, oraz inne dokumenty istotne w sprawie wskazujące na trudną sytuację materialną. W przypadku zamieszkiwania wspólnie z dorosłymi członkami rodziny należało wykazać uzyskiwane przez nich przychody oraz ponoszone nakłady na prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego - powyższe winno być potwierdzone przez dorosłych domowników stosownymi oświadczeniami.

W dniu 3.10.2019r. została sporządzona notatka przez pracownika Placówki Terenowej KRUS w Kluczborku z informacją, iż do dnia 15.10.2019 r. skarżącej nie będzie w miejscu zamieszkania w związku z czym przeprowadzenie wizytacji będzie niemożliwe. Jednocześnie strona zobowiązała się skontaktować z PT KRUS w Kluczborku w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wizytacji.

W dniu 4.11.2019r. ponownie pracownik KRUS kontaktował się telefonicznie ze stroną celem ustalenia terminu wizytacji, który ustalono na dzień 7.11.2019r. Na podstawie sporządzonego w tym terminie protokołu z wizytacji w miejscu zamieszkania ustalono, iż:

1. - skarżąca posiada gospodarstwa rolne o łącznej powierzchni 9,0058 ha z tego 1,7323 ha przeliczeniowe położone na terenie gmin: [...], [...] i [...] we współwłasności /z tego grunty położone w gminie [...] o powierzchni 6,74 ha fizyczne + las 1,51 ha, grunty położone w gminie [...] o powierzchni 2,02 ha fizyczne i grunty położone w mieście [...] o powierzchni 0,2458 ha fizyczne/,
2. - w skład gospodarstwa wchodzą sady, łąki w [...] na działce wycinka drzew i krzewów /samosiejki/ brak inwentarza żywego, nie ma w nim maszyn rolniczych. W miejscu zamieszkania znajduje się jeszcze budynek gospodarczy o powierzchni 36 m2 w którym dach nadaje się do remontu,
3. - działki, które były wystawione na sprzedaż nadal są niesprzedane,
4. - budynek mieszkalny był budowany w latach 50-tych /144m2/ w skład którego wchodzi: kuchnia z jadalnią, cztery pokoje, łazienka, dom w którym strona zamieszkuje z synem I., cały czas jest w trakcie remontu - do remontu pozostaje poddasze użytkowe z łazienką,
5. - syn I. G. partycypuje w połowie kosztów utrzymania domu,
6. - skarżąca pobiera rentę rodzinną z ZUS Oddział w Opolu [...] - wg oświadczenia w kwocie 1200 zł netto, oraz rentę wdowią wypłacaną przez instytucję z [...] - również według oświadczenia w kwocie 30 euro,
7. - syn z którym strona zamieszkuje jest zatrudniony - jego zarobki według oświadczenia strony wynoszą około 2000 zł netto,
8. - miesięczne wydatki na niezbędne potrzeby bytowe wynoszą: energia elektryczna 150 zł, wywóz szamba 120 zł, opał 180 zł, spłata kredytów 450 zł,
9. - strona nie pobiera dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
10. - strona nie korzysta z pomocy społecznej,
11. - strona nie określiła dochodu z gospodarstwa rolnego,
12. - podczas przeprowadzanej wizytacji skarżąca złożyła oświadczenie, że w bieżącym roku oraz w ciągu 2 poprzedzających go lat podatkowych nie otrzymała pomocy de minimis w rolnictwie, oraz oświadczenie iż zobowiązuje się do dostarczenia brakujących dokumentów wymienionych w piśmie z dnia 17.09.2019r. oraz zaświadczenia o zatrudnieniu dzieci /spadkobierców po R. G./ do dnia 15 listopada 2019r.
13. - strona dołączyła również dokument Akt poświadczenia dziedziczenia Rep A nr [...] z którego wynika, że spadek po mężu R. G. na podstawie ustawy nabyła ona w 4/16 częściach, oraz dzieci syn I. G. w 3/16 częściach, syn B. G. w 3/16 częściach, córka A. J. w 3/16 częściach, córka S. G. w 3/16 częściach.

Po ponownej analizie akt spraw oraz przeprowadzonych postępowaniach wyjaśniających organ stwierdził, że w związku z faktem, iż strona posiada gospodarstwa rolne o łącznej powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego podlegała ona wraz z mężem obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników - zgodnie z art. 7 i art. 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2019r. poz. 299, z późn. zm.) [dalej: u.s.r.] w okresach nie podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu. W myśl art. 7 i art. 16 u.s.r. ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega obowiązkowo rolnik, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty, albo nie posiada ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników wiązał się obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników co wynika z art. 4 i art. 40 u.s.r. Rolnikom niedopełniającym powyższych obowiązków wymierzane są odsetki za zwłokę. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] wielokrotnie proponowała stronie przystąpienie do spłaty zadłużenia w formie umowy ratalnej. Umowa ratalna jest korzystną formą spłaty zadłużenia skierowaną do rolników mających problemy z regulowaniem zobowiązań składkowych, bowiem wstrzymuje naliczanie odsetek za zwłokę, a zaległości spłaca się w miesięcznych ratach.

Natomiast brak opłacania należności powoduje stały dalszy wzrost tego zadłużenia. Z dokumentacji znajdującej się w KRUS wynika, iż zawarte ze stroną umowy ratalne, na skutek braku wpłat zostały zerwane. Dlatego organ skierował sprawę dochodzenia zadłużenia na drogę postępowania egzekucyjnego.

Zaległości w opłacaniu przedmiotowych składek wraz z odsetkami dotyczą okresu od 1 lipca 2001r. do 30 listopada 2017r. Zaległości te nie uległy przedawnieniu, gdyż organ podejmował działania skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu przedawnienia poprzez kierowanie spraw do egzekucji administracyjnej i tak:

1. - zaległości za okres od 1 lipca 2001r. do 30 września 2004r. zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym - upomnienie egzekucyjne odebrane dnia 26 listopada 2004r. tytuł wykonawczy z dnia 13 grudnia 2004r. W dniu 14 września 2006r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone.
2. - w dniu 13 października 2009r. Placówka ponownie wszczęła postępowanie egzekucyjne poprzez doręczenie dnia 13 października 2009r. upomnienia egzekucyjnego oraz wystawiając w dniu 17 lutego 2010r. tytuł egzekucyjny na zaległości do 30 września 2009r. - postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone,
3. - ponownie skierowano do przymusowego dochodzenia zaległości za okres od 1 października 2009r. do czerwca 2013r., oraz od lipca 2013r. do 31 grudnia 2015r. - upomnienie egzekucyjne doręczone dnia 15 kwietnia 2016r. tytuł wykonawczy z dnia 29 maja 2016r. - sprawa nadal jest w realizacji w Urzędzie Skarbowym.
4. - kolejny tytuł wykonawczy obejmujący okres od 1 stycznia 2016r. do 30 listopada 2017r. został wystawiony dnia 13 lutego 2018r. wcześniej upomnienie egzekucyjne doręczone dnia 8 stycznia 2018r. - wspomniany tytuł nadal w trakcie realizacji w Urzędzie Skarbowym.

Decyzją z dnia 28.05.2012 r. organ umorzył skarżącej odsetki na funduszu wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim za okres 2 kwartału 2000 r. do 2 kwartału 2011 r. w kwocie 4232 zł.

Na wniosek strony złożony w dniu 24 października 2011 r. organ udzielił stronie ulgi w spłacie zadłużenia w formie układu ratalnego /decyzja z dnia 14 listopada 2011 r./ obejmującego okres od 4 kwartału 2009r. do 3 kwartału 2011 r. Umowa ratalna została jednak zerwana decyzją z dnia 27 lutego 2012r. z uwagi na nieprzystąpienie do spłaty zadłużenia.

Na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy organ stwierdził, że zadłużenie wobec KRUS powstało w efekcie wieloletniego nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Niewywiązywanie się z obowiązku ustalonego przez ustawodawcę jest równoznaczne z nieprzestrzeganiem prawa i norm określonych przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ustawodawca zobowiązał rolników do terminowego regulowania składek na ubezpieczenie społeczne rolników a KRUS jako podmiot wykonawczy przedmiotowej ustawy zobowiązany jest do egzekwowania ustawowego obowiązku spoczywającego na rolnikach i gromadzenia środków finansowych przeznaczonych na wypłaty świadczeń z tego ubezpieczenia.

Organ przywołał treść art. 41a ust 1 pkt. 1 u.s.r. i wyjaśnił, że ważny interes zainteresowanego to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków płatnik nie jest w stanie uregulować należności. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku. Ważny interes zainteresowanego istnieje również wtedy, gdy spłata należności z tytułu składek mogłaby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Ważnego interesu zainteresowanego nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zainteresowanego o potrzebie rozłożenia na raty. Oznacza to, że nie każdy wniosek zobowiązanego musi być rozpatrzony pozytywnie.

Ponadto przy rozpatrywaniu wniosku o rozłożenie ma raty należy mieć również na uwadze stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym. Środki na funduszu emerytalno-rentowym przeznaczone są na wypłatę emerytur i rent rolniczych, natomiast fundusz składkowy jest funduszem samofinansującym i środki na nim gromadzone przeznaczone są do wypłacania świadczeń krótkoterminowych uprawnionym do nich ubezpieczonym. Rozłożenie należności na raty skutkuje natomiast obniżeniem środków finansowych tych funduszy.

Przy ustaleniu czy odmowa rozłożenia na raty mogłaby spowodować niemożność zaspokojenia przez stronę podstawowych potrzeb życiowych organ stwierdził, że odmowa rozłożenia na raty nie wpłynie na zaspokojenie tych potrzeb. Strona posiada stałe źródło dochodu a kosztami utrzymania dzieli się z synem.

Dodatkowo organ przy ocenie wniosku o rozłożenie należności na raty powinna mieć na uwadze nie tylko interes strony ale też interes społeczny, którym w tym przypadku jest stan finansów funduszy KRUS. Analiza stanu funduszu emerytalno rentowego (dane opublikowane na stronie internetowej KRUS) wskazuje, że wydatki tego funduszu wielokrotnie przekraczają wpływy z tytułu składek opłacanych przez ubezpieczonych rolników, zaś brakująca kwota wydatków na realizację świadczeń gwarantowanych pokrywana jest z budżetu państwa. Natomiast stan funduszu składkowego uzależniony jest jedynie od wpływów ze składek zapewniając finansowanie świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Dlatego też rozłożenie należności na raty spowoduje pogorszenie stanu finansów obu funduszy ograniczając przewidywane wpływy, co jest sprzeczne z interesem ogółu ubezpieczonych rolników.

W odniesieniu do wniosku o umorzenie odsetek organ wyjaśnił, że umarzanie zaległych należności jest sprzeczne z interesem społecznym rolników terminowo wywiązujących się z przepisów art. 4 i art. 40 u.s.r.

Decyzje w sprawie o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników są decyzjami uznaniowymi podejmowanymi przez Prezesa Kasy lub upoważnionego przez niego pracownika Kasy, po uwzględnieniu uzasadnionego interesu zainteresowanego i jego aktualnej sytuacji materialnej oraz w odniesieniu do interesu społecznego rolników terminowo wywiązujących się z zobowiązań wobec KRUS. Umorzenie zaległych należności może nastąpić tylko w wyjątkowych jednostkowych przypadkach, gdy trudna sytuacja materialno-bytowa powstała w wyniku wystąpienia zdarzeń losowych lub innych sytuacji niezależnych od sposobu postępowania dłużnika uniemożliwiających regulowanie zadłużenia w formie dogodnego układu ratalnego bez zagrożenia egzystencji własnej i rodziny, a przesłanki przemawiające za umorzeniem nieopłaconych należności powinny być udokumentowane. Przesłanek tych nie może stanowić fakt wieloletniego nie wywiązywania się przez zobowiązaną z ustawowego obowiązku terminowego opłacania składek.

Decyzja w przedmiocie umarzania należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników rozpatrywana jest stosownie do:

1. - 1/ postanowień art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. – pod kątem ważnego interesu zainteresowanego ale z uwzględnieniem stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego,
2. - 2/ przepisów prawa unijnego dotyczącego zasad udzielania pomocy publicznej m.in. rozporządzenia Komisji (WE)Nr 1408/2013z dnia 18 grudnia 2013r.w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej, które stanowią, że "udzielane korzyści finansowe w formie ulg w spłacie należności z tytułu składek, umorzeń oprocentowania od nieopłaconych składek stanowią incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika oraz gdy istnieje pozytywna prognoza co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych".

Organ stwierdził, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialno-bytową strony- pomimo wezwań nie przedłożono żądanych dokumentów na tę okoliczność.

Na obecnym etapie spraw zgromadzony materiał dowodowy nie jest wystarczający do podjęcia decyzji zgodnej z wnioskiem.

W postępowaniach w oparciu o zgromadzone dokumenty, które podlegały wnikliwej analizie nie znaleziono okoliczności uzasadniających udzielenie stronie ulgi w postaci rozłożenia należności na raty i umorzenia odsetek. Podstawą tych rozstrzygnięć jest przedstawiony w decyzjach stan faktyczny, który został ustalony w granicach środków, jakimi dysponuje organ.

Z dokumentacji ubezpieczeniowej wynika, iż:

1. - strona nie przedstawiła dowodu wpłaty bądź umorzenia przez Urząd Skarbowy naliczonych kosztów postępowania egzekucyjnego, choć o obowiązku tym była poinformowana,
2. - strona nie określiła wysokości rat,
3. - Spadek po R. G. na podstawie Aktu poświadczenia dziedziczenia nabyła strona oraz pełnoletnie dzieci: syn I. G., syn B. G., córka A. J. z domu G. i córka S. G.. W skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni 9,0058 ha fizycznych, las o powierzchni 1,51 ha, budynek mieszkalny o powierzchni 144 m2 i budynek gospodarczy o powierzchni 36 m2'

Według operatu szacunkowego wartość odziedziczonych użytków rolnych wyliczona na podstawie ceny zakupu/sprzedaży użytków rolnych w drugim kwartale 2019r. według danych dla gruntów średnich w województwie małopolskim i opolskim zaczerpniętym ze strony Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynosi 340047,35 zł (małopolskie: 6,74 ha fizyczne x 34292 zł, opolskie: 2,2658 ha fizyczne x 48 071 zł) i wskazuje, że stan czynny spadku jest kilkakrotnie wyższy od biernego do dyspozycji spadkobierców. Oznacza to, że z majątku można dochodzić zaległych należności Kasy.

Łączne przychody strony oraz wspólnie zamieszkałego syna, z którym prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe oszacowano na kwotę 3200 zł netto + 30 euro miesięcznie według ustnego zgłoszenia do protokołu z wizytacji. Na kwotę tę składa się renta rodzinna strony z ZUS [...] w kwocie 1200 zł netto + 30 euro z tytułu renty wdowiej wypłacanej z instytucji [...], oraz kwota 2000 zł netto z tytułu zatrudnienia syna I. Wydatki oszacowane przez skarżącą kształtują się na poziomie około 900 zł miesięcznie (w tym energia elektryczna 150 zł, wywóz szamba 120 zł, opał 180 zł, spłata kredytów 450 zł).

Syn I. partycypuje w połowie kosztów utrzymania domu.

Średni kurs euro na dzień 31 grudnia 2019r.wynosił 4,2585 zł. Kwota 30 euro stanowi 127,75 zł. Na całe gospodarstwo domowe pozostaje kwota 2427,75 zł (3327,75 zł wspólne przychody - 900 zł oszacowane przez stronę wydatki) = 2427,75 zł.

Przeciętny dochód z pracy na gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego w 2018r. wynosił 2715 zł /Obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 23 września 2019r. M.P. z 2019r. poz. 870/.

Skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,7323 ha przeliczeniowego co oznacza, że gospodarstwo to może przynosić dochody w wysokości 4703,19 zł rocznie co daje dodatkowy dochód 391,93 zł miesięcznie. Posiadane gospodarstwo rolne daje więc możliwość osiągania dodatkowych dochodów.

Należności Kasy figurujące na koncie zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej /wpis z dnia 18 grudnia 2008r. obejmuje okres od 2001/1 do 2008/2 oraz wpis z dnia 22 października 2013r. obejmuje okres od 2008/3 do 2013/3, co w niczym nie pogarsza sytuacji materialnej strony, zaś dla KRUS stanowi zabezpieczenie, które w przyszłości umożliwi odzyskanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Należności te nie uległy przedawnieniu z uwagi na prowadzone działania Kasy mające na celu przerwanie biegu przedawnienia.

Strona dysponuje majątkiem umożliwiającym spłatę zadłużenia. Posiada stałe źródła dochodu, które powodują, że ma stabilną sytuację finansową, która nie zmieniła się w znacznym stopniu od czasu wydania poprzednich decyzji. Zatem nie stwierdzono ważnego interesu zainteresowanej.

Uwzględniając powyższe organ nie znalazł przesłanek dających podstawę do udzielenia ulgi w postaci układu ratalnego i umorzenia odsetek.

W skargach wniesionych na powyższe decyzje strona podniosła, że obie decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w postaci niewykonania wyroku WSA w Opolu sygn. akt I SA/Op 63/19.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Strona wniosła skargi na ww. decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j. - dalej jako P.p.s.a.) połączył sprawę o sygn. akt I SA/Kr 357/20 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt I SA/Kr 356/20.

Postanowieniem z dnia 16.09.2020 r., sygn. akt I SA/Kr 356/20, WSA w Krakowie stwierdził swoją niewłaściwość i sprawę przekazał do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył, co następuje

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2019 r., poz.2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z kolei w myśl art. 145 § 1 P.p.s.a. zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dokonując badania legalności zaskarżonych decyzji oraz postępowania poprzedzającego ich wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością ich uchylenia.

Przedmiotem kontroli są decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 24.01.2020 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności za okres od 1 lipca 2001r. do 30 listopada 2017r. w łącznej kwocie 54634,19 zł oraz odmowy umorzenia odsetek w kwocie 24482,00 zł.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji należy mieć na względzie, że do ich wydania doszło w wyniku ponownego rozpatrzenia spraw, w związku z prawomocnymi wyrokami tut. Sądu z 12.06.2019 r., sygn. akt I SA/Op 60/19 i I SA/Op 63/19, uchylającym poprzednie decyzje organu z 2.10.2018 r.

Z tego względu kluczowe znaczenie dla oceny zgodności z prawem obecnie kontrolowanej decyzji ma treść art. 153 P.p.s.a.. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Z powyższego przepisu wynika wprost, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Pojęcie "ocena prawna" w rozumieniu przepisu art. 153 P.p.s.a. oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana.

Z kolei wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2014 r., sygn. II FSK 1276/12 dostępny, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10).

Takie jednak przypadki nie miały miejsca na gruncie rozpatrywanej sprawy, co oznacza, że ocena prawna zawarta w wyrokach z 12.06.2019 r., sygn. akt I SA/Op 60/19 i I SA/Op 63/19 co do sposobu rozpoznania spraw były wiążące zarówno dla organu, jak i są wiążące dla Sądu rozpoznającego obecnie sprawy.

Stanowisko Sądu wyrażone w prawomocnym wyroku determinuje zarazem zakres sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ. W przypadku bowiem zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji zapadłej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest zarazem głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji.

Przypomnieć należy, że poprzednio wydane decyzje Prezesa KRUS z 2.10.2018 r. zostały uchylone z uwagi na nieodniesienie się organu do kwestii ewentualnego przedawnienia spornych należności za okres od 1 lipca 2001r. do 30 listopada 2017r. w łącznej kwocie 54634,19 zł oraz odsetek w kwocie 24482,00 zł.

W ww. wyrokach Sąd zauważył, że w poprzednio wydanych decyzjach organ wskazał jedynie, iż w odniesieniu do spornych należności podejmował działania skutkujące m.in. zawieszeniem biegu przedawnienia, jednak poza stwierdzeniem o skierowaniu dochodzenia należności na drogę postępowania egzekucyjnego (bez podania szczegółów) i wskazaniem, że należności Kasy figurujące na koncie zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej (również bez podania szczegółów), nie dokonał analizy podejmowanych działań w kontekście przedawnienia oraz zdarzeń skutkujących zwieszeniem czy przerwą biegu przedawnienia dochodzonych należności.

Sąd wyjaśnił, że co do zasady należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, co wynika z art. 41b ust. 1 u.s.r. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia, przy czym w myśl ust. 3 bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia podjęcia decyzji o rozłożeniu należności na raty lub odroczeniu terminu płatności, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty, z zastrzeżeniem ust. 4, z którego wynika, że jeżeli w ustalonym terminie dłużnik nie zapłacił którejkolwiek z rat, na jakie została rozłożona należność, bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia podjęcia decyzji o rozłożeniu należności na raty, do dnia podjęcia decyzji o wygaśnięciu decyzji o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek.

Nadto w myśl ust. 5, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Wskazał również na zmiany przepisów regulujących kwestię przedawnienia.

Wyjaśnił, że do dnia 2 maja 2004 r. w zakresie przedawnienia należności wobec KRUS wskazać należy na przepis art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r., zgodnie z którym w sprawach nie uregulowanych w ustawie zastosowanie znajdowały przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosowało się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Po wejściu w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.), bieg terminu przedawnienia, w tym kwestia jego zawieszenia bądź przerwania, musiał być z kolei oceniany na gruncie art. 70 § 2-7 Ordynacji podatkowej. Zgodnie natomiast z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie ulegały przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

Z dniem 2 maja 2004 r., na mocy art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 9, poz. 873 ze zm.), do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wprowadzony został art. 41b. Zgodnie z ust. 1 tej jednostki redakcyjnej, w jej ówczesnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7.

W świetle art. 41b ust. 2 u.s.r., nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Natomiast w art. 41b ust. 3-6 oraz ust. 8-9 u.s.r. uregulowano kwestie związane z biegiem terminu przedawnienia, w tym jego zawieszeniem bądź przerwaniem. Art. 41b ust. 1 u.s.r. został znowelizowany dnia 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, zgodnie z którym zyskał on następujące brzmienie – "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7".

Jednocześnie w art. 27 ust. 1 ustawy nowelizującej postanowiono, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, o czym mowa już w art. 27 ust. 2, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Zaznaczył w szczególności, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności biegnie na zasadach ogólnych. Zatem przepis art. 41b ust. 2 u.s.r. w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że należności zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu.

Analiza powyższych okoliczności, akt sprawy jak i treści zaskarżonych obecnie decyzji, daje, w ocenie Sądu w składzie rozpoznającym sprawy, podstawy do przyjęcia, iż organ prawidłowo wywiązał się z zaleceń wskazanych w ww. wyrokach o sygn. akt I SA/Op 60/19 i I SA/Op 63/19 i wykazał, iż nie doszło do przedawnienia spornych należności wraz z odsetkami.

Z akt sprawy jak i z treści zaskarżonych decyzji wynika, że organ podejmował działania skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu przedawnienia poprzez kierowanie spraw do egzekucji administracyjnej i tak:

1. - zaległości za okres od 1 lipca 2001r. do 30 września 2004r. zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym - upomnienie egzekucyjne odebrane zostało dnia 26 listopada 2004r., tytuł wykonawczy z dnia 13 grudnia 2004r. W dniu 14 września 2006r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone.
2. - w dniu 13 października 2009r. organ ponownie wszczął postępowanie egzekucyjne poprzez doręczenie dnia 13 października 2009r. upomnienia egzekucyjnego oraz wystawiając w dniu 17 lutego 2010r. tytuł egzekucyjny na zaległości do 30 września 2009r. - postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone.
3. - ponownie skierowano do przymusowego dochodzenia zaległości za okres od 1 października 2009r. do czerwca 2013r., oraz od lipca 2013r. do 31 grudnia 2015r. - upomnienie egzekucyjne doręczone dnia 15 kwietnia 2016r., tytuł wykonawczy z dnia 29 maja 2016r. - sprawa nadal jest w realizacji w Urzędzie Skarbowym.
4. - kolejny tytuł wykonawczy obejmujący okres od 1 stycznia 2016r. do 30 listopada 2017r. został wystawiony dnia 13 lutego 2018r., wcześniej upomnienie egzekucyjne doręczone dnia 8 stycznia 2018r. - wspomniany tytuł nadal w trakcie realizacji w Urzędzie Skarbowym.

Decyzją z dnia 28.05.2012 r. organ umorzył skarżącej odsetki na funduszu wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim za okres 2 kwartału 2000 r. do 2 kwartału 2011 r. w kwocie 4232 zł.

Na wniosek strony złożony w dniu 24 października 2011 r. organ udzielił stronie ulgi w spłacie zadłużenia w formie układu ratalnego /decyzja z dnia 14 listopada 2011 r./ obejmującego okres od 4 kwartału 2009r. do 3 kwartału 2011 r. Umowa ratalna została jednak zerwana decyzją z dnia 27 lutego 2012r. z uwagi na nieprzystąpienie do spłaty zadłużenia.

W ocenie Sądu przedstawione przez organ okoliczności, mające swoje odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych, potwierdzają, iż sporne należności z odsetkami nie uległy przedawnieniu.

Sporne należności z tytułu składek na ubezpieczanie społeczne rolników wraz z odsetkami dotyczą okresu od 1 lipca 2001r. do 30 listopada 2017r.

Ze stanu sprawy wynika, że skarżąca odebrała upomnienie egzekucyjne w dniu 26.11.2004 r. (dotyczące wymagalnych wówczas należności za okres od 1.07.2001 r. do 30.09.2004 r.) – co spowodowało zawieszenie biegu dziesięcioletniego terminu przedawnienia tych należności (wskutek podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego – art. 41b ust. 5 u.s.r. w brzmieniu na 2.05.2004 r.). Zawieszenie biegu terminu trwało do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, czyli do 14.09.2006 r.

Wyjaśnić tu trzeba, że pierwotnie do ww. należności od 1.07.2001 r. do kwietnia 2004 r. miał zastosowanie pięcioletni termin przedawnienia, wynikający z przepisów Ordynacji podatkowej, co omówiono powyżej. Zaznaczyć też trzeba, że na mocy omawianych przepisów przedawnieniu ulegają należności główne jak i odsetki za zwłokę.

Jednak w dacie doręczenia ww. upomnienia wskutek ww. nowelizacji z dniem 2.05.2004 r. do należności zastosowanie miał już termin dziesięcioletni termin przedawnienia, liczony od dnia, w którym należności stały się wymagalne.

Jak bowiem wynika z wprowadzonego z dniem 2.05.2004 r. art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (w brzmieniu obowiązującym do 1.01.2012 r.) termin przedawnienia składek wynosił 10 lat licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Termin przedawnienia, o którym mowa, stosuje się również do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed 2.05.2004 r., jeżeli do tej daty nie uległy one przedawnieniu według przepisów dotychczasowych.

W dniu 2.05.2004 r. w stosunku do należności za okres 1.07.2001 r. do kwietnia 2004r. nie upłynął jeszcze pięcioletni termin przedawnienia, co spowodowało, ze miał zastosowanie termin dziesięcioletni, o którym mowa powyżej.

Jeszcze przed upływem ww. terminu przedawnienia (który został skutecznie zawieszony do dnia 14.09.2006 r.), zainicjowano nowe postępowanie egzekucyjne, w dniu 13.10.2009r. doręczono skarżącej upomnienie egzekucyjne dotyczące wymagalnych wówczas składek. Postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone. Ww. czynność zgodnie z art. 41b ust. 5 u.s.r. również skutkowała zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności.

Na mocy nowelizacji obowiązującej od 1.01.2012 r. art. 41b ust. 1 u.s.r. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7.

Ww. nowelizacja obowiązująca od 1.01.2012 r. została wprowadzona ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Z 2011 r., poz. 1378). Zgodnie z art. 27 ust. 1 – 2 ww. ustawy z dnia 16.09.2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1); jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

W stosunku do kolejnych należności wymagalnych już po 13.10.2009 r. (tj. należności za okres od 1 października 2009r. do czerwca 2013r., oraz od lipca 2013r. do 31 grudnia 2015 r.), w dniu 15.04.2016 r. doręczono upomnienie egzekucyjne, sprawa ta nadal jest w realizacji. W ocenie Sądu powyższe skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego, co wynika z art. 41b ust. 5 u.s.r.

Za okres od 1.01.2016 r. do 30.11.2017 r. wystawiono w dniu 13.02.2018 r. tytuł wykonawczy, zaś upomnienie egzekucyjne doręczono 8.01.2018 r. - wspomniany tytuł nadal jest w trakcie realizacji w Urzędzie Skarbowym. Zatem i w odniesieniu do ww. należności doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 41b ust. 5 u.s.r.

Dodatkowo na wniosek strony złożony w dniu 24.11.2011 r. organ udzielił jej ulgi w spłacie zadłużenia w formie układu ratalnego /decyzja z dnia 14 listopada 2011 r./ obejmującego okres od 4 kwartału 2009r. do 3 kwartału 2011 r. Umowa ratalna została jednak zerwana decyzją z dnia 27 lutego 2012r. z uwagi na nieprzystąpienie do spłaty zadłużenia.

Zgodnie z art. 41b ust. 3-4 u.s.r., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia podjęcia decyzji o rozłożeniu należności na raty lub odroczeniu terminu płatności, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 3); jeżeli w ustalonym terminie dłużnik nie zapłacił którejkolwiek z rat, na jakie została rozłożona należność, bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia podjęcia decyzji o rozłożeniu należności na raty, do dnia podjęcia decyzji o wygaśnięciu decyzji o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek (ust. 4).

Zatem na skutek powyższego bieg terminu przedawnienia w stosunku do należności za okres od 4 kwartału 2009r. do 3 kwartału 2011 r. uległ zawieszeniu od dnia 14.11.2011 r. do dnia 27.02.2012 r.

Tym samym z powyższego wynika, że w stosunku do należności za okres od 1.07.2001 r. do września 2009 r. trwa nadal postępowanie egzekucyjne, zainicjowane 13.10.2009r., czyli jeszcze przed upływem terminu przedawnienia tych należności, co spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W odniesieniu do należności za okres od 1 października 2009r. do czerwca 2013r., oraz od lipca 2013r. do 31 grudnia 2015 r., w dniu 15.04.2016 r. doręczono upomnienie egzekucyjne, sprawa ta nadal jest w realizacji, co również skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu w dacie doręczenia upomnienia (15.04.2016 r.) ww. należności nie uległy przedawnieniu – na mocy nowelizacji obowiązującej od 1.01.2012 r. do należności za okres od 1.10.2009 r. do grudnia 2011 r. miał zastosowanie pięcioletni termin przedawnienia, liczony od 1.01.2012 r. (który upływałby w 1.01.2017 r.). Podobnie do należności za okres od stycznia 2012 r. do grudnia 2015 r. nie upłynął jeszcze pięcioletni okres przedawnienia w czasie doręczenia ww. upomnienia.

Natomiast okres od 1.01.2016 r. do 30.11.2017 r. wystawiono – jeszcze przed upływem pięcioletniego terminu przedawnienia tych należności - w dniu 13.02.2018 r. tytuł wykonawczy, zaś upomnienie egzekucyjne doręczono 8.01.2018 r. - wspomniany tytuł nadal jest w trakcie realizacji w Urzędzie Skarbowym. Zatem i w odniesieniu do ww. należności doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 41b ust. 5 u.s.r. Zatem powyższe należności nie uległy przedawnieniu.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w ocenie Sądu, w odniesieniu do spornych należności ziściła się przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia, o której mowa w art. 41b ust. 5 u.s.r. zgodnie z którym, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę stoi na stanowisku, że doręczenie stronie upomnienia egzekucyjnego spełnia wymóg "podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony".

W orzecznictwie sądów administracyjnych na tle tożsamo brzmiącego przepisu art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazuje się, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie upomnienia. Na gruncie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przyjmuje się, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, rozumienie się upomnienie wymienione w art. 15 § 1 u.p.e.a. W myśl tego ostatniego przepisu egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.

Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z treści tego przepisu wynika, że co do zasady postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia. Wobec tego upomnienie to należy uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s., innymi słowy doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA w Gliwicach z 4 grudnia 2019 r. I SA/Gl 768/19, wyrok WSA w Kielcach z dnia 22.01.2021 r., sygn. akt I SA/Ke 419/20).

Do takich czynności (zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek – przyp. Sądu) zaliczono również wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, doręczenie upomnienia, ale także "orzeczenia, pisma kierowane do strony, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności" (vide np.: wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 1479/09; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Po 829/10; wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 721/11; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 637/16, oraz z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 198/20; M. Bartoszewska (w:) Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. J. Wantoch-Rekowskiego, Lex 2015, Komentarz do art. 24).

Jak już wskazano, z uwagi na tożsame brzmienie przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i mającego zastosowanie w tej sprawie art. 41b ust. 5 u.s.r. powyższe wywody, zdaniem Sądu, będą miały zastosowanie w sprawie niniejszej.

Tym samym, w ocenie Sądu, organ zrealizował wytyczne Sądu zawarte w ww. wyrokach o sygn. akt I SA/Op 60/19 i I SA/Op 63/19, gdyż wykazał, że sporne należności nie uległy przedawnieniu.

Z tego względu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, że organ pominął treść ww. wyroków.

Skoro bowiem skarżącej prawidłowo doręczono upomnienia, to bieg terminu przedawnienia należności został skutecznie zawieszony.

W tym stanie rzeczy przejść należy do merytorycznej kontroli zaskarżonych decyzji.

Zgodnie z przepisem art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Brzmienie powyższego przepisu u.s.r. wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia/rozłożenia na raty należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 1 marca 2018 r., sygn. I SA/Rz 63/18).

Wskazane w ww. przepisie kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, że decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2013 r., sygn. III GSK 2227/11).

O istnieniu przesłanki ważnego interesu może natomiast świadczyć trudna sytuacja materialna wnioskodawcy. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację zobowiązanego zachodzi bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem uiszczenia należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych (zob. wyrok WSA w Kielcach z 19 kwietnia 2018 r., sygn. I SA/Ke 83/18).

Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r jest wyjaśnienie, czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie/ rozłożenie na raty należności, nie występuje ważny interes pozwalający na uwzględnienie wniosku, który powinien być wyjaśniony również pod kątem możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest wyjaśnienie oraz odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych.

Sąd, oceniając zaskarżone decyzje według kryterium zgodności z prawem, nie znalazł dostatecznych podstaw do postawienia organowi naruszenia norm materialnoprawnych lub proceduralnych, które wymagałyby wyeliminowania kwestionowanych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.

Z akt sprawy i uzasadnień zaskarżonych decyzji wynika, że organ prawidłowo i wyczerpująco ustalił sytuację finansową i osobistą skarżącej.

Na podstawie zgromadzonych dowodów ustalono, że:

1. - skarżąca posiada gospodarstwa rolne o łącznej powierzchni 9,0058 ha z tego 1,7323 ha przeliczeniowe położone na terenie gmin: [...], [...] i [...] we współwłasności /z tego grunty położone w gminie [...] o powierzchni 6,74 ha fizyczne + las 1,51 ha, grunty położone w gminie [...] o powierzchni 2,02 ha fizyczne i grunty położone w mieście [...] o powierzchni 0,2458 ha fizyczne/,
2. - w skład gospodarstwa wchodzą sady, łąki w [...] na działce wycinka drzew i krzewów /samosiejki/ brak inwentarza żywego, nie ma w nim maszyn rolniczych. W miejscu zamieszkania znajduje się jeszcze budynek gospodarczy o powierzchni 36 m2 w którym dach nadaje się do remontu,
3. - działki, które były wystawione na sprzedaż nadal są niesprzedane,
4. - budynek mieszkalny był budowany w latach 50-tych /144m2/ w skład którego wchodzi: kuchnia z jadalnią, cztery pokoje, łazienka, dom w którym strona zamieszkuje z synem I., cały czas jest w trakcie remontu - do remontu pozostaje poddasze użytkowe z łazienką,
5. - syn I. G. partycypuje w połowie kosztów utrzymania domu,
6. - skarżąca pobiera rentę rodzinną z ZUS Oddział w [...] [...] - wg oświadczenia w kwocie 1200 zł. netto, oraz rentę wdowią wypłacaną przez instytucję z [...] - również wg. oświadczenia w kwocie 30 euro,
7. - syn z którym strona zamieszkuje jest zatrudniony - jego zarobki wg. oświadczenia strony wynoszą około 2000 zł netto,
8. - miesięczne wydatki na niezbędne potrzeby bytowe wynoszą: energia elektryczna 150 zł., wywóz szamba 120 zł., opał 180 zł., spłata kredytów 450 zł.,
9. - strona nie pobiera dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
10. - strona nie korzysta z pomocy społecznej,
11. - strona nie określiła dochodu z gospodarstwa rolnego,
12. - podczas przeprowadzanej wizytacji skarżąca złożyła oświadczenie, że w bieżącym roku oraz w ciągu 2 poprzedzających go lat podatkowych nie otrzymała pomocy de minimis w rolnictwie, oraz oświadczenie iż zobowiązuje się do dostarczenia brakujących dokumentów wymienionych w piśmie z dnia 17.09.2019r. oraz zaświadczenia o zatrudnieniu dzieci /spadkobierców po R. G./ do dnia 15 listopada 2019r.
13. - strona dołączyła również dokument Akt poświadczenia dziedziczenia Rep A nr [...] z którego wynika, że spadek po mężu R. G. na podstawie ustawy nabyła ona w 4/16 częściach, oraz dzieci syn I. G. w 3/16 częściach, syn B. G. w 3/16 częściach, córka A. J. w 3/16 częściach, córka S. G. w 3/16 częściach.

Mając na uwadze powyższe, Sąd za trafne uznaje wniosku organu, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia wniosków. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca w latach poprzednich uzyskała układ ratalny w odniesieniu do części należności, który jednak nie został przez nią zrealizowany, co skutkowało zerwaniem tego układu (co szerzej opisano powyżej). Stronie umorzono również część odsetek. Takie okoliczności, w ocenie Sądu, również rzutują na ocenę obecnie złożonych wniosków, zwłaszcza pod kątem prawdopodobieństwa wywiązania się skarżącej z układu ratalnego. Co więcej, jak słusznie zauważono w decyzjach, strona nie określiła we wniosku wysokości proponowanych rat, a tymczasem w interesie skarżącej było wykazanie, iż będzie sumiennie wywiązywać się z proponowanego układu ratalnego.

Nie można zatem pomijać podkreślonej przez organ okoliczności, że zadłużenie skarżącej wobec KRUS powstało w efekcie wieloletniego nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Niewywiązywanie się z obowiązku ustalonego przez ustawodawcę jest równoznaczne z nieprzestrzeganiem prawa i norm określonych przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ustawodawca zobowiązał rolników do terminowego regulowania składek na ubezpieczenie społeczne rolników a KRUS jako podmiot wykonawczy przedmiotowej ustawy zobowiązany jest do egzekwowania ustawowego obowiązku spoczywającego na rolnikach i gromadzenia środków finansowych przeznaczonych na wypłaty świadczeń z tego ubezpieczenia.

Nadto, posiadany majątek świadczy o perspektywach wyegzekwowania należności.

Spadek po R. G. na podstawie Aktu poświadczenia dziedziczenia nabyła strona oraz pełnoletnie dzieci: syn I. G., syn B. G., córka A. J. z domu G. i córka S. G. W skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni 9,0058 ha fizycznych, las o powierzchni 1,51 ha, budynek mieszkalny o powierzchni 144 m2 i budynek gospodarczy o powierzchni 36 m2'

Według operatu szacunkowego wartość odziedziczonych użytków rolnych wyliczona na podstawie ceny zakupu/sprzedaży użytków rolnych w drugim kwartale 2019r. według danych dla gruntów średnich w województwie małopolskim i opolskim zaczerpniętym ze strony Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynosi 340047,35 zł (małopolskie: 6,74 ha fizyczne x 34292 zł, opolskie: 2,2658 ha fizyczne x 48 071 zł) i wskazuje, że stan czynny spadku jest kilkakrotnie wyższy od biernego do dyspozycji spadkobierców. Oznacza to, że z majątku można dochodzić zaległych należności Kasy.

Powyższa okoliczność ma znaczenie w sprawie bowiem organ rozpatrując wniosek winien uwzględnić również stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Jak trafnie zauważono w decyzji, rozłożenie należności na raty (jak i umorzenie odsetek) spowoduje pogorszenie stanu finansów obu funduszy ograniczając przewidywane wpływy, co jest sprzeczne z interesem ogółu ubezpieczonych rolników.

Co do sytuacji finansowej skarżącej, to w sprawie ustalono, że łączne przychody strony oraz wspólnie zamieszkałego syna, z którym prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe oszacowano na kwotę 3200 zł. netto + 30 euro miesięcznie według ustnego zgłoszenia do protokołu z wizytacji. Na kwotę tą składa się renta rodzinna strony z ZUS [...] w kwocie 1200 zł netto + 30 euro z tytułu renty wdowiej wypłacanej z instytucji [...], oraz kwota 2000 zł netto z tytułu zatrudnienia syna I. Wydatki oszacowane przez skarżącą kształtują się na poziomie około 900 zł miesięcznie (w tym energia elektryczna 150 zł, wywóz szamba 120 zł, opał 180 zł, spłata kredytów 450 z.). Syn I. partycypuje w połowie kosztów utrzymania domu.

Średni kurs euro na dzień 31 grudnia 2019r.wynosił 4,2585 zł. Kwota 30 euro stanowi 127,75 zł. Na całe gospodarstwo domowe pozostaje kwota 2427,75 zł. (3327,75 zł wspólne przychody - 900 zł oszacowane przez stronę wydatki) = 2427,75 zł.

Przeciętny dochód z pracy na gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego w 2018r. wynosił 2715 zł. /Obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 23 września 2019r. M.P. z 2019r. poz. 870/

Skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,7323 ha przeliczeniowego co oznacza, że gospodarstwo to może przynosić dochody w wysokości 4703,19 zł. rocznie co daje dodatkowy dochód 391,93 z. miesięcznie. Posiadane gospodarstwo rolne daje więc możliwość osiągania dodatkowych dochodów.

Sąd podziela stanowisko organu, że strona dysponuje majątkiem umożliwiającym spłatę zadłużenia. Posiada stałe źródła dochodu, które powodują, że ma stabilną sytuację finansową, która nie zmieniła się w znacznym stopniu od czasu wydania poprzednich decyzji. Tym samym brak podstaw do stwierdzenia przepisów materialonoprawnych przy ocenie wystąpienia braku przesłanki ważnego interesu zainteresowanej.

Całokształt opisanych wyżej okoliczności wskazuje, że w sprawie brak podstaw do przyjęcia, iż odmowa rozłożenia na raty (umorzenia odsetek) mogłaby spowodować niemożność zaspokojenia przez stronę podstawowych potrzeb życiowych. Strona posiada stałe źródło dochodu a kosztami utrzymania dzieli się z synem.

Końcowo podzielić należy także stwierdzenie organu, że rozłożenie na raty i umorzenie zaległych należności może nastąpić tylko w wyjątkowych jednostkowych przypadkach, gdy trudna sytuacja materialno-bytowa powstała w wyniku wystąpienia zdarzeń losowych lub innych sytuacji niezależnych od sposobu postępowania dłużnika uniemożliwiających regulowanie zadłużenia w formie dogodnego układu ratalnego bez zagrożenia egzystencji własnej i rodziny, a przesłanki przemawiające za umorzeniem nieopłaconych należności powinny być udokumentowane. Przesłanek tych nie może stanowić fakt wieloletniego nie wywiązywania się przez skarżącą z ustawowego obowiązku terminowego opłacania składek.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a., oddalił skargi.

1. - ---------------------- 1