Uzasadnienie
Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. wszczął postępowanie kontrolne u [...] w zakresie podatku od towarów i usług za lata 2010 i 2011. Podatnik w dniu [...] maja 2014 r. udzielił pełnomocnictwa doradcy podatkowemu do reprezentowania w postępowaniu kontrolnym.
W wyniku przeprowadzonego postępowania kontrolnego Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. decyzją z dnia [...] października 2015 r. określił podatnikowi kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za I kwartał i III kwartał 2010 r., zobowiązanie podatkowe za II kwartał, IV kwartał 2010 r., za I kwartał, II kwartał, III kwartał, IV kwartał 2011 r. oraz kwoty do zapłaty na podstawie art. 108 ust 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Dyrektor Izby Skarbowej w P., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Naczelnik W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. decyzją z dnia [...] maja 2017 r. określił podatnikowi zobowiązanie w podatku od towarów i usług za II i IV kwartał 2010 r. i poszczególne kwartały od I do IV 2011 r. oraz określił podatek do zapłaty na podstawie art. 108 ust 1 ustawy o podatku od towarów i usług.
W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Przedstawiając przebieg postępowania organ odwoławczy wyjaśnił, że wobec podatnika w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami w toku prowadzonego postępowania w dniu [...] czerwca 2015 r. wszczęte zostało na podstawie kodeksu karnego skarbowego dochodzenie w sprawie narażenia na uszczuplenie podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2010 r. oraz za I i II kwartał 2011 r.
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] po otrzymaniu informacji przekazanej pismem z dnia [...] października 2015 r. o wszczęciu dochodzenia zgodnie z art. 70c O.p. zawiadomił w dniu [...] grudnia 2015 r., tj. w dniu odbioru przesyłki, pismem z [...] grudnia 2015 r. [...] o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2010 r. oraz I, i II kwartał 2011 r.
Podatnik o fakcie, że od [...] stycznia 2016 r. zakres przedmiotowego postępowania karnego skarbowego obejmuje czyn zabroniony polegający na narażeniu na uszczuplenie podatku od towarów i usług za II i IV kwartał 2010 r., I, II, III i IV kwartał 2011 r., został poinformowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], zgodnie z art. 70 c O.p., pismem z [...] października 2016 r. doręczonym [...] w dniu [...] listopada 2016 r. Postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe wszczęte wobec [...] nie objęło I oraz III kwartału 2010 r. Wobec tego nie zaistniała przesłanka zawieszająca bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za I i III kwartał 2010 r. W związku z brakiem okoliczności zawieszających lub przerywających bieg terminu przedawnienia zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za ww. okres uległo przedawnieniu. W związku z przedawnieniem zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług za I i III kwartał 2010 r., Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. wydał w dniu [...] stycznia 2017 r. decyzję umarzającą postępowanie kontrolne wszczęte wobec [...] w części dotyczącej podatku od towarów i usług za w/w kwartały.
Zdaniem organu postępowanie kontrolne w pozostałym zakresie, tj. podatku od towarów i usług za II i IV kwartał 2010 r. oraz za I, II, III i IV kwartał 2011 r., z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia ww. zobowiązań podatkowych mogło być kontynuowane. Organ zauważył, że celem regulacji art. 70c w zw. z art. 70 § 6 pkt 1 O.p. jest realizacja zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, która wymaga aby podatnik wiedział, że jego zobowiązanie podatkowe nie przedawniło się z upływem ustawowego terminu oraz znał przyczynę takiego stanu rzeczy, tzn. miał świadomość, że jest to wynikiem wszczęcia, sprecyzowanego pod względem przedmiotowym, postępowania karnego skarbowego wiążącego się z niewykonaniem tego zobowiązania. Cel ten zostanie osiągnięty zarówno wtedy, gdy zawiadomienie jest doręczone bezpośrednio podatnikowi, jak i wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania zawiadomienie doręczono do rąk reprezentującego go pełnomocnika
W skardze z dnia [...] października 2018 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył w całości decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
- - art. 70 c O.p. w zw. z art. 145 O.p. poprzez nieskutecznie doręczenie zawiadomienia o zawieszeniu terminu biegu przedawnienia, co w konsekwencji prowadzi do przedawnienia roszczeń,
- - art. 70 § 1 O.p. poprzez wydanie orzeczenia merytorycznego odnośnie zobowiązań podatkowych i podatku do zapłaty, które uległy przedawnieniu,
- - art. 17 ust. 6 szóstej dyrektywy 77/388 poprzez przyjęcie, iż podatnikowi nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku od wartości dodanej zapłaconego z tytułu nabycia usług wykonanych przez innego podatnika niezarejestrowanego.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z 17 grudnia 2018 r. WSA w Poznaniu zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne, które zostało podjęte postanowieniem z 3 kwietnia 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Rozpoznając sprawę Sąd zbadał zasadność najdalej idącego zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Odnosząc się do tego zarzutu na wstępie rozważań przypomnieć należy, że zgodnie art. 70 § 1 O.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Stosownie do postanowień art. 70c O.p., organ podatkowy właściwy w sprawie zobowiązania podatkowego, z którego niewykonaniem wiąże się podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, zawiadamia podatnika o nierozpoczęciu lub zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1, najpóźniej z upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1, oraz o rozpoczęciu lub dalszym biegu terminu przedawnienia po upływie okresu zawieszenia. Konieczne jest w tym miejscu wskazanie, że aktualna treść wyżej wymienionego przepisu jest wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 lipca 2012 r. sygn. akt P 30/11 (dostępny pod adresem http://otk.trybunal.gov.pl/orzeczenia/otk.htm).
W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 pkt 1 O.p. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 58 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387 oraz z 2007 r. Nr 221, poz. 1650) w zakresie, w jakim wywołuje skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym to postępowaniu podatnik nie został poinformowany najpóźniej z upływem terminu wskazanego w art. 70 § 1 O.p., jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślić także należy, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje z mocy prawa i związane jest wyłącznie z czynnością zawiadomienia o wszczętym w określonym dniu postępowania o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, a nie z tym jaki skutek owe zawiadomienie wywołuje i kto o tym skutku zawiadamia.
Te elementy są kwestią wtórną dla samego biegu terminu przedawnienia. Istotny jest natomiast moment zawiadomienia o przypadku określonym w art. 70 § 6 pkt 1 O.p. oraz to, że zawiadomienie takie musi dotrzeć do podatnika (por. wyrok NSA z 17 marca 2017 r., I FSK 1643/15).
W uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów z 18 czerwca 2018 r. o sygn. I FPS 1/18 NSA podkreślił, że uzyskanie przez podatnika wiedzy na temat wszczęcia postępowania karnoskarbowego jest jedynym, w świetle art. 70 § 6 pkt 1 O.p., warunkiem wystąpienia skutku zawieszenia terminu przedawnienia z mocy prawa.
Sąd zbadał z urzędu prawidłowość doręczenia zawiadomienia w trybie art. 70c O.p., z punktu widzenia adresata tego pisma.
W orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiła się rozbieżność w ocenie skutków wadliwego doręczenia zawiadomienia bezpośrednio podatnikowi, zamiast pełnomocnikowi ustanowionemu w postępowaniu przed organami podatkowymi.
Do tej spornej kwestii odniósł się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 marca 2019 r., wydanej w sprawie sygn. akt I FPS 3/18 (publ. LEX nr 2633666). W sentencji tej uchwały NSA orzekł, że:
"1. Dla skuteczności zrealizowania obowiązku wynikającego z art. 70c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. - dalej: "O.p.") zawiadomienie, o którym mowa w tym przepisie należy doręczyć pełnomocnikowi, który został ustanowiony w postępowaniu kontrolnym lub podatkowym, nawet jeżeli zawiadomienia tego dokonuje organ podatkowy, przed którym nie toczy się żadne postępowanie z udziałem pełnomocnika strony.
- 2. Uchybienie w realizacji powyższego obowiązku winno być traktowane jako brak ziszczenia się materialnoprawnego skutku przewidzianego w art. 70 § 6 pkt 1 O.p."
W badanej sprawie termin zapłaty podatku od towarów i usług dla podatnika rozliczającego się w sposób kwartalny został uregulowany w art. 103 § 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.), który stanowi, że podatnik jest zobowiązany, bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego, do obliczania i wpłacania podatku za okresy kwartalne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy. Zatem zobowiązania podatkowe kontrolowanego z tytułu podatku od towarów i usług ulegają przedawnieniu odpowiednio: za I, II i III kwartał 2010 r. z końcem 2015 r., za IV kwartał 2010 r. i za I, II i III kwartał 2011 r. z końcem 2016 r., natomiast za IV kwartał 2011 r. z końcem 2017 r.
Z akt sprawy wynika, że wobec [...] w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami w toku prowadzonego postępowania w dniu [...] czerwca 2015 r. wszczęte zostało na podstawie kodeksu karnego skarbowego dochodzenie w sprawie narażenia na uszczuplenie podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2010r. oraz za I i II kwartał 2011 r. (tom VI, karta nr 2352 akt adm.).
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] po otrzymaniu informacji przekazanej pismem z dnia [...] października 2015 r. o wszczęciu ww. dochodzenia zgodnie z art. 70c O.p. zawiadomił w dniu [...] grudnia 2015 r., tj. w dniu odbioru przesyłki, pismem z [...] grudnia 2015 r. [...] o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2010 r. oraz I, i II kwartał 2011 r. (tom VI, karta 2350 akt adm.).).
Postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe wszczęte wobec [...] nie objęło I oraz III kwartału 2010 r. Wobec tego zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za ww. okres uległo przedawnieniu.
W związku z przedawnieniem zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług za I i III kwartał 2010 r., Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. wydał w dniu [...] stycznia 2017 r. decyzję umarzającą postępowanie kontrolne wszczęte wobec [...] w części dotyczącej podatku od towarów i usług za w/w kwartały.
W świetle zatem uchwały z dnia 18 marca 2019 r., sygn. akt I FPS 3/18 postępowanie kontrolne w pozostałym zakresie, tj. podatku od towarów i usług za II i IV kwartał 2010 r. oraz za I, II, III i IV kwartał 2011 r., nie mogło być kontynuowane.
W skardze skarżący podniósł, że nie został skutecznie zawiadomiony o wszczęciu postępowania karno-skarbowego. Tym samym nie doszło do zawieszenia biegu przedawnienia. Sąd zauważa, że bezspornym w niniejszej sprawie jest, że pełnomocnik podatnika - [...] zgłosiła swoje pełnomocnictwo do toczącego się postępowania w dniu [...] maja 2014 r. Pełnomocnictwo swoim zakresem obejmowało czynności postępowania kontrolnego, a wszczęcie postępowania karno-skarbowego było wynikiem stwierdzonych nieprawidłowości w toku postępowania w dniu [...] czerwca 2015 r. Wobec powyższego, postępowanie karno-skarbowe było wynikiem i kontynuacją postępowania kontrolnego, zatem pełnomocnik skarżącego był umocowany do reprezentacji [...] w tym postępowaniu.
W świetle uchwały NSA wydanej w sprawie I FPS 3/18 nie ziścił się materialnoprawny skutek przewidziany w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., a zatem nie doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia w podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2010 i 2011 r. Organy wydały decyzję po upływie przedawnienia zobowiązania, bowiem bieg terminu przedawnienia nie uległ zawieszeniu z uwagi na doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania karnego podatnikowi, a nie prawidłowo ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi.
Zwrócić należy uwagę, że procesowym skutkiem upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w trakcie toczącego się postępowania podatkowego mającego za przedmiot takie zobowiązanie jest natomiast konieczność umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Wymóg ten wynika z art. 208 § 1 O.p., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Powyższy przepis w sposób jednoznaczny określa procesowy skutek upływu terminu przedawnienia, który wymaga od organu pierwszej instancji lub organu odwoławczego umorzenia postępowania w przypadku, gdy organ ten nie zdążył orzec przed upływem przedawnienia określonego zobowiązania podatkowego - niezależnie od tego, czy nastąpiło to po zapłacie lub przed zapłatą podatku (por. wyrok NSA w Warszawie z 20 października 2014 r., sygn. akt I GSK 56/13).
Wobec powyższego Sąd stwierdził, że podniesiony przez skarżącego zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego okazał się zasadny. W tej sytuacji procesowej Sąd uznał za zbędne ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów skargi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną co do wadliwego zastosowania w sprawie art. 70c O.p. i rozważy zastosowanie w sprawie art. 208 § 1 O.p. w związku z art. 70 § 1 O.p., po uprzednim ustaleniu, czy ewentualnie wystąpiły jakiekolwiek inne przesłanki mogące mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).
O kosztach postępowania Sąd orzekł, jak w p. II sentencji, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w/w ustawy. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się wpis od skargi w kwocie [...]zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie [...]zł należne na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).